Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘Ιός’

Η άλλη λέξη που αρχίζει από γιω-

Posted by sarant στο 27 Ιουνίου, 2011

 

Να το ξεκινήσουμε με κουίζ, αν και θα φανερωθεί στις επόμενες γραμμές.

Πείτε μου δυο ελληνικές λέξεις, όχι της ίδιας ρίζας, που να αρχίζουν από γιω-. Ή μάλλον θα σας πω εγώ τη μία λέξη, «γιώτα», κι εσείς θα βρείτε τη δεύτερη. Μόνο που η δεύτερη λέξη δεν πρέπει να είναι από την ίδια οικογένεια, άρα δεν μετράει ούτε ο γιωταχής ή το γιωταχί, ούτε ο γιωτάς του στρατού, ούτε ο γιωτακισμός. Επίσης, δεν μετράει το γιωτ, όχι επειδή είναι ξένη λέξη αλλά επειδή θα τη γράψουμε (ως δάνεια λέξη) απλά, γιοτ. Άρα; Ποια είναι η δεύτερη ελληνική λέξη που αρχίζει από γιω-; Να το πάρει το ποτάμι;

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Advertisements

Posted in Όχι στα λεξικά, Ετυμολογικά, Ιστορίες λέξεων, Ποίηση | Με ετικέτα: , , , , | 59 Σχόλια »

Η εχθροπάθεια, το μίσος κι ένα επικίνδυνο νομοσχέδιο

Posted by sarant στο 3 Μαρτίου, 2011

Μια προειδοποίηση: ακολουθεί σεντόνι. Προς  στιγμή σκέφτηκα να βάλω μόνο το πρώτο μισό, και το υπόλοιπο άλλη μέρα, αλλά θα ήταν αναπόφευκτο η συζήτηση να μην περιοριστεί εκεί, οπότε τελικά το έβαλα όλο. Δεύτερη προειδοποίηση: περισσότερο σκέψεις κάνω, έχω κι εγώ αμφιβολίες για κάποια από αυτά που λέω. Αν όμως διαφωνείτε, παρακαλώ να το πείτε ευθαρσώς, πάλι φίλοι θα είμαστε.

Η εχθροπάθεια μπήκε ορμητικά στη ζωή μας με το νέο νομοσχέδιο για την ποινική καταπολέμηση του ρατσισμού, που ετοιμάζει το Υπουργείο Δικαιοσύνης· αν δείτε τα σχόλια στη σχετική συζήτηση στον ιστότοπο opengov, ή και αλλού, θα προσέξετε ότι πολύς κόσμος θεωρεί πως πρόκειται για νεολογισμό, για λέξη που κατασκευάστηκε επί τούτου, ίσως και με πονηρό σκοπό. Ομολογώ ότι κι εγώ, μέχρι πρόσφατα, την αγνοούσα: πρώτη φορά διάβασα γι’ αυτήν στο εξαιρετικό σημείωμα της Λεξιλογίας, και ύστερα, σε κείμενο ειδικού, αλλά όχι απρόσιτο για τον αμύητο, στο σημείωμα του Ηλεδικηγόρου (εννοώ τον e-lawyer).

Η εχθροπάθεια λοιπόν, δεν είναι ανύπαρκτη λέξη. Την έχουν όλα τα μεγάλα λεξικά μας εκτός από ένα, το πιο διαδεδομένο, το λεξικό Μπαμπινιώτη. Σύμφωνα με τον Κουμανούδη, που συμπεριέλαβε τη λέξη στη Συναγωγή νεολογισμών του, το 1900, πρώτος φαίνεται να τη χρησιμοποίησε ο Ευγένιος Βούλγαρις, το 1817. Ο Κουμανούδης καταγράφει μερικές ανευρέσεις της λέξης τον 19ο αιώνα και μάλιστα ψέγει τον Βηλαρά ο οποίος, σε ένα ποίημά του, την μετέτρεψε σε οχτροπαθιά (πάντως δεν το έκανε από μαλλιαρικό avant la lettre φανατισμό, αλλά για να του βγει το μέτρο, βλ. εδώ Βατραχομυομαχία, στίχο 204).

Υπάρχει λοιπόν η εχθροπάθεια, αλλά τι σημαίνει; Σύμφωνα με το ΛΚΝ, που την χαρακτηρίζει «σπάνια», σημαίνει «πάθος εναντίον του εχθρού». Κατά το λεξικό του Παπύρου, εχθροπάθεια είναι «εχθρικό πάθος, εχθρική διάθεση εναντίον κάποιου, ισχυρή ή έμμονη έχθρα, μίσος». Τα ίδια περίπου (ή ακριβώς) με τον Πάπυρο λένε και τα παλιότερα λεξικά του Σταματάκου και του Δημητράκου. Ο ορισμός που δίνεται από το νομοσχέδιο δεν ξέρω αν βοηθάει και πολύ: Στον παρόντα νόμο, ο όρος «εχθροπάθεια» θα πρέπει να νοηθεί ως αναφερόμενος τόσο στην καλλιέργεια όσο και στην εξωτερίκευση αισθημάτων μίσους και αντιπαλότητας.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Ελευθερία του λόγου, Ρατσισμός | Με ετικέτα: , , , , , , , , | 476 Σχόλια »

