Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘Καθημερινή’

Το «λυτρισμικό» και η αντοχή της γλώσσας (άρθρο του Παντελή Μπουκάλα)

Posted by sarant στο 11 Ιουλίου, 2017

Είχα πει ότι φέτος το καλοκαίρι, επειδή τρέχω και δεν φτάνω, θα βάζω αρκετά σύντομα άρθρα ή επαναλήψεις παλιότερων ή αναδημοσιεύσεις άρθρων από άλλα έντυπα. Ως τώρα αυτήν την… υπόσχεση δεν την έχω τηρήσει όσο θα έπρεπε, όμως το άρθρο που αναδημοσιεύω σήμερα θα το αναδημοσίευα έτσι κι αλλιώς, διότι είναι γραμμένο από έναν έξοχο μελετητή (και) της γλώσσας μας που ταυτόχρονα είναι και μάχιμος γραφιάς και εξετάζει θέματα με τα οποία κατεξοχήν ασχολείται το ιστολόγιο, όπως είναι τα γλωσσικά δάνεια και οι νεολογισμοί. Θέλω να πω, δεν το αναδημοσιεύω για να γλυτώσω τον κόπο να γράψω δικό μου άρθρο -άλλωστε θα σχολιάσω κι εγώ τα γραφόμενα του φίλου Παντελή.

Το «λυτρισμικό» του τίτλου είναι η απόδοση του νεολογισμού ransomware, όπως χαρακτηρίζεται το κακόβουλο λογισμικό που πρόσφατα χτύπησε υπολογιστές σε ολόκληρο τον κόσμο: σου κλειδώνει τα αρχεία και για να τα ξεκλειδώσεις και να μπορείς να τα χρησιμοποιήσεις πρέπει να πληρώσεις ένα όχι εξωφρενικό ποσό, που συνήθως είναι εκφρασμένο στο ηλενόμισμα Bitcoin.

Όμως εδώ λεξιλογούμε, οπότε να πούμε ότι στην αργκό της πληροφορικής συνηθίζεται να κατασκευάζονται ευκαιριακοί όροι με κατάληξη σε -ware, πάνω στο πατρόν των software/hardware, και σε αυτό το μοτίβο εντάσσεται και το ransomware. Στην ελληνική οροδοσία στον τομέα της πληροφορικής, συνηθίζεται οι ευκαιριακοί αυτοί όροι να αποδίδονται με νεολογισμούς σε -ισμικό, ακριβώς πάνω στο πατρόν του «λογ-ισμικό» (software) ενώ και το hardware, που παλιότερα το είχαμε πει «υλικό» τώρα όλο και περισσότερο το λέμε «υλισμικό» μεταξύ άλλων για να αποφύγουμε την ασάφεια και το μπέρδεμα με το material κτλ.

Σε ένα λεξικό πληροφορικής που είχε βγει το 2008 βρίσκω τέτοιους όρους όπως nagware = ενοχλησμικό (πρόκειται για το δοκιμαστικό λογισμικό που για να σε σπρώξει να αγοράσεις την κανονική του έκδοση παρεμβάλλει διάφορες ενοχλητικές υπενθυμίσεις κατά τη λειτουργία του) ή hijackware = αιχμαλωτισμικό. Δεν μακροημέρευσαν αυτοί οι όροι, δεν γκουγκλίζονται καν (λάθος: τώρα γκουγκλίζονται) αλλά το λυτρισμικό μάλλον θα μείνει -η επιτυχία ενός όρου είναι σε ένα βαθμό συνάρτηση και της τριβής. Η ΕΛΕΤΟ πάντως χρησιμοποιεί, με μέτρο, την αντιστοιχία -ware = -ισμικό, και το ίδιο κάνω κι εγώ στις μεταφράσεις μου.

Αλλά είπα πολλά, οπότε θα δώσω τον λόγο στο άρθρο του Παντελή Μπουκάλα (η αρχική δημοσίευση εδώ). Παρεμβάλλω καναδυό δικά μου σχόλια που τα βάζω με πλάγια.

Το «λυτρισμικό» και η αντοχή της γλώσσας

Άλλες λέξεις τις μαθαίνουμε ακούγοντάς τες, από τη νηπιακή ηλικία κι ώς τα γεράματά μας, κι άλλες τις πρωτοσυναντάμε γραμμένες, τυπωμένες σε βιβλία, εφημερίδες, περιοδικά ή ιστοσελίδες. Η γλωσσική μας εκπαίδευση δεν σταματάει ποτέ, και πάντα η ικανότητά μας να οικειοποιούμαστε και να απομνημονεύουμε υπολείπεται της όρεξής μας να μαθαίνουμε. Οσο για την αναλογία ανάμεσα στις λέξεις της ακοής και τις λέξεις της όρασης, εξαρτάται από την ηλικία του καθενός, τη δουλειά, τις παρέες, τις σχέσεις του με το διάβασμα· γενικότερα, εξαρτάται από τον τόπο όπου γεννιέται και τον χρόνο. Το τυχαίο καθορίζει ποια μοίρα θα διανύσει αυτό το μάτσο γονίδια που αποτελεί τον καθένα μας. Επίσης τυχαίο είναι, και τελικά αδιάφορο, αν έναν καινούργιο όρο τον πρωτογνωρίζεις διαβάζοντάς τον ή ακούγοντάς τον.

