Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘Ισοκράτης’

Πώς (δεν) έλεγαν οι αρχαίοι ημών πρόγονοι το χόκεϊ επί χόρτου;

Posted by sarant στο 29 Μαρτίου, 2018

Ταξίδευα χτες και δεν προλάβαινα φρέσκο άρθρο, οπότε καταφεύγω στη δοκιμασμένη λύση της επανάληψης παλιότερου, κάτι που σκοπεύω να κάνω και μέσα στη Μεγαλοβδομάδα.

Το άρθρο που θα (ξανα)δούμε σήμερα το διάλεξα επειδή το είχα δημοσιεύσει αρχικά στο ιστολόγιο ακριβώς πριν από 8 χρόνια. Οι παλιότεροι θα το θυμούνται, πιθανώς -αλλά έχουμε στο μεταξύ αποκτήσει αρκετούς νέους φίλους. Αυτό ειδικά το άρθρο, μάλιστα, ουσιαστικά το οφείλουμε στον φίλο μας τον π2 και σε άλλους φίλους του ιστολογίου, που εκαναν την περισσότερη έρευνα για το θέμα.

Πριν ξεκινήσω, μια δήλωση αποποίησης: τα όσα θα διαβάσετε πιο κάτω δεν θα μπορούσα ποτέ να τα γράψω χωρίς την καθοριστική βοήθεια του φίλου π2, που βρήκε όλα τα στοιχεία που χρειάζονταν έρευνα σε βιβλιοθήκη, αλλά και χωρίς το έναυσμα που μου δόθηκε από την ερώτηση ηλεπιστολογράφου που έκανε με την παρέα του εντυπωσιακή δουλειά (έδωσε, που θα λέγαμε στο ποδόσφαιρο ή στο μπάσκετ, την ασίστ, ή επί το ελληνικότερο «πάρε βάλε»).

Όλα ξεκίνησαν από ένα επιτραπέζιο παιχνίδι τρίβιαλ, στο οποίο έπαιζε μια παρέα «άθεων μαλλιαρών» (οι ίδιοι το λένε). Τους έβαλαν την ερώτηση «Πώς λέγεται στα αρχαία ελληνικά το χόκει επι χόρτου;» Παρ’ ό,τι είχαν και γλωσσολόγο στην παρέα, δεν το βρήκαν. Η «σωστή» απάντηση ήταν: «κερητίζειν» το άθλημα, «κερητίζοντες» οι παίχτες. Επειδή οι ηλεπιστολογράφοι μου είναι δύσπιστοι τύποι, και καλά κάνουν άλλωστε, έψαξαν στο Λίντελ Σκοτ και δεν βρήκαν αυτή τη λέξη, οπότε τούς μπήκαν ψύλλοι στ’ αυτιά. Ωστόσο, και στη Βικιπαίδεια υπάρχει αναφορά στο «κερητίζειν», αλλά και στον ιστότοπο της Ελληνικής Ομοσπονδίας Χόκεϊ υπάρχει το ανάγλυφο που βλέπετε στην εικόνα, ενώ δίνονται αρκετές πληροφορίες για τον πρόγονο του χόκεϊ στην αρχαία Ελλάδα, μεταξύ άλλων και η αρχαία φράση «Το κερητίζειν εστί μετά τέρψεως αθλεύειν», από το οποίο συνάγεται ότι:

Η παραπάνω περιγραφή του αθλήματος φανερώνει ότι ήταν ιδιαίτερα αγαπητό και διασκέδαζε πολύ κόσμο. Μάλιστα, στον Πλούταρχο αναφέρεται ότι σε ένα σφαιριστήριο στην Αθήνα υπήρχε ένα άγαλμα του ρήτορα Ισοκράτη στο οποίο εμφανιζόταν να παίζει μπάλα με κυρτωμένο ξύλο.

