Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘Κίνα’

Αυτά είναι κινέζικα

Posted by sarant στο 15 Μαΐου, 2017

Μια και συνεχίζεται η πρωθυπουργική επίσκεψη στην Κίνα, επίκαιρο είναι να λεξιλογήσουμε για τη μεγάλη αυτή χώρα, την πιο πολυάνθρωπη στον κόσμο. Δεν θα τα καλύψω όλα στο άρθρο μου, αλλά μπορείτε να προσθέσετε κατά βούλησιν στα σχόλια. Φυσικά θα δώσουμε έμφαση στα γλωσσικά και τα λεξιλογικά, τα εγκυκλοπαιδικά μπορείτε να τα βρείτε και αλλού.

Και να ξεκινήσουμε από το όνομα. Λέμε για Κίνα και Κινέζους. Η λέξη Κίνα μπήκε στη γλώσσα μας τον 18ο αιώνα, δάνειο από τα ιταλικά της εποχής (China, σήμερα Cina). Η ονομασία αυτή φαίνεται πως ανάγεται στη δυναστεία Qin (προφέρεται Τσιν) που άκμασε τον 3ο αιώνα π.Χ. Είτε από τον Μάρκο Πόλο είτε από τους Πορτουγκέζους θαλασσοπόρους η λέξη έφτασε στις ευρωπαϊκές γλώσσες. Στα κινέζικα, πάντως, το όνομα της χώρας είναι Zhōngguó (中国) που προφέρεται τσονγκ-κουό και θα πει «Χώρα που βρίσκεται στο κέντρο».

Στον Κλαύδιο Πτολεμαίο, τον γεωγράφο της ελληνιστικής εποχής, απαντά το όνομα «Σίναι» (και Θίναι) για τους Κινέζους ή ίσως για ένα τμήμα τους: Οἱ Σῖναι περιορίζονται ἀπὸ μὲν ἄρκτων τῷ ἐκτεθειμένῳ μέρει τῆς Σηρικῆς,
ἀπὸ δὲ ἀνατολῶν καὶ μεσημβρίας ἀγνώστῳ γῇ, ἀπὸ δὲ δύσεως τῇ ἐκτὸς Γάγγου Ἰνδικῇ κατὰ τὴν διωρισμένην μέχρι τοῦ Μεγάλου κόλπου γραμμὴν καὶ αὐτῷ τῷ Μεγάλῳ κόλπῳ καὶ τοῖς ἐφεξῆς αὐτῷ κειμένοις.

Προσέξτε ότι ο Πτολεμαίος μιλάει για Σηρική. Έτσι ονόμαζαν οι αρχαίοι την Άπω Ανατολή γενικώς και την Κίνα ειδικώς, και Σήρες ονόμαζαν τον λαό από τον οποίο έπαιρναν το μετάξι. Σῆρες δέ εἰσιν ἔθνος, ὅθεν τὰ σηρικὰ ἱμάτια, τὰ πολυτελῆ λέει ο γραμματικός Αίλιος Ηρωδιανός. Ο γεωγράφος Παυσανίας δεν πήγε βέβαια στην Κίνα, αλλά σε μια παρέκβασή του κατά την περιγραφή της Ελλάδας, μιλώντας για τις καλλιέργειες, εξηγεί ότι το μετάξι δεν έχει φυτική προέλευση αλλά βγαίνει από κάποιο έντομο: οἱ μίτοι δέ, ἀφ’ ὧν τὰς ἐσθῆτας ποιοῦσιν οἱ Σῆρες, ἀπὸ οὐδενὸς φλοιοῦ,  τρόπον δὲ ἕτερον γίνονται τοιόνδε. ἔστιν ἐν τῇ γῇ ζωύφιόν σφισιν, ὃν σῆρα καλοῦσιν Ἕλληνες, ὑπὸ δὲ αὐτῶν Σηρῶν ἄλλο πού τι καὶ οὐ σὴρ ὀνομάζεται· Είναι ένα ζωύφιο, που οι Έλληνες το ονομαζουν «σήρα» (όπως τον λαό, τους Σήρες) αλλά οι ίδιοι οι Σήρες το λένε αλλιώς.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γλωσσικά ταξίδια, Γλωσσικά δάνεια, Επικαιρότητα, Φρασεολογικά | Με ετικέτα: , , , , , | 215 Σχόλια »