Τον όρο «λυτρισμικό» έτυχε να τον συναντήσω πρώτη φορά γραμμένο σε κάποιο σάιτ, όχι πολύ καιρό πριν. Τα συμφραζόμενα επέτρεψαν τη γρήγορη αποκωδικοποίησή του. Η λέξη ήταν ενταγμένη σε μια είδηση για τους μπελάδες που προκάλεσε οικουμενικώς κάποιος νέος ψηφιακός ιός, από αυτούς που κατασκευάζει κάθε κρατική μυστική υπηρεσία που σέβεται την παράδοσή της, κι ύστερα πέφτουν στα χέρια ιδιωτών κατεργαραίων, από τους αναρίθμητους που λυμαίνονται το Διαδίκτυο. Στο Διαδίκτυο βρήκα και τον ορισμό: «Το λυτρισμικό, γνωστό και ως ransomware, είναι λογισμικό κακόβουλης λειτουργίας υπολογιστή που περιορίζει την πρόσβαση στα αρχεία σας ή τα κρυπτογραφεί, ενώ μπορεί ακόμα και να σας εμποδίσει να χρησιμοποιείτε τον υπολογιστή σας εντελώς. Στη συνέχεια, προσπαθεί να σας εξαναγκάσει να πληρώσετε χρήματα (λύτρα), για να αποκτήσετε ξανά πρόσβαση σε αυτά».

Εχουμε λοιπόν παραγωγή μιας νέας λέξης, έστω με πρότυπο κάποια ξένη, αγγλική, το «ransomware», που πλάστηκε κατά το «software» και το «hardware» (με πρώτο συνθετικό το «ransom» = λύτρα ή εξαγορά διά λύτρων). Το «ransomware» δεν υπάρχει βέβαια σαν λήμμα στο σαραντάχρονο «Αγγλοελληνικόν λεξικόν» του οίκου «Penguin Books» που χρησιμοποιώ, αφού αποτελεί καρπό των υπερτεχνολογικών καιρών μας. Το δικό μας «λυτρισμικό» δεν μεταφράζει μηχανικά κάποιο «lytrismic», για παράδειγμα, ώστε να το μεταφέρει στα ελληνικά, και μάλιστα με την επηρμένη σιγουριά ότι πρόκειται για αντιδάνειο, «πάλι μας χρωστάνε» κ.τ.λ. Με την επινόηση της νέας ελληνικής λέξης αποδίδεται το νόημα της ξένης, η ουσία της. Στην περίπτωση αυτή συμβαίνει νομίζω κάτι ουσιωδέστερο και δημιουργικότερο απ’ ό,τι όταν εισάγονται στην ελληνική, σαν ήχος πρώτα, ο «hacktivism» και ο «hacktivist», ο «χακτιβισμός» και ο «χακτιβιστής», δηλαδή ο χάκερ-ακτιβιστής, ο πειρατής που διεισδύει στο Ιντερνετ για να προωθήσει κάποιο πολιτικό ή κοινωνικό μήνυμα.
Ελληνική λέξη είναι και ο «χακτιβιστής», ή θα γίνει με τον καιρό και με τη χρήση. Ελληνική και ο χάκερ, έχει άλλωστε λεξικογραφηθεί. Λήμμα «χάκερ» υπάρχει τόσο στο «Λεξικό της Νέας Ελληνικής Γλώσσας» του Γ. Μπαμπινιώτη όσο και στο «Χρηστικό Λεξικό της Νεοελληνικής Γλώσσας» της Ακαδημίας Αθηνών, τη σύνταξη και την επιμέλεια του οποίου υπογράφει ο Χριστόφορος Χαραλαμπάκης, ως επικεφαλής συνεργατικής ομάδας. Στο Λεξικό της Ακαδημίας μάλιστα παρατίθενται και τα λήμματα «χακεριά» (και «χακιά», στην αργκό) και «χακεύω». Σε αυτά θα μπορούσαμε να προσθέσουμε τις λέξεις χακάρω (κατά το σερφάρω), χακεράς, χακερόνι και χακάρισμα, η ύπαρξη και η ευρεία χρήση των οποίων δείχνει πως ο μητρικός όρος είναι ήδη κατακτημένος. Οχι απλώς εξελληνισμένος αλλά ελληνικός.

