Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘Κέρκυρα’

Μεζεδάκια Τρικάλεως

Posted by sarant στο 16 Σεπτεμβρίου, 2017

Ο τίτλος του σημερινού πολυσυλλεκτικού μας άρθρου είναι παρμένος από ένα μεζεδάκι της πιατέλας, που το βρήκα τόσο γουστόζικο ώστε να το αφήσω να τιτλοφορήσει ολόκληρο το μενού. Το είχα και από την προηγούμενη εβδομάδα, αλλά δεν είναι από αυτά που μπαγιατεύουν.

Αλλιώς, μπορεί να ονόμαζα τα μεζεδάκια μου «κηλιδωμένα», από την πετρελαιοκηλίδα που ρυπαίνει τον Σαρωνικό ύστερα από το ύποπτο ναυάγιο του ακόμα πιο ύποπτου σαπιοκάραβου, ή και παριζιάνικα, για ακραιφνώς προσωπικούς λόγους: όταν θα διαβάζετε τις γραμμές αυτές θα πηγαίνω να βραχώ για σαββατοκύριακο στο Παρίσι (ναι, το ξέρω ότι στα πάτρια έχει καύσωνα, αλλά στην Εσπερία τα μέγιστα είναι 15 βαθμοί).

Ωστόσο, προτίμησα να μείνω στον τίτλο που αρχικά είχα σκεφτεί, αφού έτσι μου δίνεται η ευκαιρία να αναδείξω τα γευστικότατα προϊόντα της Τρίκαλης, όπως η φέτα, που τη βλέπετε αριστερά, που έχει και αναγνώριση Π.Ο.Π. και επιπλέον προσφέρεται σε πολύ λογική τιμή.

Τη φωτογραφία την έστειλε στο ιστολόγιο φίλος που με τροφοδοτεί ταχτικά με υλικό. Την τράβηξε ο ίδιος σε σουπερμάρκετ του Ηρακλείου Κρήτης. Και τα δυο μέρη, Τρίπολη και Τρίκαλα, βγάζουν φέτα, αλλά πιο πιθανό μου φαίνεται να ξεκίνησε να γράφει «Τρικάλων» και να ξεστράτισε, κάνοντας αυτό το γουστόζικο γραφιστικό σαρδάμ.

Μια άλλη εξήγηση είναι ότι ο ένας τύπος γάλακτος (ας πούμε το πρόβειο) προέρχεται από την Τρίπολη και το κατσικίσιο από τα Τρίκαλα.

Μέχρι να μάθουμε από πού κρατάει η φέτα, παρακαλείται η Γεωγραφική Υπηρεσία της Νομανσλάνδης να εγγράψει την εριβώλακα Τρίκαλιν στον νομανσλανδιανό Άτλαντα.

* Η ακλισιά της εβδομάδας σε είδηση για τον βιασμό δυο Αμερικανίδων φοιτητριών από καραμπινιέρους στη Φλωρεντία. Στο σχετικό άρθρο του Χάφιποστ, το πρόβλημα δεν εντοπίζεται στο κυρίως άρθρο, όπου οι δυο βιαστές κλίνονται κανονικά (ελπίζω σύντομα να κλείνονται και στο φρέσκο) αλλά στον τίτλο, ο οποίος μάς πληροφορεί ότι:

Δύο φοιτήτριες από τις ΗΠΑ καταγγέλλουν ότι έπεσαν θύματα βιασμού από καραμπινιέροι στη Φλωρεντία

Έχω τη φριχτή υποψία ότι ο υλατζής θέλησε να κάνει φιγούρα και να γράψει «από καραμπινιέρι», χρησιμοποιώντας τον ιταλικό πληθυντικό της λέξης -και τότε παρενέβη ο Σπελ Τσέκερ και τον τιμώρησε. Αν είναι σωστή η υποψία μου, μπορεί να υπάρχει Θεός.

* Συζητήθηκε πολύ την περασμένη Κυριακή το λάθος του Αλέξη Τσίπρα, ο οποίος, στην ομιλία του στη ΔΕΘ είπε για την «κόπρο του Αυγέα». Και βέβαια είναι λάθος, αφού στο σχολείο μαθαίνουμε για τον βασιλιά Αυγεία της Ήλιδας.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Advertisements

Posted in Αρχαία γραμματεία, Κοτσανολόγιο, Μαργαριτάρια, Μεζεδάκια, Νομανσλάνδη | Με ετικέτα: , , , , , | 147 Σχόλια »

Μεζεδάκια πρεζιντανσιέλ

Posted by sarant στο 22 Απρίλιος, 2017

Αύριο έχουμε τον πρώτο γύρο των προεδρικών εκλογών στη Γαλλία, οπότε τα μεζεδάκια μας τιτλοφορήθηκαν αναλόγως. Κανονικά θα έπρεπε να αφιερώσω ξεχωριστό άρθρο στις γαλλικές εκλογές, αλλά από κακό προγραμματισμό δεν τα κατάφερα -χτες, που λογάριαζα να το βάλω, ήταν η πεντηκοστή επέτειος της 21ης Απριλίου και είχε προτεραιότητα. Οπότε, ας χρησιμέψει τούτο το άρθρο και σαν χώρος υποδοχής σχολίων για τις αυριανές γαλλικές εκλογές, μια αναμέτρηση εξαιρετικά αμφίρροπη και ενδεχομένως σημαντική όχι μόνο για την ίδια τη Γαλλια.

Η 21η Απριλίου είναι σημαδιακή ημερομηνία όχι μόνο για μας αλλά και για τους Γάλλους. Όχι όμως η 21.4.1967 αλλά η 21.4.2002, όταν έγιναν, πριν από 15 χρόνια, και πάλι προεδρικές εκλογές -και πάνω στην καλή χαρά της συγκατοίκησης του δεξιού προέδρου Σιράκ με την πληθυντικά αριστερή κυβέρνηση του Λιονέλ Ζοσπέν όλοι ήταν τόσο σίγουροι ότι Σιράκ και Ζοσπέν θα περάσουν στον β’ γύρο, μια και δεν υπήρχε ισχυρή τρίτη υποψηφιότητα από το δημοκρατικό τόξο (όπως ήταν π.χ. ο Μπαλαντύρ το 1995 ή ο Μπαιρού το 2007 ή ο Μπαρ το 1988), ώστε ψήφισαν πολύ χαλαρά εκείνη τη μέρα (ή, το απλούστερο, δεν πήγαν να ψηφίσουν) -με αποτέλεσμα να περάσει δεύτερος ο Λεπέν, με τραυματικές συνέπειες για τη γαλλική Αριστερά κάθε απόχρωσης.