Κινέζικα μεζεδάκια

Posted by sarant στο 13 Μαΐου, 2017

Τα λέω «κινέζικα» επειδή γράφονται ενώ πραγματοποιείται η επίσημη επίσκεψη του πρωθυπουργού στην Κίνα κι επειδή δεν βρήκα άλλον τίτλο. Μπορείτε πάντως να διαβάσετε το άρθρο χωρίς ξυλαράκια, τα περισσότερα περιεχόμενα της πιατέλας δεν αναφέρονται στο Πεκίνο ή στην επίσκεψη. Όμως θα ξεκινήσουμε με έναν κινέζικο ορντέβρ: τη δυστυχώς αναμενόμενη πια ακλισιά με την πρωτεύουσα της Κίνας.

Διότι βέβαια ο Αλέξης Τσίπρας μίλησε στο Πανεπιστήμιο του Πεκίνου, αλλά είδα σε τίτλο σχετικού ρεπορτάζ ότι τον υποδέχτηκαν «στο Πανεπιστήμιο του Πεκίνο με τους ήχους του Ζορμπά».

Τη βρίσκω κωμική αυτήν την ακλισιά, διότι η λέξη Πεκίνο είναι ελληνική -δεν το λένε έτσι το όνομα της πρωτεύουσάς τους οι Κινέζοι, ούτε άλλωστε λέγεται έτσι στα αγγλικά ή στα γαλλικά. Να σημειώσω πάντως ότι στο επίμαχο άρθρο ο συντάκτης κλίνει κανονικά το τοπωνύμιο, αφού γράφει για Πανεπιστήμιο Πεκίνου, αλλά ο υλατζής, που έβαλε τον τίτλο, είχε άλλην άποψη.

Παλιότερα θα ήταν αδιανόητο να αφήσει κανείς άκλιτο το Πεκίνο· σήμερα το βλέπουμε πότε πότε, αν και ακόμα είναι, ευτυχώς, πολύ μειοψηφικό.

* Κι ένα τριβιδάκι για το Πεκίνο -αν κατάλαβα καλά, έχει έκταση 16.000 τετρ. χιλιόμετρα και πληθυσμό 21 εκατομμύρια. Πληθυσμό της ίδιας τάξης μεγέθους έχουν κι άλλες μεγαλουπόλεις, αλλά η έκταση με εντυπωσιάζει: όσο Ήπειρος και Αιτωλοακαρνανία μαζί!

* Την Κυριακή που μας πέρασε είχαμε τις γαλλικές εκλογές -άλλωστε, το άρθρο του προηγούμενου Σαββάτου είχε τίτλο Μεζεδάκια επί μακρόν, και ο Μακρόν όπως αναμενόταν εκλέχτηκε Πρόεδρος.

Στο μεταξύ είχαμε, στις 9 Μαϊου, την επέτειο της αντιφασιστικής νίκης, και ένας ευφυής στο Τουίτερ βρήκε τρόπο να συνδυάσει τα δυο γεγονότα με το εξής πανέξυπνο κατά τη γνώμη μου τουήτ, που πολύ μου άρεσε και το αναδημοσιεύω εδώ.

Πρόκειται για τη διάσημη φωτογραφία με τον Σοβιετικό στρατιώτη που υψώνει την κόκκινη σημαία πάνω στο Ράιχσταγκ, Μάιο του 1945.

Το «ατενσιονχοριλίκι» είναι μεταφορά του αγγλικού attention whoring, δηλαδή του να επιδιώκει κάποιος πάση θυσία, ακόμα και σε νοσηρό βαθμό, να τραβάει την προσοχή. Ο όρος έχει καταχωρηθεί στο σλανγκρ ήδη προ τριετίας και έχει κάμποσες ανευρέσεις στο γκουγκλ. Είναι μεν μακρινάρι αλλά και το «επιδιώκει κάποιος πάση θυσία να τραβάει την προσοχή» είναι ακόμα μακρύτερο 🙂

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Θηλυκό γένος, Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Μεζεδάκια, Νόμος του Μέφρι, Ορθογραφικά | Με ετικέτα: , , , , , , , , | 204 Σχόλια »

Πήλινα μεζεδάκια

Posted by sarant στο 15 Οκτώβριος, 2016

Αφού υπάρχει πήλινος στρατός (ή στρατός από τερακότα) στην Κίνα, θα υπάρχουν και πήλινα μεζεδάκια στο ιστολόγιο, ιδίως την εβδομάδα που γίνεται ιότροπη η είδηση ότι «Ο διάσημος Πήλινος στρατός στην Κίνα είναι δημιούργημα Ελλήνων γλυπτών».

