Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘Ιούδας’

Οι Εσταυρωμένοι Σωτήρες, ιστορικό μυθιστόρημα του Δημ. Σαραντάκου – 7

Posted by sarant στο 8 Δεκεμβρίου, 2020

Εδώ και λίγο καιρό άρχισα να δημοσιεύω σε συνέχειες, κάθε δεύτερη Τρίτη, το ιστορικό μυθιστόρημα του πατέρα μου, του Δημήτρη Σαραντάκου, «Οι εσταυρωμένοι σωτήρες». Η σημερινή συνέχεια είναι η έβδομη. Η προηγούμενη βρίσκεται εδώ. Βάζω μαζι και τις υποσημειώσεις, παρόλο που είναι πάρα πολλές.
Σήμερα θα διαβάσουμε το πέμπτο κεφάλαιο, στο οποίο εκτίθεται η δράση του Ιησού του ζηλωτή.

ΜΗ ΓΑΡ ΕΚ ΓΑΛΙΛΑΙΑΣ ΕΡΧΕΤΑΙ Ο ΧΡΙΣΤΟΣ;

Τον έκτο χρόνο της βασιλείας του Καίσαρα Τιβερίου1, ενώ στην Ιουδαία ηγεμόνευε ο Βαλέριος Γράτος, τετράρχης Γαλιλαίας και Περαίας ήταν ο Ηρώδης Αντίπας και τετράρχης Βαταναίας Τραχωνίτιδος και Ιτουραίας ο αδελφός του Φίλιππος, ένας ηλιοκαμένος άντρας, τριανταπέντε περίπου χρονών, έμπαινε στην Καπερναούμ, από το δρόμο που έρχεται από τα Μάγδαλα. Ήταν ο Ιησούς, ο γιος του Ιωσήφ του ξυλουργού,  που ξαναγύρισε στη Γαλιλαία, αφού έζησε δεκατρία περίπου  χρόνια στην έρημο, κοντά στους Εσσαίους.

Γυρίζοντας στην πατρίδα του, στην αρχή κατοίκησε στο πατρικό του σπίτι2. Eπηρεασμένος από τις ιδέες των Εσσαίων είχε μείνει ανύπαντρος. Πολλά είχαν αλλάξει στον τόπο του κατά τα χρόνια που έλειψε. Οι γονείς του είχαν γεράσει, τα αδέλφια του είχαν παντρευτεί. Από τους αδελφούς του ο Ιωσής και ο Ιούδας ακολούθησαν την τέχνη του πατέρα τους και κράτησαν το εργαστήρι του, οι άλλοι δύο, ο Ιακώβ και ο Σίμων, είχαν πάει λίγα χρόνια στα Ιεροσόλυμα κι είχαν δουλέψει στη αποπεράτωση του Ναού, τώρα όμως ήταν χωρίς δουλειά και δύσκολα τα έβγαζαν πέρα. Κι αυτόν οι δικοί του τον βρήκαν αλλαγμένο. Μ’ όλο που εξακολουθούσε να είναι ο φλογερός και αδιάλλακτος κήρυκας της ελευθερίας, γεμάτος ζήλο για να υπηρετήσει την υπόθεση της Βασιλείας του Θεού ήταν τώρα πιο ώριμος και επί πλέον καταρτισμένος.  Κοντά στους Εσσαίους, γυμνάστηκε, πήρε μαθήματα πολεμικής τέχνης3 και έμαθε  πολλά άλλα πράγματα, που τώρα θα τον βοηθούσαν στο έργο του, κυρίως δε διδάχτηκε την εβραϊκή γλώσσα, έτσι που οι συντοπίτες του απορούσαν  και έλεγαν

–Πώς γίνεται, αφού δε σπούδασες, να ξέρεις γράμματα4;