Στις φετινές εκλογές δεν θα είναι έκπληξη να περάσει Λεπέν στον δεύτερο γύρο -όχι ο μπρουτάλ πατέρας αλλά η πολύ πιο σοφιστικέ κόρη (που, παρεμπιπτόντως, έχει συγκρουστεί με τον πατέρα της). Θα είναι μάλιστα έκπληξη να μην περάσει αν και προσωπικά αποκλείω την πιθανότητα τελικής νίκης της -αφήνω μόνο ένα μικρό περιθώριο για την απίθανη περίπτωση όπου η Λεπέν αναμετρηθεί στον δεύτερο γύρο με τον ηθικά διαβλητό Φιγιόν, τον φίλο τού Κούλη. Δεν ξέρω βέβαια πόσο επηρεάστηκε το εκλογικό σώμα από το τελευταίο τρομοκρατικό χτύπημα στο Παρίσι.

Πάντως, στις φετινές προεδρικές εκλογές πολλές βεβαιότητες ανατράπηκαν: ενώ εθεωρείτο ακλόνητο φαβορί ο υποψήφιος που θα υποδεικνυόταν από το κόμμα της κεντροδεξιάς, ο νικητής των προκριματικών, ο Φρανσουά Φιγιόν, μετατράπηκε σε αουτσάιντερ μόλις αποκαλύφθηκε ότι είχε διορίσει συμβούλους του όλη του την οικογένεια. Ακόμα χειρότερα πήγε ο νικητής των άλλων προκριματικών εκλογών, ο Μπενουά Αμόν, αφού τον εγκατέλειψαν τα πρωτοκλασάτα στελέχη του κόμματός του και της απερχόμενης κυβέρνησης σπεύδοντας να στοιχιστούν πίσω από τον Εμανουέλ Μακρόν (κάτι ανάλογο με αυτό που έγινε στη Βρετανία με τον Κόρμπιν· γενικά, οι δεξιές πτέρυγες αριστερών κομμάτων δεν αντιδρούν καλά όταν η εσωκομματική δημοκρατία βγάζει αποτελέσματα που δεν τους αρέσουν -κάτι ξέρουμε και στην Ελλάδα).

Ο Ζαν Λυκ Μελανσόν, της «Ανυπόταχτης Γαλλίας», που υποστηρίζεται και από το αγαπημένο μου, πάλαι ποτέ κραταιό, Κομμουνιστικό Κόμμα Γαλλίας, έχει κάνει μια εντυπωσιακή προεκλογική εκστρατεία και -πράγμα αδιανόητο πριν από λίγο καιρό- έχει πιθανότητες να περάσει στον δεύτερο γύρο. Μακάρι. Ωστόσο, πιθανότερο είναι να εκλεγεί ο Εμανουέλ Μακρόν, ταχατεχνοκράτης υπουργός Οικονομικών στην κυβέρνηση του Ολάντ. Δεν αποκλείω πάντως να ανακάμψει πάνω στο νήμα και ο Φιγιόν.

Κι ένα τελευταίο σχόλιο για τις εξαιρετικά αμφίρροπες αυτές εκλογές. Όποιος και να εκλεγεί από τους τέσσερις προπορευόμενους εκτός του Φιγιόν, πολύ δύσκολα θα έχει κοινοβουλευτική πλειοψηφία στην επόμενη Βουλή.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γαλλία, Εκλογές, Λαθροχειρίες, Λαθολογία, Μαργαριτάρια, Μεζεδάκια, Τουρκία | Με ετικέτα: , , , , , , | 181 Σχόλια »

Μάλτα ίβα

Posted by sarant στο 7 Νοέμβριος, 2016

Σύμφωνα με τον μύθο, κάποτε, γύρω στον 16ο-17ο αιώνα, ο σουλτάνος έστειλε τον καπουδάν πασά με μεγάλη αρμάδα να κυριέψει τη Μάλτα. Επειδή όμως οι τουρκαλάδες (αυτός που λέει τον μύθο, έτσι τους αποκαλεί) είναι μπουνταλάδες περί τα ναυτικά, δεν κατάφεραν να βρουν τα νησιά κι έτσι γύρισαν πίσω άπρακτοι, οπότε ο καπουδάν πασάς δικαιολογήθηκε στον σουλτάνο «Μάλτα γιοκ εφέντημ'», φράση που έκτοτε έμεινε παροιμιώδης για  να δείχνει τη μπουνταλοσύνη των τουρκαλάδων.

Αναφορές σε αυτή την ιστορία θα έχετε ακούσει στο σχολείο ή στα μέσα ενημέρωσης ή σε φιλικές συντροφιές. Τη λέω ιστορία, αλλά ασφαλώς δεν συνέβη έτσι -αν μη τι άλλο, υπήρξε μια εποχή που το οθωμανικό ναυτικό, έστω και με χριστιανικά πληρώματα ή μη τουρκικής καταγωγής καπετάνιους κυριαρχούσε στη Μεσόγειο.

Ωστόσο η φράση «Μάλτα γιοκ», που τη λέμε εμείς χαιρέκακα για να κοροϊδέψουμε τους γείτονες, δεν είναι ελληνικής αποκλειστικά κοπής: την ξέρουν και οι Τούρκοι, την ξέρουν και οι Μαλτέζοι. Υπάρχει μια άλλη εκδοχή, που αποδίδει τη γέννηση της φράσης όχι σε λειψή ναυτοσύνη αλλά σε στρατήγημα. Γύρω στο 1640, λέει (παράδειγμα, στο τέλος του άρθρου)  ο σουλτάνος Ιμπραήμ ο Α’, ο τρελός (Ντελή Ιμπραήμ), διάταξε τον καπουδάν πασά να σαλπάρει για τη Μάλτα. Ο ναύαρχος, που καμιά πηγή δεν έχω βρει να παραδίδει το όνομά του, γνωρίζοντας ότι το μικρό νησί θα ήταν σκληρό καρύδι, όπως είχε απλωμένον τον μεγάλο ναυτικό χάρτη της Μεσογείου στο τραπέζι, άφησε να στάξει λιωμένο κερί από το σαμντάνι που τους φώτιζε πάνω στον χάρτη, φροντίζοντας να πέσει ακριβώς στο σημείο όπου ήταν η Μάλτα -οπότε είπε το «Μάλτα γιοκ εφέντη», τάχα ότι δεν την έβρισκε ο χάρτης -και αντί για τη Μάλτα, σαλπάρανε για την Κρήτη, που με πολλά βάσανα την κυριέψανε ύστερα από πόλεμο που κράτησε πάνω από είκοσι χρόνια.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γεωγραφία, Μποστ, Ονόματα, Ταξιδιωτικά | Με ετικέτα: , , , , , , , | 175 Σχόλια »

Ο χλεμπονιάρης δεν ήρθε από την Κέρκυρα

Posted by sarant στο 15 Σεπτεμβρίου, 2016

Δεν ξέρω αν σας είναι οικεία η λέξη «χλεμπονιάρης». Στην οικογένειά μου δεν τη λέγαμε, πρέπει να την άκουσα αργότερα. Την βρήκα αρκετές φορές στα γραφτά του Τσιφόρου, που συχνά χαρακτηρίζει «χλεμπονιάρη» κάποιον. Χλεμπονιάρης είναι ο κιτρινιάρης.