Η είδηση είναι υπαρκτή, αν και όχι εντελώς καινούργια, αφού εδώ και χρόνια έχει διατυπωθεί η άποψη ότι στη δημιουργία του Πήλινου στρατού υπάρχει επιρροή της κλασικής ελληνικής γλυπτικής. Βέβαια, τα ελληνικά μέσα την παρουσίασαν με υπερβολικούς τίτλους, όπως «δημιούργημα Ελλήνων γλυπτών» ή «φτιάχτηκε από αρχαίους Έλληνες» -στα αγγλικά άρθρα οι διατυπώσεις είναι σαφώς πιο μετρημένες. Άλλο όμως είναι ελληνική επιρροή και άλλο ελληνική δημιουργία -αλλιώς και ο Ερωτόκριτος είναι δημιούργημα Γάλλου συγγραφέα.

pilinosΕνδεικτικό της επιπολαιότητας με την οποία μερικές ελληνικές εφημερίδες αντιμετώπισαν τη σημαντική αυτή είδηση είναι και το άρθρο του Πρώτου Θέματος, στο οποίο διαβάζουμε ότι «Ο επικεφαλής των αρχαιολόγων Li Xiuzhen εξηγεί σχετικά…». Ωστόσο, δεν είναι «ο» επικεφαλής. Και δεν θα ήταν ανάγκη να γκουγκλίσουν το όνομα για να μάθουν ότι ο επικεφαλής των αρχαιολόγων είναι γυναίκα -αρκούσε να διαβάσουν το αγγλικό άρθρο που αντέγραψαν, όπου το γένος δηλώνεται σαφώς: she said.

Από το Τουίτερ, βέβαια, πληροφορήθηκα ότι έχει γίνει γνωστό και το όνομα του Έλληνα τεχνίτη που βοήθησε τους Κινέζους να φτιάξουν τον Πήλινο Στρατό -υπάρχει και σχετική φωτογραφία!

* Αλλά τη βδομάδα που μας πέρασε δεν διαβάσαμε μόνο ειδήσεις για τον Πήλινο στρατό. Είχαμε κι άλλη μια μαργαριτοφόρα είδηση σχετική με την αρχαιολογία.

Εννοώ την αναπαράσταση του προσώπου ενός πολεμιστή που βρέθηκε πέρυσι σε έναν ασύλητο τάφο στην Πύλο. Επειδή ανάμεσα στα πλούσια κτερίσματα υπήρχε και μια εγχάρακτη πλάκα από ελεφαντόδοντο με την εικόνα ενός γρύπα, οι (Αμερικανοί) ανασκαφείς τον ονόμασαν The Griffin Warrior, παναπεί «ο πολεμιστής με τον γρύπα».

Στη μετάφραση στα ελληνικά ΜΜΕ αυτή η προσωνυμία κακόπαθε. Κάποιοι την είπαν «γρύπας πολεμιστής», λες και πρόκειται για μυθικό πουλί και όχι για άνθρωπο. Σε ένα αρκετά προχειρόγραμμένο άρθρο, εκτός από το αναπόφευκτο «γρύπας πολεμιστής» βρίσκουμε και την απόδοση «Γκρίφιν του πολεμιστή», άλλα αντ’ άλλων δηλαδή.

Το ίδιο άρθρο πέρα από τσαπατσουλιές όπως το «επομονομασία» έχει και το ωραίο «ανακαλύφθηκε το πρόσωπό του» (αντί «αποκαλύφθηκε»).

* Στις αρχές της εβδομάδας είχαμε τη συζήτηση προ ημερησίας διατάξεως στη Βουλή, από την οποία βγήκαν μερικά μεζεδάκια.