Οι επιστολογράφοι μου βρήκαν και δημοσίευμα της… έγκυρης Απογευματινής [το λινκ δεν λειτουργεί πλέον αφού η εφημερίδα έκλεισε] στο οποίο, με την ευκαιρία των τελικών του πρωταθλήματος χόκεϊ, διαβάζουμε ότι: Η είσοδος για τους θεατές είναι δωρεάν και στους δύο αγώνες και αποτελεί μοναδική ευκαιρία, για όσους το επιθυμούν, να ανακαλύψουν ένα άθλημα που παραμένει σχετικά άγνωστο στη χώρα μας, παρότι ο πρόγονός του (το κερητίζειν) παιζόταν στην αρχαία Αθήνα ήδη από τον 6ο αιώνα π.Χ.! Όσοι προσέλθουν θα μπορέσουν να διαπιστώσουν ιδιοίς όμμασιν ότι (όπως έλεγαν οι αρχαίοι) το «κερητίζειν εστί μετά τέρψεως αθλεύειν».

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Advertisements

Posted in Αρχαιολογία, Αθλήματα, Μύθοι | Με ετικέτα: , , , , , , | 119 Σχόλια »

Ερίδματα μεζεδάκια

Posted by sarant στο 20 Ιανουαρίου, 2018

Όπως καταλαβαίνετε, ο τίτλος του σημερινού μας σημειώματος είναι παρμένος από την επιστολή παραίτησης του Κώστα Ζουράρι από τη θέση του υφυπουργού Παιδείας.

Στο θέμα αυτο βέβαια αφιερώσαμε, την περασμένη Κυριακή, έκτακτο βραδινό άρθρο, το οποίο μάλιστα, διατί να το κρύψωμεν άλλωστε, είχε μεγάλη επιτυχία: το ιστολόγιο δέχτηκε εκείνη τη μέρα κάπου 14500 επισκέψεις που είναι μέσα στις 3-4 πρώτες επιδόσεις επισκεψιμότητας από τότε που άρχισε να λειτουργεί, και βέβαια είναι ρεκόρ για Κυριακή, μέρα με λιγότερες επισκέψεις συνήθως (το απόλυτο ρεκόρ επισκέψεων μέσα σε μια μέρα κρατάει από τον Οκτώβριο του 2013 με το άρθρο για τον Ψιλοκομμένο Καβάφη, με πάνω από 23.000)

* Στο περιθώριο της ερίδματης ζουραριάδας, αναδείχτηκε ένα σοβαρό λάθος σε ένα σημαντικό σύγγραμμα αναφοράς που το επαναλαμβάνω εδω για να μη μένει θαμμένο σε σχόλια.

Συγκεκριμένα, όταν συζητούσα για τον τύπο «ερίδματος», τόσο εδώ όσο και στο Φέισμπουκ, δυο-τρεις φίλοι μού επισήμαναν ότι η λέξη, πέρα από το «ακατάβλητος» μπορεί να έχει και τη σημασία «καθυποταγμένος».

Όταν τούς ρώτησα πού το βρήκαν αυτο το παράδοξο, μού είπαν «στο Λίντελ Σκοτ». Και προθυμοποιήθηκαν να μου στείλουν και φωτογραφία της σελίδας (ιδού αριστερά το κομμάτι που ενδιαφέρει).

Πρόκειται για την Επιτομή του LiddellScott, που στα αγγλικά είναι γνωστό ως Intermediate LSJ, ένα έργο που κυκλοφόρησε μεταφρασμένο στα ελληνικά το 2007 από τις εκδόσεις Πελεκάνος. (Το «μεγάλο» LiddellScott κυκλοφόρησε στα ελληνικά από τον Κωνσταντινίδη στις αρχές του 20ού αιώνα, με πολλές προσθήκες της ελληνικής έκδοσης).

Ωστόσο, στο συγκεκριμένο λήμμα η ελληνική μετάφραση έχει ένα σοβαρό λάθος που φαίνεται αν δούμε το αγγλικό πρωτότυπο: ἐρίδματος1δέμω

strongly-built, i. e. unconquerable, or (from δαμάω) all-subduing.