Κοίταζα τις προάλλες το slang.gr, το γνωστό και πολύ ενδιαφέρον διαδικτυακό λεξικό της ελληνικής αργκό, και είδα στο λήμμα «χλεμπονιάρης» να αναφέρεται ως πιθανή κάποια σχέση με τη λέξη «χλεμπ», όπως λέγεται το ψωμί σε διάφορες σλαβικές γλώσσες.

хлеб / χλιέμπ … είναι το ψωμί στα ρώσικα και γενικά σε πολλές σλαβικές γλώσσες.

Αυτός που πεινάει, ο πεινασμένος, όντας αδύνατος, αδύναμος και γενικά κιτρινισμένος και σε κακή εμφανισιακή κατάσταση, το πρώτο πράγμα που ζητάει είναι хлеб / χλιέμπ /ψωμί.

Αν υπάρχει σλάβικη επιρροή στη λέξη «χλεμπονιάρης», τότε αυτολεξεί σημαίνει ο «ψωμάς», αλλά με την έννοια του πεινασμένου που ζητάει συνεχώς ψωμί και εμφανισιακά είναι χάλια.

Στα σχόλια, κάποιος αναφέρει: Εικάζεται ότι γεννήθηκε από την μεταφορά Σέρβων στρατιωτών αλλά και πολιτών στην Κέρκυρα το 1916 μετά την ήττα της Σερβίας για την ανασύνταξη των δυνάμεων τους και καθώς φαίνεται την εγκατάλειψη τους εκεί. Ψάξτο...

«Νατσουλισμός μου φαίνεται αυτό», μου έγραψε ένας από τους συντελεστές του slang.gr που είναι και φίλος του ιστολογίου. Θυμίζω ότι στην ιδιόλεκτο του ιστολογίου χαρακτηρίζουμε «νατσουλισμό» τις εξωφρενικές εξηγήσεις που ανάγουν τη γέννηση μιας φράσης (ή και μιας λέξης) σε κάποιο ιστορικό γεγονός.

kerkserbΨάχνοντας στο Διαδίκτυο είδα να εμφανίζεται κάμποσες φορές η άποψη για τη γέννηση της λέξης «χλεμπονιάρης» από το «χλεμπ» των Σέρβων που κατέφυγαν στην Κέρκυρα το 1916, για παράδειγμα σε εργασία μαθητών του 4ου Λυκείου Κέρκυρας, με θέμα ακριβώς την παρουσία των Σέρβων στην Κέρκυρα. Εκεί, στη διαφάνεια αριθ. 40, που την αναπαράγω εδώ αριστερά, διαβάζουμε: «Ακόμη στην Κέρκυρα υπάρχει η λέξη χλεμπονιάρης, που σημαίνει τον αδύναμο και πεινασμένο άνθρωπο από τη σέρβικη λέξη που σημαίνει ψωμί (хлеб) και την οποία άκουγαν συχνά από τα στόματα των Σέρβων στρατιωτών».

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Α' παγκόσμιος πόλεμος, Ετυμολογικά | Με ετικέτα: , , , , , , | 145 Σχόλια »

Εκλογές με λίστα

Posted by sarant στο 10 Σεπτεμβρίου, 2015

Οι εκλογές της 20ής Σεπτεμβρίου δεν θα γίνουν με σταυρό προτίμησης στους βουλευτές, αλλά με λίστα, ή αλλιώς με «δεσμευμένους συνδυασμούς» όπως διάβασα κάπου ότι λέγεται, στο πιο επίσημο. Δεν ξέρω βέβαια αν όντως είναι αυτή η επίσημη ορολογία. Πάντως, ο ισχύων εκλογικός νόμος, αφού εκθέσει με κάθε λεπτομέρεια τις διατάξεις που διέπουν τη σταυροδοσία, στην τελευταία παράγραφο αναφέρει:

Σε περίπτωση που οι βουλευτικές εκλογές διενεργούνται μέσα σε δεκαοκτώ μήνες από τις προηγούμενες, δεν εφαρμόζονται για τις εκλογές αυτές οι περί εκλογής βουλευτών με σταυρό προτιμήσεως διατάξεις του παρόντος, αλλά οι περί σειράς καταλήψεως εδρών διατάξεις (λίστα) του Π.Δ. 152/1985, που επαναφέρονται σε ισχύ και εφαρμόζονται κάθε φορά για την περίπτωση αυτή.

Η λογική της διάταξης αυτής είναι να μην υποβάλλονται οι υποψήφιοι βουλευτές για δεύτερη φορά στα δυσβάστακτα έξοδα μιας ατομικής προεκλογικής εκστρατείας μέσα σε σχετικά μικρό χρονικό διάστημα. Η εκλογή υποψηφίων με λίστα πρωτοεμφανίστηκε στις εκλογές του 1985 και τότε είχε τον χαρακτήρα μεταρρύθμισης που ήταν υπόσχεση του ΠΑΣΟΚ πριν από το 1981, αφού ο σταυρός προτίμησης είχε θεωρηθεί μια από τις παθογένειες της πολιτικής μας ζωής, που γεννούσε πελατειακές σχέσεις και διαφθορά.

Η εκλογή με λίστα εφαρμόστηκε λοιπόν σε πανελλαδική κλίμακα στις εκλογές του Ιουνίου 1985, αλλά πρέπει να πούμε ότι η έννοια του συνδυασμού με προκαθορισμένη τη σειρά εκλογής των υποψηφίων υπήρχε ήδη στους βουλευτές Επικρατείας, ένας θεσμός που πρωτοεμφανίστηκε στις εκλογές ή του 1974 ή του 1977 (δεν με βοηθάει η μνήμη μου), καθώς και στην εκλογή ευρωβουλευτών το 1981 -αν και, στις τελευταίες ευρωεκλογές ίσχυσε ο σταυρός προτίμησης, χάρη σε μια μακιαβελική κίνηση του μεγάλου εκλογομάγειρου Ευ. Βενιζέλου.

Μετά τις εκλογές του 1985 η λίστα επικρίθηκε διότι δίνει τη δυνατότητα στον αρχηγό του κάθε πολιτικού κόμματος να επιβάλλει σιδηρά κομματική πειθαρχία με την απειλή του αποκλεισμού των διαφωνούντων βουλευτών από τις εκλόγιμες θέσεις της λίστας στις επόμενες εκλογές. Υπάρχουν βέβαια οι εσωκομματικές εκλογές, αλλά αυτές προϋποθέτουν κόμματα με εδραιωμένες διαδικασίες δημοκρατικής λειτουργίας, κάτι που μόνο στην ανανεωτική αριστερά υπήρχε, η οποία, πράγματι, αποφάσιζε από τη δεκαετία του 1990 τη σειρά των ευρωβουλευτών της στη λίστα με εσωκομματικά δημοψηφίσματα (όχι πάντοτε χωρίς παρατράγουδα). Από την άλλη, η λίστα προσφέρει στο κόμμα τη δυνατότητα να τοποθετήσει έναν συνεργαζόμενο σε εκλόγιμη θέση -χωρίς βέβαια αυτό να είναι απαραιτήτως κάτι θετικό.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Επαναλήψεις, Επικαιρότητα, Ετυμολογικά, Εκλογές, Ιστορίες λέξεων | Με ετικέτα: , , , | 92 Σχόλια »

Γκρέιπ-φρουτ, φράπες και τα υπόλοιπα εσπεριδοειδή

Posted by sarant στο 5 Νοέμβριος, 2014

Kαθώς χτες το απόγευμα είχα την παρουσίαση του βιβλίου μου Οπωροφόρες λέξεις στην Κηφισιά, δεν προλάβαινα να γράψω φρέσκο άρθρο, οπότε αναδημοσιεύω σήμερα ένα κεφάλαιο από το βιβλίο αυτό, ένα κεφάλαιο που δεν έχει παρουσιαστεί στο ιστολόγιο.

