Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘Ιωαννίκιος Καρτάνος’

Πώς ήταν τα ελληνικά πριν από 500 και πριν από 1000 χρόνια; (Μια συνεργασία του Νίκου Νικολάου)

Posted by sarant στο 15 Μαρτίου, 2019

Πριν από δυο μήνες είχαμε δημοσιεύσει μια πρώτη συνεργασία του φίλου γλωσσολόγου Νίκου Νικολάου και πριν από ένα μήνα ένα δεύτερο δικό του άρθρο. Το σημερινό είναι το τρίτο άρθρο αυτής της συνεργασίας.

Το σημερινό άρθρο είναι συνένωση δύο μικρότερων άρθρων, που είχαν αρχικά δημοσιευτεί εδώ και εδώ και προέρχονται απο παλιότερες δημοσιεύσεις του Ν.Νικολάου στον ιστότοπο Quora.com, στον οποίο συνήθιζε να γράφει δίνοντας απαντήσεις σε γλωσσικά θέματα.

 

Στην Κβόρα κάποτε τέθηκαν τα ερωτήματα: Πώς ήταν η γλώσσα σας πριν 1000 χρόνια; Και πώς ήταν πριν 500 χρόνια;

Για να απαντήσεις αυτήν την ερώτηση για τα ελληνικά, δόξα να ’χει ο Γιαραμπής, υλικό υπάρχει· και πριν 1000 χρόνια, και πριν 500, οι πρόγονοί μας ήταν πολυγραφότατοι.

Από την άλλη, για να απαντήσεις αυτήν την ερώτηση για τα ελληνικά συγκεκριμένα, μπαίνει το αιώνιο γλωσσικό ζήτημα. Γιατί ήταν μεν πολυγραφότατοι οι πρόγονοί μας, αλλά δεν ήταν πολυγραφότατοι στη γλώσσα που μιλούσανε.

Εδώ μπαίνει βέβαια μεγάλη συζήτηση για το αν τελικά καλά κάνουμε που θεωρούμε τη λόγια γλώσσα που γράφανε οι περισσότεροι (και που επηρέαζε τα γραφόμενα και των υπολοίπων) κάτι το ξένο και το τεχνητό, κάτι που δεν ήταν πραγματικά «η γλώσσα μας». Γλώσσα της οικογενειακής εστίας των περισσότερων δεν ήτανε. Κάποιες εστίες πάντως φαίνεται πως ήταν και παλαιότερα καθαρολόγες· ο αναγεννησιακός ελληνιστής Φραγκίσκος Φίλελφος π.χ., ενώ μεμψιμοιρεί για την κατάντια της δημώδους που είδε στην Πόλη και στο Μωριά («η ίδια η γλώσσα έχει τόσο εκφυλιστεί, που δεν θυμίζει σε τίποτα την αρχαία και σοφότατη Ελλάδα. Βαρβαρότατοι όλοι τους με τρόπους πραγματικής βαρβαρίας»), αναγνωρίζει το 1451, στην Πόλη που έμενε, πως «οι αυλικοί κρατούν τη σεμνότητα και την αβρότητα της αρχαίας λαλιάς· ιδίως οι αριστοκράτισσες, οι οποίες, επειδή δεν έχουν καμιά ανταλλαγή με ξένους άντρες, χρησιμοποιούν την αυτούσια και αγνή ελληνική γλώσσα ακέραια.»

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Advertisements

Posted in Πρώιμα νέα ελληνικά, Συνεργασίες | Με ετικέτα: , , , | 132 Σχόλια »

Και πάλι για τους τραμπούκους (μια συνεργασία του Spiridione)

Posted by sarant στο 19 Δεκέμβριος, 2016

Αυτό που περισσότερο μ’ αρέσει σε τούτο το ιστολόγιο, είναι πως έχει καταφέρει να συγκεντρώσει πλειάδα εκλεκτών σχολιαστών, που με τα σχόλιά τους εμπλουτίζουν τα άρθρα και προσθέτουν αξία πολύ μεγαλύτερη από την αρχική. Πέρα όμως από τα σχόλια, κάποιοι φίλοι στέλνουν και κατ’ ιδίαν ηλεμηνύματα με ιδέες ή υλικό για μελλοντικά άρθρα. Κάποτε, στέλνουν και έτοιμα άρθρα.

Το σημερινό άρθρο οφείλεται στον φίλο μας τον Spiridione, στον οποίο χρωστάμε και μερικά ακόμα εξαιρετικά άρθρα, σωστές μελέτες, όπως για τους Μόρτηδες. Αντικείμενο του άρθρου είναι η ετυμολογία της λέξης «τραμπούκος», ένα θέμα στο οποίο είχα αφιερώσει ένα παλιότερο άρθρο πριν από 4 χρόνια. Το άρθρο εκείνο έδωσε στον Spiridione το ερέθισμα να ερευνήσει περισσότερο το θέμα. Κατά καιρούς μού έστελνε ευρήματα, προτρέποντάς με να γράψω ένα δεύτερο άρθρο για το θέμα, αλλά εγώ πνιγόμουν και δεν πρόφταινα ν’ ασχοληθώ. Τελικά, το υλικό που μαζεύτηκε είναι τόσο πολύ και τόσο καλό, που αξίζει να παρουσιαστεί ως έχει κι ας μην οδηγεί σε κάποιο οριστικό συμπέρασμα. Δημοσιεύω λοιπόν σήμερα το θαυμάσιο κείμενο του Spiridione, με τη βάσιμη ελπίδα ότι κάποια δικά σας σχόλια θα συμπληρώσουν τις ψηφίδες που λείπουν από το παζλ.