Οι Έλληνες μεταφραστές απέδωσαν «καθυποταγμένος» το all-subduing ενώ βέβαια σημαίνει το αντίθετο «που υποτάσσει τους πάντες»!! Και δεν σκέφτηκαν ότι δεν μπορεί ένα άπαξ λεγόμενο να σημαίνει δύο διαμετρικά αντίθετες έννοιες!

Αν σας πουλήσουν ένα κιλό καρύδια και σπάσετε ένα και το βρείτε κούφιο, λογικό είναι να αναρωτηθείτε πόσα άλλα κούφια υπάρχουν. Πόσα άλλα τέτοια αδικαιολόγητα λάθη υπάρχουν στη μεταφρασμένη Επιτομή του Λίντελ Σκοτ; (Μπορεί βέβαια να είμαι γκαντέμης και να βρήκα το μοναδικό λάθος. Πάντως, το έργο έχει ψηφιοποιηθεί στην Πύλη για την ελληνική γλώσσα).

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Επιγραφές, Λεξικογραφικά, Μαργαριτάρια, Μεζεδάκια, Το είπε/δεν το είπε | Με ετικέτα: , , , , , | 229 Σχόλια »

Η Άννα Διαμαντοπούλου αυτοκαταστρέφεται

Posted by sarant στο 4 Ιουνίου, 2016

Επειδή μέχρι τη Δευτέρα θα μπαγιατέψει, αλλά και για να θυμίσω τον ιδρυτικό μύθο του ιστολογίου, σήμερα θα έχουμε εκτάκτως και δεύτερο άρθρο.

Η εκσυγχρονίστρια Άννα Διαμαντοπούλου, που από ορισμένους προβάλλεται ως η πιο επιτυχημένη υπουργός Παιδείας και που θεωρείται μια από τις χρυσές εφεδρείες του πολιτικού μας συστήματος, ανάρτησε πριν από λίγο στην προσωπική της σελίδα στο Φέισμπουκ την εξής «φωτογραφία εξωφύλλου»:

annadiam

Με αυτήν δηλαδή τη φωτογραφία υποδέχεται η πρώην υπουργός τους επισκέπτες στην προσωπική της σελίδα, εδώ (τουλάχιστον μέχρι να την αλλάξει). Κι αν κλικάρετε πάνω στη φωτογραφία της σελίδας, μπορείτε να τη δείτε ολόκληρη, που αξίζει διότι είναι «κάτι το ωραίον» για να θυμηθούμε και τον τίτλο του τόμου που είχε αφιερώσει το περιοδικό ΑΝΤΙ στο κιτς:

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Λαθροχειρίες, Μεταμπλόγκειν | Με ετικέτα: , , | 275 Σχόλια »

Ο χακεμένος Ισοκράτης διδάσκεται στο λύκειο;

Posted by sarant στο 19 Μαρτίου, 2015

Και σήμερα θα έχουμε επανάληψη άρθρου, αλλά και πάλι έχω δικαιολογία -αφενός ότι έχουν περάσει πολλά χρόνια από το παλιό άρθρο (που αφορά μια αρκετά γνωστή υπόθεση) και αφετέρου ότι πρόκειται για ένα μάλλον σοβαρό θέμα, την υιοθέτηση ενός μύθου από ένα σχολικό βιβλίο. Και μάλιστα όχι ενός οποιουδήποτε μύθου -θα έλεγα ότι πρόκειται για τον μύθο που έδρασε καταλυτικά για τη δημιουργία του ιστολογίου (να το λέγαμε αυτό ‘ιδρυτικό μύθο’; )

isocratΣυγκεκριμένα, στο βιβλίο «Πολιτική παιδεία» που διδάσκεται στην Α’ τάξη των Γενικών Λυκείων και των ΕΠΑΛ (πρέπει να είναι το μάθημα που λέγαμε ‘Αγωγή του Πολίτου’ τα παλιά χρόνια), και συγκεκριμένα στο Κεφάλαιο 7 και ειδικότερα στην Ενότητα 7.1 (σελ. 82) που έχει τίτλο «Το αξίωμα του πολίτη: ελεύθερος, υπεύθυνος και ενεργός πολίτης», υπάρχει ως συνοδευτικό κείμενο το εξής απόφθεγμα, που το βλέπετε και στην εικόνα αριστερά:

Η Δημοκρατία μας αυτοκαταστρέφεται διότι κατεχράσθη το δικαίωμα της ελευθερίας και της ισότητας, διότι έμαθε τους πολίτες να θεωρούν την αυθάδεια ως δικαίωμα, την παρανομία ως ελευθερία, την αναίδεια του λόγου ως ισότητα και την αναρχία ως ευδαιμονία.
(Ισοκράτης, Περί ειρήνης)

Ίσως το ρητό να το έχετε συναντήσει ξανά, είτε εδώ στο ιστολόγιο είτε στη μπλογκόσφαιρα. Μπορεί να το έχετε συναντήσει σε κάποιο από τα «γνωμικολόγια» που κυκλοφορούν είτε έντυπα είτε ηλεκτρονικά, σε συλλογές αποφθεγμάτων, συνήθως χωρίς τεκμηρίωση. Μπορεί να το έχετε δει σε αυτοσχέδιες αφίσες σε αίθουσες σχολείων ή σε στρατόπεδα -το βέβαιο πάντως είναι ότι αποκλείεται να το έχετε συναντήσει σε έργο του Ισοκράτη, είτε μεταφρασμένο είτε στο πρωτότυπο. Και αποκλείεται να το έχετε συναντήσει σε έργο του Ισοκράτη, διότι απλούστατα δεν το έγραψε ποτέ ο Ισοκράτης, το απόφθεγμα αυτό είναι χαλκευμένο ή, για να χρησιμοποιήσω μοντέρνα ορολογία, χακεμένο. Και «απόφευγμα» θα μπορούσαμε να το πούμε, όπως λέμε τα αποφθέγματα που αποδίδονται σε κάποιον που δεν τα είπε/έγραψε ποτέ.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αρχαίοι, Επαναλήψεις, Εκπαίδευση, Λαθροχειρίες | Με ετικέτα: , , , | 157 Σχόλια »

Ο δυσθεόρατος Βίσκοντ, μερικά μεζεδάκια και δυο απορίες

Posted by sarant στο 19 Ιανουαρίου, 2011

 

Το σημερινό πιάτο με τα μεζεδάκια έχει μια διαφορά από τα συνηθισμένα, διότι ζητάω να μου λύσετε δυο απορίες που παρουσιάστηκαν -μια και εγώ σηκώνω τα χέρια ψηλά. Αλλά, πρώτα η διασκέδαση και οι απορίες στο τέλος.

Ο τίτλος πάντως του άρθρου είναι παρμένος από τα μεζεδάκια. Και ας ξεκινήσουμε από τη λέξη δυσθεόρατος, που είναι σαν το refudiate της Σάρας Πέιλιν, δηλαδή είναι πάντρεμα δυο άλλων υπαρκτών λέξεων. Υπάρχει η λέξη «δυσθεώρητος» που είναι λόγια και σημαίνει αυτόν που δύσκολα μπορούμε να τον συλλάβουμε σε όλο του το μέγεθος, άρα τεράστιος, πολύ ψηλός, ιδίως όταν χρησιμοποιείται στη φράση «δυσθεώρητο ύψος», πολύ μεγάλο ύψος δηλαδή. Βέβαια, σπάνια λέμε ότι το τάδε κτίριο έχει ύψος δυσθεώρητο, συνήθως το λέμε για το χρέος που έχει φτάσει σε δυσθεώρητο ύψος. Υπάρχει πάλι και η λέξη «θεόρατος» που σημαίνει επίσης τεράστιος, πολύ ψηλός. Οπότε δεν είναι περίεργο που κάποιοι τα μπλέκουν και λένε για «δυσθεόρατο ύψος»,  θα περίμενα όμως από κοτζάμ πρόεδρο των δημοσιογράφων, όχι σε προφορικό λόγο αλλά σε ενυπόγραφο και υποτίθεται βαρυσήμαντο άρθρο να μην κάνει τέτοια στραβοπατήματα. Διότι τις προάλλες ο Πάνος Σόμπολος, σε άρθρο για την κρίση στα ΜΜΕ έγραψε ότι ο αριθμός των ανέργων δημοσιογράφων έχει ανέβει σε δυσθεόρατα ύψη.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Απορίες, Εφημεριδογραφικά, Κοτσανολόγιο, Λαθροχειρίες, Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Μεζεδάκια, Φρασεολογικά | Με ετικέτα: , , , , , , , , | 132 Σχόλια »