250px-Citrus_grandis_-_Honey_White

Φράπα, pomelo αγγλιστί

Πρόκειται για το κεφάλαιο που αφορά τα «υπόλοιπα» εσπεριδοειδή. Σε προηγούμενα κεφάλαια του βιβλίου (και αντίστοιχα άρθρα του ιστολογίου) παρουσιάστηκαν τα πορτοκάλια, τα λεμόνια και οι φτωχοί συγγενείς τους, νεράντζια και κίτρα· σε άλλο άρθρο είπαμε και για το μανταρίνι. Όμως υπάρχουν και άλλα εσπεριδοειδή, που θα μας απασχολήσουν λιγότερο, μια και δεν κατέχουν κεντρική θέση στη ζωή μας ή στην κουλτούρα μας.

Για παράδειγμα, το γκρέιπ-φρουτ, παρόλο που τις τελευταίες δεκαετίες έχει μπει ορμητικά στη ζωή μας, ούτε ντόπιο όνομα δεν αξιώθηκε να αποκτήσει – είναι το πιο διαδεδομένο στην Ελλάδα φρούτο που έχει διατηρήσει ασυμμόρφωτο και άκλιτο το ξένο του όνομα (οι ανανάδες και οι μπανάνες κλίνονται, βλέπετε, ενώ το μάνγκο είναι πολύ λιγότερο διαδεδομένο). Λοιπόν, στα ελληνικά είναι δάνειο από το αγγλικό grape-fruit, που το είπαν έτσι επειδή οι καρποί του φυτρώνουν σε τσαμπιά στις άκρες των κλαδιών.

Αν δεν βρίσκετε πολύ εύστοχη την αγγλική ονομασία, δεν είστε ο μόνος· μάλιστα διαβάζω ότι έχουν γίνει επανειλημμένες προσπάθειες να καθιερωθεί άλλο όνομα, αλλά απέτυχαν, γιατί έχει πια ριζώσει.

Στις Αντίλλες, που είναι η πατρίδα του, και συγκεκριμένα στα νησιά Μπαρμπάντος, το είπαν αρχικά «απαγορευμένο καρπό», πράγμα που αντανακλάται και στο βοτανικό του όνομα, Citrus paradisi. Ωστόσο, το γκρέιπ-φρουτ προέκυψε από διασταύρωση ανάμεσα στο πορτοκάλι και στη φράπα, που είναι καρπός ιθαγενής της Νοτιοανατολικής Ασίας. Κάπως τα μπλέξαμε τα πράγματα, οπότε ας τα πάρουμε με τη σειρά, όσο κι αν είναι μπερδεμένα.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γλωσσικά συμπόσια, Ετυμολογικά, Ιστορίες λέξεων, Φρούτα εποχής | Με ετικέτα: , , , | 104 Σχόλια »

Η γιαγιά ψωνίζει ψτιου

Posted by sarant στο 19 Μαρτίου, 2014

Η περίεργη λέξη του τίτλου δεν γκουγκλίζεται -ή μάλλον: δεν γκουγκλιζόταν· σε λίγη ώρα από τώρα θα γκουγκλίζεται, αφού θα την έχει καταγράψει το αδηφάγο και παντεποπτικό μάτι του γκουγκλ. Ίσως έπρεπε να τη γράψω ψ’τιου, για να δείξω ότι είναι παραλλαγή μιας επίσης περίεργης και σπάνιας λέξης, που όμως βγάζει εκατοντάδες γκουγκλιές.

Αλλά να πάρουμε τα πράγματα με τη σειρά. Ένας φίλος του Φέισμπουκ, που έχει μίνι μάρκετ στη Λευκάδα, δημοσίευσε προχτές στον τοίχο του το εξής γουστόζικο:

Γιαγιά ογδονταφεύγα μπαίνει στο μαγαζί χτυπώντας το μπαστούνι της με τη δύναμη που ο Τουλιάτος χτυπάει τα κρουστά του:

-Εδώ είμαι, μη χτυπάς!
-Α, εδώ είσαι, δε σ’ είδα!…. Δίνεις ψτιου;
-Τι να δίνω;
-Ψτιου!
-Χμ… Ναι, δίνω! Πόσα θέλεις;
-Τι;
-Ψτιου!
-Τι λες μωρέ; Αν δίνεις χωρίς λεφτά λέω!
-Αααα! Αυτό είναι το ψτιου; Καλά, δίνω και χωρίς λεφτά.
-Φέρε μου ένα γαριδάκι κι ένα πατατάκι. Αν δεν έχουνε τάπες να μη μ’ τα δώσεις!
-Τάπες; Δε θες με τρίποντα;
-Όχι. Με τάπες! Αλλιώς θα μ’ τα φέρει στο κεφάλι ο εγγονός μου!

Η γιαγιά λοιπόν ρώτησε τον φίλο μας αν δίνει «ψτιου», όπου όμως το ψτιου δεν είναι όνομα προϊόντος αλλά επίρρημα και σημαίνει, όπως η ίδια εξήγησε, «χωρίς λεφτά», εννοώντας «με πίστωση». Όπως είπα πιο πάνω, αυτό το μυστηριώδες ψτιου είναι παραλλαγή μιας άλλης, κάπως λιγότερο μυστηριώδους, λέξης. Οι επτανήσιοι θα την έχουν μαντέψει, αλλά και στο ιστολόγιο την έχουμε αναφέρει μερικές φορές.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Όχι στα λεξικά, Ντοπιολαλιές, Ποίηση | Με ετικέτα: , , , | 107 Σχόλια »

Σκόρπιες σημειώσεις για τον πουτσόγιαννο

Posted by sarant στο 20 Φεβρουαρίου, 2014

Holothuroidea_(Sea_cucumber_feeding)Τσικνοπέμπτη σήμερα, και πολλά ιστολόγια έχουν καθιερώσει να βάζουν τούτη τη μέρα υλικό σκαμπρόζικο, πονηρό. Το δικό μας ιστολόγιο είναι γενικά σεμνό (με διαβάζει και η μητέρα μου, γι’ αυτό) αλλά σήμερα λέω ν’ ακολουθήσω κατά κάποιο τρόπο την παράδοση και ν’ αναφερθώ σε ένα θέμα που το έχω κάμποσον καιρό στα χαρτιά μου και δεν ξέρω τι να το κάνω, και που οριακά ανταποκρίνεται στις προδιαγραφές της μέρας.