Αν θα βρεθεί, και πότε, κάποιος αποφασισμένος να πάρει τη σκυτάλη από τον Στέφανο Κουμανούδη και να εκπονήσει και αυτός μια «Συναγωγή νέων λέξεων» υπό των λογίων αλλά και του δήμου πλασθεισών, δεν μπορούμε να το ξέρουμε. Και μάλλον ομάδα ασκητών θα ’πρεπε να αναλάβει αυτή τη δουλειά, όχι ένας. [Κάνει κάποια δουλειά προς αυτή την κατεύθυνση η Ακαδημία Αθηνών με το Δελτίο Νεολογισμών της -Ν.Σ.] Και τα λεξικά που ήδη κυκλοφορούν, πάντως, δείχνουν με τη συνεχώς διευρυνόμενη ύλη τους πως η γλώσσα μας δεν πνέει τα λοίσθια, όπως πεισματικά διατείνονται οι κήρυκες του θανάτου της και τελεστές των μνημοσύνων της. Το «λυτρισμικό» δεν το περιέχουν βέβαια, δεν έχουν προλάβει, άλλωστε ποτέ τα λεξικά δεν προλαβαίνουν τη γλωσσική δημιουργία. Το «λογισμικό» όμως το έχουν αποθησαυρίσει από χρόνια. Εχουν επίσης καταγράψει τις λέξεις που γέννησε η χρήση των ηλεκτρονικών υπολογιστών και του Διαδικτύου και η ανάγκη των ανθρώπων να συνεννοούνται μεταξύ τους για όσα τα αφορούν.

Το Λεξικό Μπαμπινιώτη, τουλάχιστον στην επανεκτύπωση της α΄ έκδοσης του 1998 που κοιτάζω, δίνει τα λήμματα «κυβερνοπάνκ» και «κυβερνοχώρος». Νεότερο το Λεξικό Χαραλαμπάκη, του 2014, είναι φανερά πλουσιότερο στην καταγραφή σύνθετων λέξεων με α΄ συνθετικό το «κυβερνο-». Στο κυβερνοπάνκ και τον κυβερνοχώρο προσθέτει δεκαπέντε λέξεις ήδη συχνές και στην προφορική γλώσσα και στη γραπτή, τη δημοσιογραφική και τη συγγραφική: κυβερνοδιάστημα, κυβερνοέγκλημα, κυβερνοεπίθεση, κυβερνοκατασκοπεία, κυβερνοκόσμος, κυβερνοκουλτούρα, κυβερνολογοτεχνία, κυβερνοναύτης, κυβερνοπειρατής, κυβερνοπόλεμος, κυβερνοπολίτης, κυβερνοσέξ, κυβερνοσφετερισμός, κυβερνοτέχνη, κυβερνοτρομοκρατία. Παλαιότερη όλων η κυβερνοκουλτούρα, που γεννήθηκε στις Ηνωμένες Πολιτείες το 1963, σαν «cyberculture». [Στην 2η έκδοση – 2η ανατύπωσή του (2005) το λεξικό Μπαμπινιώτη έχει προσθέσει άλλα δύο κυβερνολήμματα: κυβερνοναύτης και κυβερνοπειρατής (και -τεία). Το παλαιότερο ΛΚΝ (1998) έχει μόνο το λήμμα «κυβερνοχώρος». ]

Σε άλλους καιρούς η ελληνική δανειζόταν και υιοθετούσε ξένες λέξεις, προσαρμοσμένες μορφολογικά και κλιτικά στο σύστημά της ή όχι, για να ονομάσει λ.χ. στοιχεία της ενδυμασίας και της δίαιτας. Και δεν πάω στη βαθιά αρχαιότητα, στον χιτώνα, τη χλαίνη, το σάνδαλον ή τον σίτον, το σύκον, το σήσαμον και το ερέβινθον, δάνεια όλα, όπως συμφωνούν οι περισσότεροι γλωσσολόγοι, από γλώσσες της Μεσογείου ή της Μικράς Ασίας. [Θα άξιζε ίσως ειδικό άρθρο για τα δάνεια της ελληνικής από τη λατινική. Μιλάμε για λέξεις πολύ βαθιά ριζωμένες στη γλώσσα και τη ζωή μας: σπίτι, σκάλα, μαντάτο, κάμπος, καμπάνα, κάγκελο κτλ.]  Μιλάω για το παντελόνι («αντιδάνειο» από το «Πανταλέων» διά του Pantaleone, χαρακτήρα της ιταλικής κομέντια ντελ άρτε; έστω), την μπλούζα, τη φούστα και τη φουστανέλα, τη γραβάτα και την κάλτσα, και για το πουλόβερ βέβαια ή το φούτερ. Αλλά και για το σάμαλι και τη σαντιγί, το παντεσπάνι, τους κεφτέδες (που δεν υποχώρησαν μπροστά στα προταθέντα «κρεατοσφαιρίδια») και τη μακαρονάδα· που μάλλον δεν θα την απολαμβάναμε με τον ίδιο ενθουσιασμό αν μας είχε πείσει η υπόθεση ότι κατάγεται από τη μεσαιωνική «μακαρία», το νεκρόδειπνο. Με την εισαγωγή αυτοκινήτων εισήχθησαν και λέξεις του τομέα τους, από τον λεβιέ ώς το σασμάν. Σήμερα υιοθετούμε όρους των κομπιούτερ και του Ιντερνετ, αναπλασμένους ή μη, ατόφιους ή προσαρμοσμένους.