Το κείμενο είναι ολόκληρο του Spiridione, με λιγοστά δικά μου σχόλια σε αγκύλες και με πλάγια. Είναι μεγάλο, αλλά αξίζει τον κόπο!

Πριν δώσω τον λόγο στον Spiridione όμως, να σας θυμίσω ότι σήμερα στις 19.30 στον Φιλολογικό Σύλλογο Παρνασσό, πλατεία Καρύτση, θα παρουσιαστούν οι νέες εκδόσεις του εκδοτικού οίκου Αρχείο, ανάμεσα στις οποίες και τα Αττικά του Κ. Βάρναλη, που θα τα παρουσιάσω εγώ.

Να θυμίσω επίσης ότι αν δεν έχετε ψηφίσει τη Λέξη του 2016 μπορείτε να το κάνετε έως τις 30 του μηνός, στην ειδική σελίδα μας.

Οι βουλευτικές εκλογές του Μαΐου του 1865 ήταν οι πρώτες που έγιναν μετά την ψήφιση του νέου Συντάγματος του 1864, στη νέα κατάσταση πραγμάτων που δημιουργήθηκε μετά την επανάσταση του 1862 και την έξωση του Όθωνα. Σ’ αυτές εφαρμόστηκε για πρώτη φορά το σύστημα με τα σφαιρίδια, καθώς θεωρήθηκε ότι έτσι θα αποτρέπονταν οι επεμβάσεις και η νοθεία, ενώ θα διευκολύνονταν και οι μη εγγράμματοι ψηφοφόροι, που ήταν η πλειοψηφία εκείνη την εποχή∙ απ’ την άλλη, όμως, λέγεται ότι το σύστημα αυτό ευνοούσε τη διαμόρφωση κομματικών μηχανισμών. Υποστηρίζεται, επίσης, ότι τότε ίσχυσε για πρώτη φορά η καθολική ψηφοφορία, αλλά αυτό είναι εν μέρει σωστό, διότι καθολική ψηφοφορία με λίγες εξαιρέσεις ίσχυε ήδη από το 1844.

Ιδιαίτερο χαρακτηριστικό αυτής της εκλογικής αναμέτρησης είναι ότι υπάρχουν πολλές αναφορές στις εφημερίδες για χρηματικές παροχές από υποψήφιους βουλευτές προς εξαγορά ψήφων (χωρίς να λείπουν βέβαια και καταγγελίες για περιστατικά βίας, κυρίως στην επαρχία). Στο στόχαστρο ήταν ιδιαίτερα ο υποψήφιος βουλευτής Αθηνών Τιμολέων Φιλήμων (γιος του ιστορικού Ιωάννη Φιλήμονα), που ήταν γραμματέας του περιβόητου κόμη Σπόνεκ, συμβούλου του νεαρού βασιλιά Γεωργίου. Δημοσιεύματα αναφέρουν ότι έδωσε πάνω από 35.000 δραχμές κατά τη διάρκεια της προεκλογικής περιόδου και τελικά μάλιστα δεν κατάφερε να εκλεγεί.

Πλησιάζοντας, λοιπόν, προς τις ημέρες των εκλογών αυτών (14-17 Μαΐου 1865, τότε οι εκλογές κρατούσαν τέσσερις ημέρες) αρχίζουν να εμφανίζονται στις εφημερίδες δημοσιεύματα με τη λέξη «τραμπούκο» ή «τραμπούκος». Πρώτη εμφάνιση χρονολογικά είναι στην εφημερίδα «Αυγή» (11-5-1865 σελ. 179): «Τραμπούκο, ρεμπάπι, αγιούτο στα καρά, είναι αι φράσεις της εποχής, τας οποίας σήμερα ακούει τις εις όλας τα γωνίας της πρωτευούσης, εις όλας τας πράξεις αγοραπωλησίας ψήφων. Και η μεν λέξις τραμπούκο προφερομένη εν τοις συλλόγοις των ψηφοθηρών και των κομματαρχών των είναι εν χρήσει όταν οι υποψήφιοι βουλευταί προσφέρωσιν έως 20 δραχμάς∙ ρεμπάπι από 20-100∙ και αγιούτο στα καρά όταν προσφέρωνται επέκεινα των 100 δραχμών. Αλλά από της χθες οι ανωτέρω λέξεις αντικατεστάθησαν δια της λέξεως γκαζ. Ο ακούων λοιπόν την λέξιν ταύτην εις καφφενεία, ταβέρνας, πρέπει να εννοήση «χρήματα». 

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Δυσετυμολόγητα, Ετυμολογικά, Εφημεριδογραφικά, Ιστορίες λέξεων, Συνεργασίες | Με ετικέτα: , , , , | 125 Σχόλια »