Η μάλλον άγνωστη αλλά εκ πρώτης όψεως άσεμνη λέξη του τίτλου είναι ένα ζώο της θάλασσας, ο πουτσόγιαννος, που λέγεται επίσης ψωλιόγκος ή ψωλιάγκος, ή ψωλή της θάλασσας, ή πουτσόγιαλος ή θαλασσόπουτσος ή γιαλίσιος ψώλος ή γιαλόπουτσος ή αφρόπουτσος ή θαλασσοψωλή ή  πούτσος του αφρού.

Στα αγγλικά το λένε sea cucumber, αγγούρι της θάλασσας, αλλά δεν αμφιβάλλω ότι θα έχει κι άλλες λαϊκές ονομασίες. Στα γαλλικά, το λένε επίσης concombre de mer, αλλά και bèche de mer, biche de mer (παραλλαγή του προηγούμενου), vier marin (vier είναι ιδιωματική λέξη που σημαίνει ψωλή). Η γαλλική bèche de mer, φαίνεται πως προέρχεται από το πορτογαλικό bicho do mar (ζώο της θάλασσας).

Η επίσημη ονομασία του είναι Ολοθούριο, αρχαία λέξη, και η τάξη στην οποία ανήκει, γιατί φυσικά υπάρχουν πολλά είδη, λέγεται Ολοθουροειδή, Holothuroidea. Ο πουτσόγιαννος ή ψωλιόγκος ή ολοθούριο αν προτιμάτε χρησιμοποιείται από τους ψαράδες μας σαν εκλεκτό δόλωμα (εδώ θα δείτε όλα όσα θέλατε να μάθετε για το θέμα) ενώ πιο λακωνικά το διατύπωσε ένας σχολιαστής του ιστολογίου σε παλιότερο σχόλιο: «Το γδέρνουμε και το εσωτερικό του το χρησιμοποιύμε για δόλωμα. Είναι ο θάνατος του σαργού!» Στην Κίνα όμως τα ολοθούρια είναι περιζήτητα μια και χρησιμοποιούνται από την παραδοσιακή ιατρική για διάφορες παθήσεις -πάντως όχι για αφροδισιακά, αν και στα μαλαισιανά τα φάρμακα που φτιάχνονται από ξεραμένους πουτσόγιαννους λέγονται gamat στην τοπική γλώσσα: όπως καταλαβαίνετε, πρόκειται για άλλη μια ένδειξη, μετά τον Σι Μαλάκας, για προκατακλυσμιαία ελληνική παρουσία στον Ειρηνικό (Πλάκα κάνω, ε; )

Αυτό το θαλασσινό το είχαμε συζητήσει πριν από λίγο καιρό στο ιστολόγιο, στα σχόλια που έγιναν με αφορμή τη συζήτηση για τη λέξη «μπράτη», όπου είχαμε αναφέρει και πολλές από τις παραπάνω ονομασίες του ψωλιόγκου, όπως τον είχαμε πει τότε. Ο φίλος Μπουκανιέρος πρόσεξε ότι από τον κατάλογό μας έλειπε η ονομασία «πουτσόγιαννος», που την είχε μάθει όταν ήταν παιδί κι έκανε μπάνιο στους Κορφούς, και λίγες μέρες αργότερα μού έστειλε μερικές σκόρπιες σημειώσεις για το θέμα. Όπως λέει, «σου γράφω για να διασώσω  μια κερκυραϊκή ονομασία του ζώου, «πουτσόγιαννος» – η οποία χρειάζεται μάλλον τη διάσωση αφού δε γκουγκλίζεται». Και συνεχίζει: «Η αφορμή ήταν ότι διάβαζα για τα ταξίδια των ναυτικών του Μακασάρ στη Γη του Άρνεμ, όπου εμπορεύονταν με τους Αυστραλούς Ιθαγενείς τα περίφημα trepang. Και  σε μια σπάνια πια (αλίμονο!) έκλαμψη της μνήμης μου, θυμήθηκα ότι είχα διαβάσει σχετικά στον Άρθουρ Γκόρντον Πυμ, κι επομένως ακόμα πιο πρώτα και πιο περιληπτικά στη Σφίγγα των Πάγων. Και επομένως, από τους Pama-Nyunga και τις Θάλασσες του Νότου γύρισα στα Μπάνια τ’ Αλέκου και στην παιδική μου ηλικία!»

Λογάριαζα να μεταπλάσω τις σημειώσεις του Μπουκανιέρου με κάποια λογοτεχνικά δικά μου, αλλά δεν στάθηκε μπορετό. Ιδού λοιπόν η αφήγηση του Μπουκανιέρου, με ελάχιστα δικά μου σχόλια.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αθυροστομίες, Ζωολογία, Λογοτεχνία, Συνεργασίες | Με ετικέτα: , , , , , , | 95 Σχόλια »

Ο άγνωστος ποιητής Άχθος Αρούρης: Ο θαρραλέος κύριος Χριστόδουλος

Posted by sarant στο 19 Νοέμβριος, 2013

Δημοσιεύω και σήμερα, όπως και κάθε δεύτερη Τρίτη, αποσπάσματα από το βιβλίο του πατέρα μου, του Δημήτρη Σαραντάκου, “Ο άγνωστος ποιητής Άχθος Αρούρης” (εκδ. Ερατώ, 1995, εξαντλημένο), που είναι μια βιογραφία του παππού μου, του Νίκου Σαραντάκου (1903-1977), ο οποίος είχε το ψευδώνυμο Άχθος Αρούρης (που είναι ομηρική έκφραση και σημαίνει ‘βάρος της γης’). Η σημερινή συνέχεια είναι η πέμπτη. Βρισκόμαστε γύρω στα 1920-21, και ο παππούς μου δουλεύει σε τράπεζα ενώ παράλληλα φοιτά στο πανεπιστήμιο και μένει στο Παγκράτι μαζί με δυο από τ’ αδέλφιατου. Η προηγούμενη τέταρτη συνέχεια βρίσκεται εδώ. Είχαμε σταματήσει σ’ ένα σημείο όπου είχε γίνει ένας γερός καβγάς ανάμεσα στα τρία αδέρφια, με αποτέλεσμα τα όσα θα διαβάσετε πιο κάτω.