Δύναμη και πλούτος είναι για τις γλώσσες ο δανεισμός, όχι αδυναμία και φτώχεια. Μήπως δεν είναι παντοδύναμη η αγγλική, που λέμε ότι δανείστηκε από την ελληνική τη μία στις τρεις ή τέσσερις λέξεις της;

 

 

Posted in πληροφορική, Αναδημοσιεύσεις, Γλωσσικά δάνεια, Νεολογισμοί | Με ετικέτα: , , , | 159 Σχόλια »

Η ιδιοκατοίκηση είναι κακό πράγμα, περίπου σαν τον αντισημιτισμό ή την παχυσαρκία

Posted by sarant στο 31 Μαρτίου, 2017

Δεν το λέω εγώ αυτό -ο τίτλος ειρωνεύεται το περιεχόμενο ενός άρθρου του Διονύση Γουσέτη, που δημοσιεύτηκε χτες στην Καθημερινή, με τίτλο «Τα ευρωπαϊκά ρεκόρ των Ελλήνων«. Ο συγγραφέας δεν εννοεί ρεκόρ στον στίβο ή γενικότερα στον αθλητισμό (που έτσι κι αλλιώς δεν είναι τόσο πολλά, αμφιβάλλω αν θα γέμιζαν άρθρο) αλλά διάφορα μεγέθη και κοινωνικούς δείκτες, στα οποία η Ελλάδα υποτίθεται ότι έχει μια σειρά από πρωτιές αλλά και από τελευταίες θέσεις.

Διάλεξα να σχολιάσω σήμερα το άρθρο αυτό αλλά θα ζητήσω και τη δική σας βοήθεια, όσοι έχετε ταλέντο σε αναζητήσεις διαδικτυακές, για να επιβεβαιωθούν ή να ανασκευαστούν οι ισχυρισμοί του Δ. Γουσέτη. Παρακινήθηκα να γράψω το σημερινό σημείωμα επειδή είδα ότι το άρθρο του Δ.Γ. περιέχει πολλές ανακρίβειες, σε τέτοιο βαθμό που να καταντά ανέντιμο, και επειδή με εκνευρίζουν οι αφορισμοί του τύπου «μόνο στην Ελλάδα συμβαίνει αυτό» (καλό ή κακό, δεν έχει σημασία).

Είναι βαριά κουβέντα να λες «ανέντιμο», αλλά ο αρθρογράφος διαβεβαιώνει ότι οι ισχυρισμοί του βασίζονται σε στατιστικές τις οποίες έχει συγκεντρώσει από διάφορες πηγές, έστω κι αν αιδημόνως αποφεύγει να δώσει έστω και μια παραπομπή, παρόλο που με την ηλεκτρονική δημοσίευση είναι πανεύκολο να προστεθούν υπερσύνδεσμοι στο κείμενο. Αλλά ας δούμε καλύτερα τους ισχυρισμούς.

Και πρώτα οι «ελληνικές πρωτιές»:

Είμαστε πρώτοι σε: γήρανση πληθυσμού, μέγεθος κράτους, διαφθορά, απεργίες, ανεργία, αρνησιδικία, καπνιστές, αλκοόλ, ναρκωτικά, παχυσαρκία, εκτρώσεις, τροχαία ατυχήματα, εξαγωγή φοιτητών, ατμοσφαιρική ρύπανση, τραγούδι και χορό, τηλεθέαση, αριθμό τηλεοράσεων ανά νοικοκυριό, ιδιωτικές δαπάνες για υγεία και παιδεία, γιατρούς, πλαστικές εγχειρήσεις, τοκετούς με καισαρική, ρατσισμό, ξενοφοβία, παραβιάσεις πολεοδομικής νομοθεσίας, περιβαλλοντικές παραβάσεις, βρωμιά πρωτεύουσας, ακρίβεια, φοροδιαφυγή, ιδιοκατοίκηση, παραοικονομία, στρατιωτικές δαπάνες, σπατάλη δημοσίου χρήματος, σπατάλη ενέργειας, αντιαμερικανισμό, ευρωσκεπτικισμό, ποσοστά νεοναζί, θρησκευτικότητα, παιδική θνησιμότητα, τζόγο, αντισημιτισμό, ισοβίτες.

Αν χάσατε τον λογαριασμό, 42 πρωτιές.

