Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘Ιζαμπώ’

Η ναβάχα της πριγκιπέσας

Posted by sarant στο 5 Φεβρουαρίου, 2014

izaboΤο σημερινό άρθρο είναι προϊόν συνεργασίας, βασίζεται σε ένα σημείωμα που έγραψε, ύστερα από παράκλησή μου, ο φίλος του ιστολογίου Κορνήλιος, σχετικά με μερικά αξιοσημείωτα που παρατήρησε διαβάζοντας το μυθιστόρημα του Άγγελου Τερζάκη «Η πριγκιπέσα Ιζαμπώ». Η Ιζαμπώ είναι ίσως το γνωστότερο έργο του Τερζάκη, μαζί με τη Μενεξεδένια Πολιτεία, αν και κανένα από τα δυο δεν θεωρήθηκε άξιο συμπερίληψης στα «100 καλύτερα ελληνικά βιβλία», ένα θέμα που το συζητήσαμε πρόσφατα.

Το έργο του Τερζάκη εκτυλίσσεται την εποχή της Φραγκοκρατίας στον Μοριά. Η Ιζαμπώ είναι η Ισαβέλλα Α’ της Αχαΐας, η κόρη του Γουλιέλμου Βιλλεαρδουίνου. Το Χρονικό του Μορέως την αποκαλεί Ζαμπέα και υποθέτω ότι σε αυτήν θα οφείλεται η δημοτικότητα του ονόματος Ισαβέλλα στον Μοριά -και η προγιαγιά μου η μανιάτισσα έτσι λεγόταν.

Κεντρική θέση στο έργο έχει η εξέγερση των Ελλήνων και των Σλάβων κατά των Φράγκων, το 1293, και ο έρωτας της Ιζαμπώς με τον αρχηγό των εξεγερμένων, τον Νικηφόρο Σγουρό -κάτι που δεν ξέρω αν είναι εύρημα του Τερζάκη ή έχει ιστορική βάση.

Η Ιζαμπώ είναι πολυσέλιδο βιβλίο: η 7η έκδοση που έχω μπροστά μου μετράει 510 σελίδες μεγάλου σχήματος. Αρχικά είχε δημοσιευτεί σε συνέχειες στην Καθημερινή το 1937. Στη συνέχεια ο Τερζάκης ξαναδούλεψε το υλικό και προσέθεσε ολόκληρο το τρίτο μέρος (με αποτέλεσμα να υπερδιπλασιαστεί η έκταση του έργου) και το εξέδωσε σε βιβλίο το 1945. Θα πούμε λίγο περισσότερα για το θέμα μετά το σημείωμα του Κορνήλιου.

Στην Ιζαμπώ ο Τερζάκης χρησιμοποιεί πάρα πολλές μεσαιωνικές λέξεις, δάνεια από τα ιταλικά ή τα γαλλικά, που αναφέρονται στην πραγματικότητα της Φραγκοκρατίας και δεν είναι σήμερα γνωστές στο ευρύ κοινό, γι’ αυτό στο τέλος φρόντισε να παραθέσει ένα γλωσσάρι με 100 περίπου λέξεις. Μια και εδώ λεξιλογούμε, το θέμα θα το θίξω κι εγώ στη συνέχεια, αλλά είναι τώρα πια καιρός να δώσω τον λόγο στον Κορνήλιο. Σκέφτηκα να διατηρήσω, κατ΄εξαίρεση, την ορθογραφία και τον τονισμό του, δηλαδή το πολυτονικό, αλλά διαμαρτυρήθηκαν όσοι διαβάζουν το ιστολόγιο από κινητό, διότι βλέπουν όλους τους τονούμενους (εκτός απλής οξείας) χαρακτήρες σαν τετραγωνάκια. Οπότε, το κείμενο μονοτονίστηκε χάρη στον φίλο Ανδρέα.

Έχω στα χέρια μου δύο αντίτυπα της Πριγκηπέσσας Ιζαμπώς, από τις εκδόσεις της Εστίας, όχι εντελώς ίδια. Το παλαιότερο εξ αυτών είναι από την δέκατη έκτη έκδοσι του έργου, τον Ιούλιο του 1999, που, αν ερμηνεύω σωστά τις ενδείξεις στις πρώτες σελίδες, είναι ανατύπωσι της εκδόσεως του 1990, η οποία ανατυπώθηκε το 1992, 1995, 1997 και 1999. Το δεύτερο αντίτυπο ανήκει στην εικοστή τρίτη έκδοσι, του Μαΐου του 2011 και είναι ανατύπωσι της εκδόσεως του 2003. Οι κυριώτερες διαφορές μεταξύ παλαιού και νεωτέρου αντιτύπου, εκτός από τις διαφορές στα εξώφυλλα και στην ποιότητα του χαρτιού, είναι οι εξής:

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Όχι στα λεξικά, Ιστορία, Λογοτεχνία, Μεσαίωνας, Μοριάς, Συνεργασίες | Με ετικέτα: , , , , | 227 Σχόλια »