Πριν προχωρήσουμε, να πω ότι ένα κομμάτι του κειμένου, που είναι με πλάγια γράμματα, είναι παρμένο από ένα ημιτελές αυτοβιογραφικό κείμενο του παππού μου, ενώ το κείμενο με όρθια γράμματα είναι η αφήγηση του πατέρα μου, που βέβαια βασίζεται σε όσα άκουσε από τον παππού μου. Επίσης, το «Παλαιόσπιτον Καράκα» στο οποίο γίνεται αναφορά στην αφήγηση, είναι παρμένο από την περίφημη μετάφραση των Αθλίων από τον Ισιδωρίδη Σκυλίτση, που την έχουμε ακόμα στην οικογένεια. Ο Σκυλίτσης είναι που καθιέρωσε τις αποδόσεις Γιάννης Αγιάννης, Γαβριάς, Τιτίκα κτλ. που τις τηρούν οι περισσότερες νεότερες μεταφράσεις, αλλά νομίζω ότι οι νεότεροι δεν ακολουθούν τον Σκυλίτση στην υπόλοιπη ονοματολογία -ας πούμε, το «παλαιόσπιτον Καράκα», που είναι το masure Gorbeau στα γαλλικά, ο Κοτζιούλας το αποδίδει «το σαράβαλο του Κόρκα». Και οι δυο μεταφραστές την ίδια σκέψη κάνουν, το Gorbeau είναι παράφραση του corbeau (κόρακας).

Επίσης, προσωπικά δυσκολεύομαι πάρα πολύ να πιστέψω ότι ο κ. Χριστόδουλος και ο προϊστάμενός του είχαν το θάρρος να μιλήσουν έτσι στον βουλευτή, αλλά το επεισόδιο αυτό το έχω ακούσει κι εγώ με τ’ αυτιά μου από τον παππού μου. Αλλά πολλά είπα, δίνω τον λόγο στον πατέρα μου και στον παππού μου.

mimis_jpeg_χχsmallΑυτή τη φορά ο καβγάς ήταν πολύ σοβαρότερος και τα δυο αδέλ­φια έφυγαν για κανένα μήνα από το Παγκράτι και πήγαν να μείνουν στο «Παλαιόσπιτον Καράκα», όπου έμενε ήδη ένας στενός τους φίλος, ο Χριστόδουλος ο Μακρής. Για το νέο του ενδιαίτημα που πήρε το όνομα του από το ομώνυμο σπίτι όπου έμεναν ο Μάριος και ο Θεναρδιέρος, στους Αθλίους του Ουγκώ, ο Νίκος γράφει στο αυτοβιο­γραφικό του κείμενο, που μνημονεύω πιο πάνω:

O Χριστόδουλος καθότανε στην οδό Κωλέττη, σ’ ένα διώροφο ερεί­πιο, που εμείς το ’χαμε βγάλει «το Παλαιόσπιτον Καράκα». Ιδιοκτή­τριά του ήταν μια κυρα-Κατίνα, που αν τη χαρακτήριζες μέγαιρα θα την κολάκευες. Ήταν κεκαρμένη εν χρω, δεν ξέρω γιατί, κι είχε φωνή μεθύσου. Χρησιμοποιούσε μια πολύ βαριά μάγκικη διάλεκτο κι αν δεν την έβλεπες όταν μιλούσε αλλά μόνο την άκουγες, θα ορκιζόσου­να πως μιλάει κάποιος χασίκλας της Τρούμπας. Έτσι γίνονται καμιά φορά οι ψευδορκίες.

            Το προς ανατολάς τμήμα του Παλαιόσπιτου, περιλαμβάνον ημιυπόγειον και α’ όροφον, εκ δυόμισι περίπου δωματίων, το είχε ενοι­κιάσει σε μια άλλη κυρα-Κατίνα, λαδικό ξεγυρισμένο, που το υπε­νοικίαζε σε τρεις-τέσσερις εργένηδες – ανά δύο σε κάθε δωμάτιο, ενώ αυτή έμενε στο ημιυπόγειο.

            Από το υπόλοιπο σπίτι το τμήμα αυτό ήταν χωρισμένο με τον απλούστερο τρόπο: Είχανε καρφωθεί οι πόρτες που τα ένωναν κά­ποτε.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Άχθος Αρούρης, Αναμνήσεις, Βιογραφίες, Δημήτρης Σαραντάκος, Μεταφραστικά | Με ετικέτα: , , , | 78 Σχόλια »

Ποιος πήρε το πρωτάθλημα Βαυαρίας στο σκάκι το 1890;

Posted by sarant στο 25 Νοέμβριος, 2012

Ίσως σκέφτεστε ότι παραφρόνησα κυριακάτικα να ρωτάω απίθανα πράγματα, όμως ο σκακιστής για τον οποίο σας ρωτάω δεν είναι κάποιος άγνωστος Δρ Φριζενμπίχλερ αλλά ένα ακόμα αρκετά γνωστό και οικείο μας όνομα που κατέχει ξεχωριστή θέση στη λογοτεχνία μας και στην ιστορία της γλώσσας μας. Δόκτορας ήταν βέβαια κι αυτός, και όταν κέρδισε στο τουρνουά, που έγινε στο Ρέγκενσμπουργκ, είχε μόλις πάρει το διδακτορικό του. Ο πίνακας των αποτελεσμάτων του τουρνουά τον αναφέρει ως Dr. Greco, που είναι ψευδώνυμο -σε ποιον ανήκει άραγε;

Δεν είναι δύσκολη η απάντηση του γρίφου, πολύ περισσότερο που γκουγκλίζεται. Ο μυστηριώδης Δρ. Γκρέκο ίσως φανερωθεί πιο εύκολα αν σας πω πως έγραφε ποιήματα και κυρίως σονέτα, πως ήταν από τους πρωτοπόρους του δημοτικισμού και ότι σε λίγες μέρες γιορτάζουμε τα 100 χρόνια από τον θάνατό του. Τον ηρωικό του θάνατο, να προσθέσω, μια και ο Λορέντζος Μαβίλης, γιατί αυτός ήταν ο πρωταθλητής Βαυαρίας του 1890 (δεν γράφω «Βαβαρίας» για να μη μου κόψει την καλημέρα μια εκλεκτή φίλη) βρήκε τον θάνατο στην κορυφή του Δρίσκου, στις 28 Νοεμβρίου 1912, στο ηπειρώτικο μέτωπο του πρώτου βαλκανικού πολέμου, όπου συμμετείχε ως εθελοντής, λοχαγός των Γαριβαλδινών. Σε αντίθεση με τον πόλεμο στη Μακεδονία, όπου τα ελληνικά στρατεύματα προέλασαν ταχύτατα, στην Ήπειρο ο αγώνας ήταν πολύ περισσότερο αμφίρροπος και τα Γιάννενα κράτησαν ως τον Φεβρουάριο του 1913.

Παίρνω αφορμή για τον Μαβίλη (1860-1912), επειδή διαβάζω ένα άρθρο του φίλου σκακιστή Παναγή Σκλαβούνου, Ο «παιγνιδιάρης» Μαβίλης και η επίδοσή του στο σκάκι, που δημοσιεύτηκε στο τελευταίο τεύχος των Κερκυραϊκών χρονικών, και είναι η εισήγηση του συγγραφέα στο συνέδριο για τον Μαβίλη που έγινε την άνοιξη στην Κέρκυρα. Για τεχνικούς λόγους δεν μπορώ να ανεβάσω το άρθρο του Σκλαβούνου, αλλά σας παραπέμπω σε ένα παλιότερο, πολύ πιο σύντομο, κείμενό του, ενώ σήμερα το απόγευμα γίνεται στη Booze Cooperativa (Κολοκοτρώνη 59) ο 9ος διαγωνισμός λύσης σκακιστικών προβλημάτων, αφιερωμένος στη μνήμη του Μαβίλη, και εκεί ο Π. Σκλαβούνος θα κάνει μια σύντομη παρουσίαση (με εικόνες) της σκακιστικής πορείας του Μαβίλη, ο οποίος είχε πολύ καλές επιδόσιες και στο καλλιτεχνικό σκάκι, δηλ. τη σύνθεση και λύση σκακιστικών προβλημάτων (είχε πάρει και πρωτάθλημα Γερμανίας το 1889 στη λύση προβλημάτων).