Και οι τελευταίες θέσεις:
Είμαστε τελευταίοι σε: ανάγνωση εφημερίδων, πωλήσεις, δανεισμό και ανάγνωση βιβλίων, χρήση ηλεκτρονικού υπολογιστή, πολιτικές ελευθερίες, ελευθερία του Τύπου, διαχείριση σκουπιδιών, ανακύκλωση, δωρητές οργάνων, εκπροσώπηση των γυναικών στις δομές εξουσίας, συνθήκες διαβίωσης ηλικιωμένων, παροχή ασύλου, δίκτυο σιδηροδρόμων, μουσεία, βιβλιοθήκες, κινηματογράφο, ραδιόφωνο, θέατρο, μουσικές συναυλίες, δαπάνες για αναψυχή και πολιτιστικές δραστηριότητες, πράσινο στις πόλεις, ξένες επενδύσεις, πρόνοια, παιδεία, ποιότητα λαμβανόμενης γνώσης, ανταγωνιστικότητα, προστασία του περιβάλλοντος, ενσωμάτωση νομοθεσίας Ε.Ε., εφαρμογή κοινοτικών οδηγιών, απορρόφηση των κονδυλίων της Ε.Ε., γονιμότητα, κοινωνική δικαιοσύνη. Επίσης, είμαστε η μοναδική χώρα της Ε.Ε. που εικόνες παρελαύνουν με τιμές αρχηγού κράτους. Που δεν έχει καύση νεκρών. Που έχει αδέσποτα σκυλιά, δύο εκατ. αυθαίρετα ακίνητα και μαθητικές παρελάσεις. Που οι δημόσιοι υπάλληλοι αμείβονται περισσότερο από τους ιδιωτικούς.

Και η αιτία;

Αν προσέξει κανείς, διαπιστώνει ότι τα συντριπτικά περισσότερα από αυτά τα αρνητικά ρεκόρ δεν οφείλονται στο DNA μας, αλλά στο ότι δεν έχουμε ή δεν σεβόμαστε τους θεσμούς. (…)

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Ευρωπαϊκή Ένωση, Εφημεριδογραφικά, Μόνο στην Ελλάδα, Πατριδογνωσία | Με ετικέτα: , , | 143 Σχόλια »

Με το νι και με το σίγμα (Παντελής Μπουκάλας)

Posted by sarant στο 12 Ιανουαρίου, 2017

Στις καθημερινές μας εφημερίδες δεν γράφονται πολύ συχνά επιφυλλίδες για γλωσσικά θέματα οπότε αξίζει να αναδημοσιεύονται οι εξαιρέσεις. Σήμερα θα αναδημοσιεύσω τη χτεσινή επιφυλλίδα του φίλου Παντελή Μπουκάλα στην Καθημερινή, που θίγει δυο-τρία θέματα σχετικά με τη γλώσσα και με τα ενδιαφέροντα του ιστολογίου. Για να μη μου πείτε όμως ότι τεμπελιάζω, προσθέτω κι εγώ κάμποσα δικά μου, προλογικά και επιλογικά, σχετικά και άσχετα με το άρθρο του Παντελή.

Το άρθρο του Μπουκάλα έχει τίτλο «Με το νι και με το σίγμα», επειδή ανάμεσα στα άλλα θέματά του θίγει το πώς γράφτηκε το όνομα της Αλοννήσου στα δελτία ειδήσεων τις περασμένες μέρες, που το νησί των Σποράδων βρέθηκε στην επικαιρότητα εξαιτίας του χιονιά. Με ένα ή δύο νι; Με ένα ή δύο σίγμα;

Ωστόσο, ο Παντελής εδώ κάνει και λογοπαίγνιο, αφού «κλείνει το μάτι» στη γνωστή έκφραση «με το νι και με το σίγμα». Όταν λέμε κάτι «με το νι και με το σίγμα», το λέμε με όλες τις λεπτομέρειες, χωρίς να παραλείψουμε τίποτα. Για παράδειγμα, στη Βέρα του Κεχαΐδη ένας ήρωας λέει: «Θα πάω και θα τα πω στον άντρα της! Όλα! Όλα! Με το νι και με το σίγμα!»

Όπως έχουμε γράψει κι άλλη φορά, η έκφραση πρέπει να γεννήθηκε από τη διαπίστωση της απόστασης ανάμεσα στους τύπους της καθαρεύουσας που διδάσκονταν στα σχολεία, όπως πόλις, πίστις, σχολείον, παιδίον, και στους δημοτικούς τύπους που χρησιμοποιούνταν στον προφορικό λόγο: πόλη, πίστη, σχολείο/σκολειό, παιδί. Οι καθαρεύοντες τύποι θεωρήθηκαν πληρέστεροι αφού είχαν τα τελικά νι και σίγμα που είχαν εκπέσει στους τύπους της καθομιλουμένης (χώρια που το τελικό σίγμα παραλείπεται πριν από τις αντωνυμίες σε κάποιες διαλέκτους, π.χ. ο Νίκο μας, ο πατέρα μου κτλ.) Ταυτόχρονα βέβαια, η παροιμία δείχνει ότι τα τελικά ν και ς θεωρούνταν επίσης λεπτομέρειες, που δεν χάθηκε κι ο κόσμος αν παραλειφθούν και μόνο σε εξαιρετικές περιστάσεις προστίθενται.