Σιγά σιγά συγκρότησε μιαν ομάδα από ανθρώπους που πίστευαν σ’ αυτόν και  στο σκοπό του. Πρώτοι ήρθαν κοντά του οι φίλοι των εφηβικών του χρόνων, οι γιοι του Ιωνά, ο Ανδρέας και ο αδελφός του Σίμων, που τώρα κατοικούσε κι αυτός στην Καπερναούμ, ήταν παντρεμένος και είχε παιδιά5.  Είχε κι αυτός, όπως και ο Ιησούς, πολεμήσει μαζί με τον Ιούδα τον Γαυλωνίτη στην εξέγερση της Απογραφής, κρύφτηκε κι αυτός για λίγα χρόνια, επέστρεψε όμως στον τόπο του, χωρίς οι αρχές να τον πειράξουν, μόνο που οι συχωριανοί του τον έλεγαν καμιά φορά Σίμωνα Ζηλωτή6 και άλλοι Σίμωνα Κανανίτη7. Ήρθαν ακόμα στην ομάδα και οι επίσης παλιοί του φίλοι, οι δυο αδελφοί Ιάκωβος και Ιωάννης, αργότερα δε και τα δύο αδέλφια του Ιησού, ο Ιάκωβος και ο Σίμων8.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Δημήτρης Σαραντάκος, Ευαγγέλιο, Θρησκεία, Μυθιστόρημα | Με ετικέτα: , , | 87 Σχόλια »

Ο Ιούδας όπως τον είδε ο Κώστας Βάρναλης

Posted by sarant στο 17 Απριλίου, 2017

Ακόμα η πασχαλινή αύρα δεν έχει φύγει, η μέρα είναι αργία με χαλαρούς ρυθμούς, σαν Κυριακή, οπότε ταιριάζει μια αναφορά στον τρόπο που είδε η λογοτεχνία τον Ιούδα Ισκαριώτη, τον μαθητή που πρόδωσε τον Ιησού. Παίρνω αφορμή από κάποια σχόλια που έγιναν στο προχτεσινό μας άρθρο που ήταν αφιερωμένο στο απεχθές έθιμο του καψίματος του Ιούδα.

Πολλοί λογοτέχνες προχώρησαν πέρα από τα όσα παραδίδονται στα Ευαγγέλια, είδαν την πράξη του Ιούδα όχι σαν προδοσία για το χρήμα αλλά σαν αποτέλεσμα άλυτων εσωτερικών αντιφάσεων. Το θέμα είναι εκτενές και δεν έχω σκοπό να το αναλύσω, απλώς θα αναφέρω τον τρόπο που είδε τον Ιούδα ο Νίκος Καζαντζάκης στον Τελευταίο πειρασμό ή ο Μπόρχες στο διήγημά του για τα τρία πρόσωπα του Ιούδα.

Όμως αντί για φιλολογική ανάλυση, προτιμώ να παραθέσω ένα ολόκληρο ποίημα, που δείχνει την πρόσληψη του Ιούδα από τον Κώστα Βάρναλη.

Θα διαβάσουμε σήμερα την ενότητα «Η αγωνία του Ιούδα» από το πρώτο μέρος των Σκλάβων Πολιορκημένων του Βάρναλη, μια εισαγωγή σε (ποιητικό) πεζό ακολουθούμενη από 13 πεντάστιχες στροφές. Θεωρώ ότι πρόκειται για ποίημα εκτυφλωτικής ποιητικής αρτιότητας στο δύσκολο πεντάστιχο που κι άλλη φορά το έχει χρησιμοποιήσει ο Βάρναλης στην ίδια ποιητική σύνθεση, και ιδίως στους «Πόνους της Παναγιάς». Στο τέλος σχολιάζω κάποια λεξιλογικά.

Η Αγωνία του Ιούδα
Μια από κείνες τις ανοιξιάτικες βραδιές, που η κουφοβράση κι η πνιγούρα μαζί με τις μακρινές αστραπές μηνάνε καταιγίδα.
Ο Ιούδας ξέκοψε, κατά τη συνήθεια του, από τους άλλους συντρόφους, που κρυμμένοι μέσα σ’ έν’ αμπέλι, μοιράζονται ό,τι αυτός κατάφερε να τους έβρει για φαγί. Και προσεύχονται.
Ο ορισμένος από τις Γραφές παράνομος μαθητής ανέβηκε πάνου σ’ ένα λόφον από άμμο. Μορφή αχαμνή, νέος ακόμα, φαίνεται να ’χει πολύ υποφέρει.
Για πρώτη φορά ο πόνος κι η απελπισιά καθαρίζουν έτσι καλά τη σκέψη του και της δίνουνε μια τραγική στροφή.
Τα χείλη του, καθώς τα σφίγγει, παίρνουνε, θαρρείς, το σκήμα του φιλιού.