Το πιο τρανταχτό ασφαλώς, που έδωσε αφορμή σε αρκετόν ευτράπελο σχολιασμό, ήταν η γκάφα του Κυριάκου (Κούλη) Μητσοτάκη, ο οποίος, επαιρόμενος για τα τρία πτυχία που πήρε σε εφτά χρόνια, κατηγόρησε τον Αλέξη Τσίπρα ότι δεν ξέρει τίποτα από Ρουσό και διάκριση των εξουσιών. Φυσικά, το όνομα του Ρουσό είναι συνδεδεμένο με το κοινωνικό συμβόλαιο ενώ η διάκριση των εξουσιών με τον Μοντεσκιέ, και αυτά τα μαθαίνουμε από το λύκειο, και είναι κωμικό να κάνει κανείς τέτοιο λάθος αμέσως μετά που έχει περηφανευτεί για τα πτυχία του -οπότε ακολούθησε η δέουσα καζούρα.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αρχαιολογία, Βουλή, Κομμουνιστικό κίνημα, Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Μεζεδάκια | Με ετικέτα: , , , , | 184 Σχόλια »

Κινέζικα μεζεδάκια

Posted by sarant στο 9 Ιουλίου, 2016

Τα λέω «κινέζικα» επειδή τη βδομάδα που μας πέρασε είχαμε την επίσκεψη του πρωθυπουργού και κυβερνητικού κλιμακίου στην Κίνα. Ωστόσο μην περιμένετε γλυκόξινη σάλτσα και σπρίνγκρολς στη σαββατιάτικη πιατέλα μας, τα μεζεδάκια μας μόνο χρονικά συνέπεσαν με την επίσημη επίσκεψη στην Κίνα.

Είδα βέβαια στα κοινωνικά μέσα κάποιες αρκετά έξυπνες λεζάντες σε φωτογραφίες από την επίσκεψη, όπως εκείνη με τον Τσίπρα στο Σινικό Τείχος, όπου ρωτάει τον Κινέζο επίσημο αν αληθεύει ότι το Τείχος είναι το μοναδικό ανθρώπινο δημιούργημα που φαίνεται από τη Σελήνη (κάτι που νομίζω πως είναι μύθος) και ο Κινέζος τού απαντάει «αυτό και το χρέος σας». Είδα και κάτι γουστόζικες φωτοσοπιές, όπως του αρχιτέκτονα με το κολωνάτο ποτήρι να αγναντεύει από το Σινικό Τείχος πλάι στον Πρωθυπουργό, αλλά δεν κράτησα καμία.

Αλλά για να μη μείνουμε χωρίς κινέζικη γεύση, ένα ανέκδοτο που το διηγήθηκε φίλη στο Φέισμπουκ:

«Καπου στο δεύτερο ημισυ της δεκαετίας του ΄70, το ΚΚΕεσ ανταποκρινόμενο σε επίσημη πρόσκληση της Κίνας, έστειλε αποστολή αποτελούμενη απο τους Μπάμπη Δρακοπουλο (Γ.Γ.), Μπάμπη Γεωργούλα (Γρ. του Ρηγα Φεραίου) και τα μέλη της Κ.Ε. Μπάμπη Δρακόπουλο (ο επονομαζόμενος μικρός για να ξεχωρίζει από τον θείο του) και Μπάμπη Θεοδωριδη. Κατά τις συστάσεις, οι κινέζοι θεωρώντας οτι το μπάμπης είναι τίτλος ανάλογος του σύντροφος και για λόγους αβροφροσύνης, προέταξαν το μπάμπης στα δικά τους ονόματα π.χ. μπάμπης Τενγκ Σιαο Πίνγκ. Οπως καταλαβαίνετε το μπέρδεμα ήταν απίστευτο, το δε ταξίδι για όλους όσοι συμμετείχαν αξέχαστο κυρίως από τα γέλια.»

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in ποδόσφαιρο, Λογοπαίγνια, Μαργαριτάρια, Μεταμπλόγκειν, Μεζεδάκια, Πορτοκαλισμοί | Με ετικέτα: , , , , , , | 184 Σχόλια »