Ο Ιός φεύγει, οι χρυσαυγίτες έρχονται…

Posted by sarant στο 9 Νοέμβριος, 2010

Συχνό κλισέ των δημοσιογράφων, όταν πεθαίνει («φεύγει») κάποιος άνθρωπος των γραμμάτων και των τεχνών, είναι να ξεκινούν τα ρεπορτάζ τους με τη φράση «Από σήμερα, ο (αντίστοιχος τομέας π.χ. κινηματογράφος, ποίηση, θέατρο) είναι φτωχότερος». Κλισέ είναι βέβαια η φράση και μάλιστα από τα πιο πολυφορεμένα, αλλά, όσο κι αν προσπαθώ να αποφεύγω τα κλισέ, νιώθω υποχρεωμένος να το χρησιμοποιήσω, και να γράψω πως από τις 7 Νοεμβρίου 2010 η ελληνική μαχητική, ερευνητική, αξιόπιστη δημοσιογραφία είναι απελπιστικά φτωχότερη. Φτωχότερη επειδή ύστερα από 20 χρόνια παρουσίας, σταμάτησε η σελίδα του Ιού από την σαββατιάτικη και την κυριακάτικη Ελευθεροτυπία.

Μπορεί να μη συμφωνούσα πάντοτε με τα άρθρα της ομάδας του Ιού, ωστόσο πιστεύω ότι αποτελούσαν κόσμημα για τον ελληνικό Τύπο. Εκτιμούσα τη μεθοδικότητα των ερευνών τους, τη σχολαστική τεκμηρίωση, το θάρρος τους να πηγαίνουν κόντρα στο ρεύμα. Δεν είναι τυχαίο ότι ο Ιός δεν είχε μόνο πολλούς πιστούς φίλους (κάποιοι αγόραζαν την εφημερίδα μόνο και μόνο για τον Ιό), αλλά και εξίσου πολλούς ορκισμένους εχθρούς, που τώρα ασφαλώς θα πανηγυρίζουν.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Επικαιρότητα, Εφημεριδογραφικά, Εκλογές | Με ετικέτα: , , , , | 331 Σχόλια »

Μπορεί να με μουσκετάρουν και μαρμάρινο!

Posted by sarant στο 22 Μαρτίου, 2009

riz1

Στη σημερινή (22.3.2009) Ελευθεροτυπία, οι Ιοί ασχολήθηκαν με τον Άγνωστο Στρατιώτη. Ανάμεσα στο άλλο υλικό, παρέθεσαν απόσπασμα από χρονογράφημα του Ριζοσπάστη, του 1932. Η συντόμευση προφανώς έγινε για λόγους χώρου. Επειδή όμως κάποιοι μπορεί να θέλουν να δουν ολόκληρο το χρονογράφημα, το παραθέτω ακέραιο. Το κομμάτι που παρέθεσε ο Ιός το έχω βάλει με πλάγια.

Σημειώνω ότι έχω προσαρμόσει την ορθογραφία στα σημερινά, όπως άλλωστε έκαναν και οι Ιοί (Με μόνη διαφορά ότι εγώ τονίζω και τα τονούμενα κεφαλαία, ενώ η Ελ. έχει το γνωστό πρόβλημα λογισμικού που αφήνει άτονα τα κεφαλαία).

Τέλος, δεν ξέρω ποιος είναι ο Αγωνιστής που υπογράφει το χρονογράφημα.

Κόκκινες πινελιές

ΑΠΟΚΑΛΥΠΤΗΡΙΑ

Βούιζαν ακόμα τ’ αυτιά του Άγνωστου στρατιώτη από τις ρητορείες που άκουσε και δεν είχε καλά-καλά περάσει η φασαρία από τις παράτες που του γένηκαν, όταν με το πέσιμο της νύχτας -μ’ όλο που είναι μαρμάρινος- τινάχθηκε όρθιος, πέταξε την ασπίδα και το δόρυ, έξυσε το κεφάλι του, και κοίταξε μπροστά, αποβλακωμένος από την κούραση. Μερικοί διαβάτες που περνούσανε από μπρος του, σταθήκανε περίεργοι να τόνε δούνε και να του μιλήσουν, κι ένα αλανάκι του φώναξε:

— Γιατί σηκώθηκες Άγνωστε Στρατιώτη;

Εκείνος κοίταξε μπροστά του τούς μαζεμένους ανθρώπους και τούς είπε:

— Πολύ με ζαλίσανε, μικρά παιδιά, σήμερα.  Εγώ καλά έσπειρα τα κόκαλά μου σ’ όλη τη Μακεδονία, σ’ όλη την Ήπειρο, σ’ όλη τη Μικρασία. Ήτανε τάχα ανάγκη να με στεναχωρήσουν στον τάφο μου και να με επιστρατεύσουν άλλη μια φορά για να με ξαπλώσουν μπροστά μας, μαρμαρένιο…

— Πώς δεν ήταν ανάγκη, πετάχθηκε ένας εργάτης! Δεν το καταλαβαίνεις, φουκαρά μου, πως σε καλούνε να συνεχίσεις τις υπηρεσίες σου στην πατρίδα τους;

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Πρόσφατη ιστορία | Με ετικέτα: , , | 13 Σχόλια »