Αμμόσκονη πολλά ψιλή, δίχως αγέρα μήδ’ αχό,
πνίγει τον κόκκινο ουρανό, που δίχως ήλιο ανάβει.
Λιγάκι ψήλος αερινό, μια στάλ’ ανάσα, — αγκομαχώ!
Άμποτε να με βούλιαζε ξυλάρμενο καράβι,
ω βράδυ καλοκαιρινόν, η μπόρ’ αυτή, που αστράβει.

Βλέπω την πόλη από μακριά, την Άγια Πόλη, π’ αγαπώ.
Απάνω της μια χαρακιά γραμμένη με το μέλι.
Απ’ την κλεισμένη μου καρδιά περνάς, σοκάκι χαρωπό,
γλιστράς, γυναίκα, πράσινο μέσα στο κύμα χέλι, —
την ερημιά βαρέθηκα κι η πόλη δε μας θέλει!

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Βάρναλης, Πασχαλινά, Ποίηση | Με ετικέτα: , , | 79 Σχόλια »

Το κάψιμο του Ιούδα, φροντιστήριο ρατσισμού (του Πάνου Ζέρβα)

Posted by sarant στο 13 Απριλίου, 2017

Διαβάζω ότι σε διάφορες περιοχές της χώρας θα τελεστεί και φέτος ένα απεχθές (κατά τη γνώμη μου) έθιμο, το λεγόμενο «κάψιμο του Ιούδα» ή «κάψιμο του Εβραίου», ας πούμε στην Ερμιόνη, στην Άρτα, στο Λεβίδι, στην Κρήτη. Αλλού αυτό γίνεται ανήμερα του Πάσχα, αλλού τη Μεγάλη Παρασκευή ή το Μέγα Σάββατο. Το έθιμο είναι βεβαίως παλιό, αλλά πολλές φορές είχε ατονήσει και είχε σταματήσει να γίνεται, αναβίωσε δε σχετικά πρόσφατα (στην Ερμιόνη, ας πούμε, αναβίωσε το 1971 όπως διαβάζω σε ιστοσελίδα της δημοτικής αρχής).

Η Εκκλησία της Ελλάδος είχε καταδικάσει το έθιμο με αλλεπάλληλες εγκυκλίους αλλά σε μακρινές εποχές -το 1891, το 1910 ή το 1918, αλλά όχι πιο πρόσφατα. Κορυφαίοι λαογράφοι, όπως ο αείμνηστος Δημ. Λουκάτος, το έχουν αποδοκιμάσει και έχουν συμφωνήσει να μη γίνεται πια, μετά το Ολοκαύτωμα (γράφω μακριά από τα χαρτιά μου κι έτσι δεν έχω το ακριβές παράθεμα).

Θα μου πείτε, είναι έθιμο. Αλλά δεν είναι όλα τα έθιμα αυτομάτως αποδεκτά. Υπάρχουν έθιμα που, με τα σημερινά μέτρα, κρίνονται αναχρονιστικά, βλακώδη, υποτιμητικά για την ανθρώπινη αξιοπρέπεια, εγκληματικά: η βεντέτα, η έκθεση των ματωμένων σεντονιών μετά την πρώτη νύχτα του γάμου, η δημόσια διαπόμπευση ή ο λιθοβολισμός των μοιχών -η κλειτοριδεκτομή αν πάμε και σε άλλους τόπους. Και το κάψιμο του Εβραίου σε αυτήν την κατηγορία εμπίπτει. Ούτε «διορθώνεται» το έθιμο αν το εκσυγχρονίσουμε και το βαφτίσουμε «κάψιμο του τζιχαντιστή Ιούδα» όπως διάβασα πως έγινε πέρσι σε κάποιο κρητικό χωριό.

Αναδημοσιεύω λοιπόν ένα άρθρο του Πάνου Ζέρβα, αρχικά δημοσιευμένο στην… αείμνηστη Καλύβα και στη συνέχεια στο καινούργιο του ιστολόγιο. Βέβαια, πρόκειται για φωνή βοώντος εν τη ερήμω. Είναι πολλά τα λεφτά κι έτσι κατά πάσα πιθανότητα το φροντιστήριο ρατσισμού θα συνεχίσει να περνάει το άθλιο μήνυμά του και να δηλητηριάζει τις ψυχές…

H φωτογραφία, κι αυτή του Πάνου, προέρχεται από κάποιον Ιούδα της Χαλκιδικής.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αναδημοσιεύσεις, Λαογραφία, Πασχαλινά, Ρατσισμός | Με ετικέτα: , , , , , | 197 Σχόλια »