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Βιογραφίες, Επετειακά, Ποίηση, Σκάκι | Με ετικέτα: , , , , , , , , | 111 Σχόλια »

Οι λίστες των ληστών

Posted by sarant στο 8 Οκτώβριος, 2012

Το άρθρο που ακολουθεί δημοσιεύτηκε χτες, πρώτη Κυριακή του μήνα, στην Αυγή, στην τακτική μου στήλη «Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία», που όπως τώρα διαπιστώνω έκλεισε τέσσερα χρόνια δημοσιεύσεων. Εδώ έχω προσθέσει μερικά πράγματα για το Λιστόν.

Πυκνή και πολύμορφη η επικαιρότητα, και προβληματιζόμουν ποια λέξη να διαλέξω για το άρθρο του μηνός, αλλά τις τελευταίες μέρες βγήκα από το δίλημμα αφού εισέβαλε ορμητική στα πρωτοσέλιδα και στα δελτία ειδήσεων η λέξη «λίστα», και μάλιστα όχι μία μόνο λίστα, αλλά μπόλικες: η λίστα των 32 βουλευτών από τη μια, η λίστα των 36 από την άλλη, μέχρι που ήρθε και τις επισκίασε όλες η λίστα Λαγκάρντ, η λίστα των 1991 μεγαλοκαταθετών στην Ελβετία, που κάποιοι από αυτούς, στατιστικά αν το πάρεις, θα είναι και μεγαλοφοροφυγάδες· και μονοπώλησε τη συζήτηση η λίστα αυτή εξαιτίας των κωμικοτραγικών περιστατικών που διαδραματίστηκαν, όταν αρχικά μας έλεγαν πως το στικάκι ή φλασάκι (ή το σιντί) που την περιείχε χάθηκε μυστηριωδώς ανάμεσα στη μαμή και τη λεχώνα που λέει η παροιμία, δηλαδή ανάμεσα στο Υπουργείο Οικονομικών και στο ΣΔΟΕ, λες κι ήταν κάτι ασήμαντο, ας πούμε το χαρτάκι για τα ψώνια (κρασίτυρί, ρύζι, καφέ, γάλα, Καμπά που έλεγε η παλιά διαφήμιση), μέχρι που μερικές μέρες μετά βγήκε ο κ. Βενιζέλος και θυμήθηκε ότι είχε κρατήσει αντίγραφο, αλλά έσπευσε να διευκρινίσει ότι εφόσον είναι προϊόν υποκλοπής δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί νομίμως και σε επόμενη ανακοίνωση ανέλυσε καταλεπτώς τους λόγους· και αναρωτιέται κανείς, τι περισσότερο θα έλεγε ένας συνήγορος των μεγαλοκαταθετών, ιδίως εφόσον άλλα ευρωπαϊκά κράτη, μεγάλα και πλούσια, βρήκαν τρόπους, αξιοποιώντας την ίδια πηγή, να αποσπάσουν χρήματα από τους δικούς τους λισταρισμένους χρυσοκάνθαρους· αλλά εμείς δεν είμαστε φραγκοφονιάδες να βγάζουμε κι από τη μύγα ξίγκι, έχουμε να κόψουμε τα οικογενειακά επιδόματα· ποιος τους είπε άλλωστε να κάνουν παιδιά, είναι εγωιστική πράξη (σε λίγο θα το πουν κι αυτό οι φιλελεύθεροι αναλυτές).

Οπότε, θα λεξιλογήσουμε για τη λίστα. Λέξη που την πήραμε δάνειο από τα ιταλικά (lista), αλλά η αρχή της βρίσκεται σε μια παλαιογερμανική ρίζα, και η αρχική της σημασία δεν ήταν ο κατάλογος, αλλά η λωρίδα χαρτιού, η ταινία, σημασία που διατηρείται ίσαμε σήμερα (π.χ. στα γερμανικά Leiste είναι η ούγια των υφασμάτων, σημασία που άλλωστε την έχει και το αγγλικό list). Από τις λωρίδες χαρτιού, που έγραφαν ονόματα, το ένα μετά το άλλο, ονομάστηκε στα γαλλικά liste ο κατάλογος ονομάτων ή άλλων ομοειδών πραγμάτων, σημασία που τελικά επικράτησε και διαδόθηκε και στις άλλες γλώσσες, και (μέσω ιταλικών όπως είπαμε) στα ελληνικά· στη γλώσσα μας η λέξη μπήκε αρκετά παλιά, αν σκεφτούμε ότι τη βρίσκουμε στη Βαβυλωνία (1836), στη σκηνή της φυλακής, όπου ο Χιώτης ξενοδόχος ζητάει να πληρώσουν τον λογαριασμό, που τον έχει βέβαια παραφουσκώσει, και όταν οι άλλοι διαμαρτύρονται τους λέει «εν ηξέρω αν έφαγες πολύ ή λίγο, στη λίσταν τόσον είν’ περασμένον».

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Επικαιρότητα, Ετυμολογικά, Ιστορίες λέξεων | Με ετικέτα: , , , , | 168 Σχόλια »

Μερικές προτάσεις για το δίλημμα του δεύτερου γύρου των εκλογών

Posted by sarant στο 11 Νοέμβριος, 2010

Οι εκλογές είναι μυστήριο πράγμα. Για παράδειγμα,  το μόνο κόμμα που αναγνωρίζεται, κατά κοινή ομολογία, ως κερδισμένο από τις αυτοδιοικητικές εκλογές της περασμένης Κυριακής (ή, έστω, ως μη ηττημένο) είναι το ΚΚΕ. Κι όμως, το ΚΚΕ έχασε όλους τους δήμους στους οποίους είχε δικούς του δημάρχους και στο δεύτερο γύρο πέρασαν μόνο δύο (!) συνδυασμοί της Λαϊκής Συσπείρωσης, στην Πετρούπολη και στην Ικαριά, όπου δίνουν τη μάχη και στις δυο περιπτώσεις από μάλλον μειονεκτική θέση(με περισσότερες πιθανότητες στην Ικαρία). Το ειρωνικό είναι ότι, τόσο στην Πετρούπολη όσο και στην Ικαρία, ο αντίπαλος του υποψηφίου δημάρχου του ΚΚΕ είναι αριστερός, που έχει την υποστήριξη και του ΠΑΣΟΚ (στην Πετρούπολη) ή και όλων των άλλων πολιτικών κομμάτων (στην Ικαρία, αν και υπήρξε και τρίτο ψηφοδέλτιο εκεί από τον Σύριζα, που πήρε ένα 12%).