Η Αλόννησος γράφεται αρκετές φορές και με ένα νι ενώ επίσης τη βλέπουμε κάποτε και με δύο σίγμα (*Αλόνησσος) κάτι που πρέπει να είναι επίδραση από τη γραφή Alonissos στο λατινικό αλφάβητο (όπου βέβαια το διπλό s χρειάζεται για να μην προφερθεί ζ). Ωστόσο, το ενδιαφέρον είναι ότι η ονομασία Αλόννησος δόθηκε στο νησί το 1838 και ότι κατά πάσα πιθανότητα το νησί δεν ταυτίζεται με την αρχαία Αλόννησο. Πριν από το 1838 το νησί ονομαζόταν Λιαδρόμια ή Λιοδρόμια ή Χιλιοδρόμια. Η Αλόννησος των αρχαίων μπορεί να είναι το (σχεδόν ακατοίκητο) νησί Κυρά Παναγιά που βρίσκεται βορειότερα απ’ τη σημερινήν Αλόννησο, η οποία στην αρχαιότητα λεγόταν Ίκος. Αν ξέρετε κάτι παραπάνω για το θέμα, το βάζετε στα σχόλια -εγώ δίνω τη σκυτάλη στον Παντελή Μπουκάλα.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αναδημοσιεύσεις, Γενικά γλωσσικά, Τοπωνύμια | Με ετικέτα: , , , | 116 Σχόλια »

Το ΤΣΔΟ των ΚΕΠΛΗΝΕΤ του ΠΣΔΜΜΜΜ (της Λίνας Γιάνναρου)

Posted by sarant στο 27 Οκτώβριος, 2016

Το άρθρο που ακολουθεί έχει, όπως θα το μαντέψατε, θέμα του τα ακρώνυμα που συναντάμε στην καθημερινότητά μας. Η κυρία Λίνα Γιάνναρου, πριν το γράψει, συζήτησε μαζί μου και παραθέτει αρκετά πράγματα από αυτά που είπαμε -με την ευκαιρία, να την ευχαριστήσω για τα καλά της λόγια. Θυμίζω ότι είχαμε ξανά «συνεργαστεί» σε ένα άρθρο περί γλωσσικών μύθων το μακρινό 2009 (βρε πώς περνάνε τα χρόνια!)

Δημοσιεύω εδώ το άρθρο της Λίνας Γιάνναρου όπως δημοσιεύτηκε στην Καθημερινή την Κυριακή και στο τέλος λέω κι εγώ μερικά ακόμα.

Το ΤΣΔΟ των ΚΕΠΛΗΝΕΤ του ΠΣΔΜΜΜΜ

Ο πρωθυπουργός Αλέξης Τσίπρας ήταν κατηγορηματικός στο συνέδριο του κόμματος: «Δεν μπορεί να χαράζεται στρατηγική σε ορισμένα υπουργεία αγνοώντας τις επεξεργασίες των αντίστοιχων τμημάτων και των ΕΠΕΚΕ». Το ακροατήριο κατάλαβε αμέσως σε τι αναφερόταν, όπως και οι κυβερνητικοί συντάκτες. Οι λιγότερο μυημένοι στη συγκεκριμένη αργκό ρωτήσαμε τον διπλανό μας (δηλαδή το google), που μας απάντησε ότι ΕΠΕΚΕ είναι οι Επιτροπές Παραγωγής και Ελέγχου Κυβερνητικού Εργου. Γενικά, η εν λόγω μηχανή αναζήτησης είναι η πιο χρήσιμη βοήθεια όταν παρακολουθείς ομιλίες δημόσιων λειτουργών ή όταν εισέρχεσαι βαθιά σε υπηρεσιακά έγγραφα και νόμους, όταν βουτάς στο κράτος. «Η πειθαρχικώς διωκόμενη υπάλληλος υπέβαλε στην Περιφερειακή Δ/νση Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης στο πλαίσιο της αξιολόγησης υποψηφίων εκπαιδευτικών για τοποθέτηση υπευθύνων ΣΕΠ στα ΚΕΣΥΠ…», έγραφε το πόρισμα του γενικού επιθεωρητή Δημόσιας Διοίκησης, το οποίο διάβαζα στο πλαίσιο ρεπορτάζ για τη διαφθορά. Το google με έβγαλε στη σελίδα του ΕΟΠΠΕΠ (Εθνικός Οργανισμός Πιστοποίησης Προσόντων και Επαγγελματικού Προσανατολισμού), όπου ξεκάθαρα αναφερόταν ότι ΚΕΣΥΠ είναι τα Κέντρα Συμβουλευτικής και Προσανατολισμού. (Το ΣΕΠ το θυμόμουν από το σχολείο.) Το καλοκαίρι, αντικαθιστώντας τον διαπιστευμένο συντάκτη στο ΥΠΕΝ (υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας), πρώην ΥΠΑΠΕΝ, πρώην ΥΠΕΚΑ, νυν και αεί ΥΠΕΧΩΔΕ (η σελίδα του υπουργείου παραμένει ypeka.gr, προφανώς επειδή ο υπεύθυνος διαχειριστής απείλησε με παραίτηση), γκούγκλαρα σε μία μόνο μέρα τα ακρώνυμα ΑΣΑ, ΣΔΙΤ, ΕΜΑΚ (όχι η γνωστή), ΠΕΣΔΑ, ΦΟΣΔΑ, ΚΑΕΔΙΣΠ.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Ακρώνυμα, Αναδημοσιεύσεις | Με ετικέτα: , , | 181 Σχόλια »