Ο χακεμένος Ισοκράτης στην καμένη τράπεζα

Posted by sarant στο 13 Μαΐου, 2010

Ο φίλτατος Σκύλος της Βάλια Κάλντα πήγε στη συγκέντρωση που έγινε προχτές έξω από τη Μαρφίν κι έχει ένα μικρό φωτογραφικό ρεπορτάζ στο ιστολόγιό του. Μέσα στα άλλα, πρόσεξε και το σημείωμα με το ρητό του ψευδο-Ισοκράτη που βλέπετε στη φωτογραφία. Άλλωστε, όπως μου λέει κι άλλος φίλος του ιστολογίου, ο χακεμένος Ισοκράτης έχει αναρτηθεί δυο φορές στο σημείο εκείνο, μία σε χειρόγραφη εκδοχή (της φωτογραφίας) και μία σε αναπαραγωγή του περίφημου πρωτοσέλιδου του Ελεύθερου Τύπου από τον Δεκέμβριο του 2008.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αρχαίοι, Επικαιρότητα, Λαθροχειρίες | Με ετικέτα: , , , | 122 Σχόλια »

Πώς λέγαν οι αρχαίοι ημών πρόγονοι το χόκεϊ;

Posted by sarant στο 29 Μαρτίου, 2010

Πριν ξεκινήσω, μια δήλωση αποποίησης: τα όσα θα διαβάσετε πιο κάτω δεν θα μπορούσα ποτέ να τα γράψω χωρίς την καθοριστική βοήθεια του φίλου π2, που βρήκε όλα τα στοιχεία που χρειάζονταν έρευνα σε βιβλιοθήκη, αλλά και χωρίς το έναυσμα που μου δόθηκε από την ερώτηση ηλεπιστολογράφου που έκανε με την παρέα του εντυπωσιακή δουλειά (έδωσε, που θα λέγαμε στο ποδόσφαιρο ή στο μπάσκετ, την ασίστ, ή επί το ελληνικότερο «πάρε βάλε»). Προεισαγωγικά, να πω ότι όταν λέω «χόκεϊ» στο άρθρο αυτό, εννοώ το «χόκεϊ επί χόρτου».

Όλα ξεκίνησαν από ένα παιχνίδι τρίβιαλ, στο οποίο έπαιζε μια παρέα «άθεων μαλλιαρών» (οι ίδιοι το λένε). Τους έβαλαν την ερώτηση «Πώς λέγεται στα αρχαία ελληνικά το χόκει επι χόρτου;» Παρ’ ό,τι είχαν και γλωσσολόγο στην παρέα, δεν το βρήκαν. Η «σωστή» απάντηση ήταν: «κερητίζειν» το άθλημα, «κερητίζοντες» οι παίχτες. Επειδή οι ηλεπιστολογράφοι μου είναι δύσπιστοι τύποι, και καλά κάνουν άλλωστε, έψαξαν στο Λίντελ Σκοτ και δεν βρήκαν αυτή τη λέξη, οπότε τούς μπήκαν ψύλλοι στ’ αυτιά. Ωστόσο, και στη Βικιπαίδεια υπάρχει αναφορά στο «κερητίζειν», αλλά και στον ιστότοπο της Ελληνικής Ομοσπονδίας Χόκεϊ υπάρχει το ανάγλυφο που βλέπετε στην εικόνα, ενώ δίνονται αρκετές πληροφορίες για τον πρόγονο του χόκεϊ στην αρχαία Ελλάδα, μεταξύ άλλων και η αρχαία φράση «Το κερητίζειν εστί μετά τέρψεως αθλεύειν», από το οποίο συνάγεται ότι:

Η παραπάνω περιγραφή του αθλήματος φανερώνει ότι ήταν ιδιαίτερα αγαπητό και διασκέδαζε πολύ κόσμο. Μάλιστα, στον Πλούταρχο αναφέρεται ότι σε ένα σφαιριστήριο στην Αθήνα υπήρχε ένα άγαλμα του ρήτορα Ισοκράτη στο οποίο εμφανιζόταν να παίζει μπάλα με κυρτωμένο ξύλο.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αρχαιολογία, Αθλήματα, Μύθοι | Με ετικέτα: , , , , , , | 98 Σχόλια »

Ισοκράτης και ελληναράδικη κοπτοραπτική

Posted by sarant στο 15 Μαρτίου, 2009

Ο Ισοκράτης πριν τον χειρουργήσει ο κ. Παπαθεμελής

Όταν τον Δεκέμβριο ο Ελεύθερος Τύπος βγήκε με πρωτοσέλιδο το πλαστό ρητό του Ισοκράτη, κάποιοι σχολιαστές είχαν παραδεχτεί ότι το ρητό περί «αυτοκαταστροφής της δημοκρατίας» ήταν πειραγμένο, αλλά είχαν αντιτείνει ότι υπάρχει κι ένα άλλο ρητό του Ισοκράτη, διασημότερο, το οποίο έχει κι αυτό διαστρεβλωθεί και μάλιστα, είπαν, από την άλλη πλευρά, την προοδευτική, είπαν.

Το διάσημο αυτό ρητό είναι το περί ελληνικής παιδείας στον Πανηγυρικό του Ισοκράτη κι είναι ρητό που έρχεται στην επικαιρότητα κάθε φορά που πλησιάζει η 25η Μαρτίου, καθώς γίνεται η φασαρία αν θα παρελάσουν ως σημαιοφόροι οι αριστούχοι αλλοδαποί μαθητές (συνήθως αλβανοί).

Τη χρονιά που ήταν να παρελάσει ο Οδυσσέας Τσενάι, ο τότε πρόεδρος της δημοκρατίας Κωστής Στεφανόπουλος, τασσόμενος υπέρ του να είναι σημαιοφόρος ο αριστούχος αλβανός, είχε πει ότι «Έλληνες είναι όσοι μετέχουν της ελληνικής παιδείας, όπως είπε ο Ισοκράτης». Επισημάνθηκε τότε, από ελληνοκεντρικούς σχολιαστές που ήθελαν να κρατηθεί η σημαία μακριά από χέρια αλλοδαπών, ότι ο πρόεδρος διαστρέβλωσε τον Ισοκράτη.

Θα παραδεχτώ πως οι σχολιαστές αυτοί έχουν επιφανειακά κάποιο δίκιο: ο Ισοκράτης δεν είπε «είναι», αλλά «καλούνται». Μόνο που, από κει και πέρα, οι ελληνοκεντρικοί και οι εθνικιστές έβαλαν τον Ισοκράτη, γι’ άλλη μια φορά, στο χειρουργείο. Πριν όμως δούμε πώς τον χειρούργησε ο πρώην υπουργός Στέλιος Παπαθεμελής, ας δούμε το πρωτότυπο:

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αρχαίοι, Γλωσσικοί μύθοι | Με ετικέτα: , , | 135 Σχόλια »