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Επικαιρότητα, Ευτράπελα, Εκλογές | Με ετικέτα: , , , , , | 109 Σχόλια »

Για τον πολιτικό Πολυλά

Posted by sarant στο 11 Σεπτεμβρίου, 2010

Δημοσιεύω εδώ ένα άρθρο που έγραψε ο αγαπητός Μπουκανιέρος, ουσιαστικά τις σημειώσεις που κράτησε διαβάζοντας ένα βιβλίο για την πολιτική ζωή της Κέρκυρας τον 19ο αιώνα. Θυμίζω ότι παλιότερα είχαμε κάνει μια μεγάλη συζήτηση για το αντιεβραϊκό πογκρόμ του 1891 στην Κέρκυρα, ένα πογκρόμ στο οποίο έπαιξε πρωταγωνιστικό ρόλο (δυστυχώς) ο Ιάκωβος Πολυλάς, επιφανής λόγιος -ιδίως σε σχέση με τις σολωμικές εκδόσεις- αλλά και πολιτικός. Αναγνωρίζω ότι το θέμα είναι κάπως ειδικό, αλλά δεν παύει να έχει ενδιαφέρον.

Από την εποχή του ποστ για τα γεγονότα της Κέρκυρας το 1891 άρχισα να μαζεύω στοιχεία για τη στάση του Ιάκωβου Πολυλά απέναντι στο «εβραϊκό ζήτημα». Απλή περιέργεια, ας πούμε, αλλά και κάποια έρευνα για τις βαθύτερες ρίζες του αντισημιτισμού (δε θα μιλήσω όμως τώρα γι’ αυτό). Εδώ είναι, μόνο, οι σημειώσεις μου από ένα βιβλίο που ήρθε στα χέρια μου πρόσφατα, Ο Πολυχρόνιος Β. Κωνσταντάς και η πολιτική ζωή της Κέρκυρας το 19ο αιώνα της Όλγας Παχή (εκδόσεις α’πόστροφος, Κέρκυρα 2009). Για να υπάρχουν συμφραζόμενα, δίνω μια σύνοψη της πολιτικής σταδιοδρομίας του Πολυλά (χωρίς να αντλώ ή να ελέγχω στοιχεία αντιπαραβάλλοντας με άλλες πηγές), ενώ προσθέτω, ξεκάρφωτα ίσως, μερικές πρόχειρες, δικές μου σκέψεις.

Δημοτικός σύμβουλος από το 1866, ο Πολυλάς εμφανίζεται σαν ηγετική φυσιογνωμία (αρχηγός «μιας νέας συντηρητικής παράταξης», σελ. 59) το 1868. Το πολιτικό του πρόγραμμα μπορεί να συνοψιστεί σε τέσσερα σημεία: «την ιδέα της Μεγάλης Πατρίδας, την κατάργηση της κλίκας των ρουσφετιών, την προσπάθεια για βελτίωση της παιδείας, τον πόλεμο κατά των μυριόσπορων καθολικών και Εβραίων» (σελ. 69). Στις εκλογές του 1869 εκλέγεται βουλευτής (δηλ. παίρνει μία από τις τρεις έδρες της πόλης της Κέρκυρας). Στην ύπαιθρο όμως, μολονότι στη μία από τις δύο επαρχίες «ο συνδυασμός του Ι. Πολυλά πήρε σημαντικό αριθμό ψήφων» (σελ. 69), δεν καταφέρνει να εκλέξει βουλευτή: και οι έξι έδρες πηγαίνουν σε αγροτικούς υποψήφιους, όπως συνέβαινε από τη στιγμή της Ένωσης. Ωστόσο, στα τέλη του 1870 ο Πολυλάς παραιτείται από βουλευτής – παραίτηση που «οφείλεται στη συντριπτική ήττα του υποψήφιου δημάρχου Κερκυραίων Κ. Βασιλάκη, την υποψηφιότητα του οποίου είχε στηρίξει ο Ι. Πολυλάς» (σελ. 75).

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Πρόσφατη ιστορία, Συνεργασίες | Με ετικέτα: , , , , , | 21 Σχόλια »

Τα Κερκυραϊκά του Διονυσίου Σολωμού

Posted by sarant στο 30 Νοέμβριος, 2009

 

Μου έστειλαν ένα δελτίο τύπου που μου κίνησε το ενδιαφέρον. Πρόκειται για μια δίτομη έκδοση του έργου του Διονυσίου Σολωμού, που έχει μερικές αξιοπρόσεκτες πρωτοτυπίες. Η πρώτη, ότι συνδυάζει το έργο του Σολωμού με έναν δεύτερο τόμο, με Σολωμικά Σύμμεικτα, που αφηγούνται τη ζωή του ποιητή στην Κέρκυρα. Η δεύτερη, ότι για πρώτη φορά, απ’ όσο ξέρω, περιλαμβάνονται και τα ιταλικά ποιήματα του Σολωμού, και μάλιστα μεταφρασμένα. Δεν το λέει το δελτίο τύπου, αλλά υποψιάζομαι πως η μετάφραση έχει γίνει από τον φίλο Γ. Κεντρωτή, κι αν κρίνω από κάποια δείγματα που έχει δημοσιέψει στο ιστολόγιό του είναι πολύ πετυχημένη. Τρίτον, όλοι οι συντελεστές του έργου είναι Κερκυραίοι ή υιοθετημένοι Κερκυραίοι. Και φυσικά η πρώτη επίσημη παρουσίαση του βιβλίου θα γίνει όχι στην Αθήνα, αλλά στην Κέρκυρα, στις 14 Δεκεμβρίου, στην Ιόνιο Ακαδημία. Ωστόσο, το βιβλίο θα διατίθεται από αύριο και στην Αθήνα, οπότε όσοι πιστοί μπορείτε να το αναζητήσετε. Στην εικόνα βλέπετε το εξώφυλλο του δεύτερου τόμου (το εξώφυλλο του πρώτου χάθηκε σε μια χαραμάδα του κυβερνοχώρου) αλλά και του πρώτου ίδιο είναι –εκτός της αναφοράς στον τόμο.

Παραθέτω το δελτίο τύπου:

Εκατόν πενήντα χρόνια μετά την έκδοση των «Ευρισκομένων» του Διονυσίου Σολωμού στην  Κέρκυρα το 1859, δύο χρόνια έπειτα από τον θάνατο του ποιητή, κυκλοφορεί τις επόμενες ημέρες επετειακή αναστατική έκδοση του μνημειώδους έργου, μαζί με Κερκυραϊκά Σολωμικά Σύμμεικτα, εικονογραφημένη με εβδομήντα πέντε έργα 24 εικαστικών καλλιτεχνών.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Παρουσίαση βιβλίου | Με ετικέτα: , , , | 47 Σχόλια »