Οι αντιεξουσιαστές και η παραοικονομία

Posted by sarant στο 11 Αύγουστος, 2016

Μη σας τρομάζει ο τίτλος, το άρθρο δεν πρόκειται να εξετάσει την υπαρκτή ή υποτιθέμενη σχέση των αντιεξουσιαστών με την παραοικονομία. Δεν θα με απασχολήσουν τα δυο αυτά φαινόμενα, αλλά (εμείς εδώ λεξιλογούμε, γιά) οι δυο λέξεις που τα περιγράφουν.

Τι κοινό έχουν οι δυο λέξεις, αντιεξουσιαστές και παραοικονομία; Θα το δείτε στη συνέχεια του άρθρου.

Την αφορμή για το άρθρο μού την έδωσε μια «επιστολή αναγνώστη» στην προχτεσινή Καθημερινή. Να πω παρεμπιπτόντως ότι η στήλη της αλληλογραφίας αναγνωστών της Καθημερινής έχει αναδειχτεί σε προπύργιο (και) του γλωσσικού συντηρητισμού, αφού συστηματικά, με συχνότητα περίπου δισεβδομαδιαία, δημοσιεύονται σ’ αυτήν επιστολές γλωσσικώς ανησυχούντων πολιτών. Βέβαια, και η ίδια η ύλη της εφημερίδας προδιαθέτει για μια τέτοια στείρα ρυθμιστική και καταστροφολογική στάση περί τα γλωσσικά, αφού πλάι στον Χρήστο Γιανναρά, ο οποίος αρθρογραφεί για την αιωνίως θνήσκουσα ελληνική γλώσσα εδώ και μερικές δεκαετίες, προστέθηκε τελευταία ο ιδανικός εραστής της καθαρεύουσας Τάκης Θεοδωρόπουλος, που χαρίζει απλόχερα τα μαργαριτάρια του.

Έδωσα παραπάνω την παραπομπή, αλλά αφού η επιστολή είναι σύντομη την αναδημοσιεύω εδώ:

Το «ι» δεν έχει θέση στους… αντεξουσιαστές

Κύριε διευθυντά
Η γλώσσα μας είναι από τα λίγα που στέκονται ακόμη, μολονότι την έχουν κουρελιάσει τα ΜΜΕ. Μήνες τώρα παρακολουθώ τον όρο «αντιεξουσιαστές».  Τι μόρφωμα κι αυτό; Λέμε ποτέ αντιεπίθεση; αντιαμείβω; αντιαγωνισμός; αντιέλληνας; αντιωνυμία; (Βέβαια λένε όλοι «αντηλιακό» για το ΑΝΘΗΛΙΑΚΟ, άλλη κοτσάνα…).

Ντροπή σ’ όλα τα γραπτά μέσα και τους αρμόδιους. Αυτοί οι ακατανόμαστοι είναι αντεξουσιαστές. Ευτυχώς δεν είμαστε όλοι αναλφάβητοι.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Εφημεριδογραφικά, Λαθολογία | Με ετικέτα: , , , | 108 Σχόλια »

Ο κ. Θεοδωρόπουλος και το κάτεργο

Posted by sarant στο 24 Φεβρουαρίου, 2016

Επειδή το όνομα του τίτλου είναι σχετικά κοινό, να διευκρινίσω πως εννοώ τον λογοτέχνη κ. Τάκη Θεοδωρόπουλο και την κυριακάτικη επιφυλλίδα του στην Καθημερινή, με τίτλο «Τα ελληνικά ως κάτεργο», έναν τίτλο που αποκτά εμμέσως επικαιρότητα διότι θυμίζει την επιφυλλίδα του αείμνηστου πλέον Ουμπέρτο Έκο «Τα λατινικά σαν τιμωρία», που περιλαμβάνεται στο βιβλίο του «Η σημειολογία στην καθημερινή ζωή» και που μπορείτε να τη διαβάσετε εδώ.

Κάτεργο τα ελληνικά λοιπόν στην εκπαίδευση -αλλά ποια ελληνικά; Όπως άλλοι ξεκινούν με γκολ από τ’ αποδυτήρια, ο κ. Θεοδωρόπουλος αρχίζει με λαθροχειρία από τον τίτλο -διότι δεν εννοεί, βεβαίως, τα ελληνικά γενικώς, αλλά τα αρχαία ελληνικά. Δεν θέλω να χάσουμε χρόνο με το άγονο ερώτημα του αν τα ελληνικά είναι μία και ενιαία γλώσσα -ερώτημα βεβαίως που θα απαντιόταν πανεύκολα αν σας έδινα (ή αν μου δίνατε) μια σελίδα Θουκυδίδη. Το θέμα είναι ότι ακόμα και για έναν οπαδό του δόγματος της μίας και ενιαίας, ειδικά σε ένα άρθρο σαν κι αυτό, που αναλύει τη δυσκολία της διδασκαλίας των αρχαίων ελληνικών στο Γυμνάσιο, θα έπρεπε να γίνεται η διάκριση. Τη διάκριση άλλωστε την κάνει και ο ίδιος ο συντάκτης στην αρχή-αρχή της επιφυλλίδας του: Φ​​ίλη μού έλεγε προχθές πως τα εγγόνια της, πρώτη και τρίτη γυμνασίου, δυσκολεύονται πολύ με τη διδασκαλία των αρχαίων ελληνικών. Τα αρχαία ελληνικά λοιπόν είναι (κατά Θεοδωρόπουλον) κάτεργο.

Όμως, στη συνέχεια της επιφυλλίδας του, και στο πιο καίριο ίσως σημείο της, ο κ. Θ. επιστρατεύει ξανά τη λαθροχειρία:

Απέναντι σ’ αυτόν τον τρόπο διδασκαλίας ο μαθητής (…) είναι απολύτως φυσιολογικό να μισήσει τα αρχαία ελληνικά. Ξαφνικά βρίσκεται αντιμέτωπος με μια ξένη γλώσσα η οποία, σε αντίθεση με τα αγγλικά, δεν του είναι χρήσιμη ούτε στα αεροδρόμια ούτε για να περιηγηθεί στο Διαδίκτυο. Οι ώρες που ξοδεύονται είναι σαν τις ώρες του καταδίκου που περιμένει την αποφυλάκισή του. Κάποια ποινή εκτίει. Και για ποιο έγκλημα έχει καταδικασθεί; Είναι απλό: γεννήθηκε Ελληνας, και επειδή γεννήθηκε Ελληνας πρέπει να μιλάει ελληνικά.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αρχαία ελληνικά, Εκπαίδευση, Λεξικογραφικά | Με ετικέτα: , , , , | 233 Σχόλια »

Ο κ. Γιανναράς και η Ανεξάρτητη Αρχή Γλωσσικής Προστασίας

Posted by sarant στο 22 Ιανουαρίου, 2016

Το ιστολόγιο κι άλλες φορές έχει σχολιάσει γλωσσικές απόψεις του κ. Χρήστου Γιανναρά, ο οποίος τα τελευταία χρόνια έχει θρηνήσει κατ’ επανάληψη την «αιωνίως θνήσκουσα» γλώσσα μας. Θα θυμάστε, ας πούμε, ότι είχε χαρακτηρίσει τη θέσπιση του μονοτονικού συστήματος συμφορά ασύγκριτα χειρότερη από τη μικρασιατική καταστροφή (εδώ το απαντητικό μας άρθρο). Στην Καθημερινή της περασμένης Κυριακής, ο κ. Γιανναράς επανέρχεται στα γλωσσικά, με μια πρόταση που δεν θυμάμαι να έχει διατυπώσει άλλη φορά, και που ίσως αξίζει να σχολιαστεί.

Ο κ. Γιανναράς διατυπώνει την πρότασή του στην αρχή κιόλας της επιφυλλίδας του: Θα ήταν ίσως συνετό (αν θυμόμαστε ακόμα τι σημαίνει η λέξη «σύνεση») να αποκτούσαμε στο ελλαδικό μας (τάχα και) κράτος μια επιπλέον «ανεξάρτητη αρχή»: αρχή «γλωσσικής προστασίας».

Ποια θα είναι η αποστολή αυτής της ανεξάρτητης αρχής; Μας το αναπτύσσει παρακάτω:

Mια «ανεξάρτητη αρχή γλωσσικής προστασίας» θα έδινε συντεταγμένη μάχη με θεσμικά μέτρα για την ποιοτική καλλιέργεια της γλωσσικής εκφραστικής. Θα μπορούσε να παρεμβαίνει και προληπτικά για τη μείωση βαρβαρισμών (παραβίασης γραμματικών κανόνων και γλωσσικής αισθητικής) ή σολοικισμών (παραβίασης συντακτικών κανόνων και γλωσσικής λογικής) στον δημόσιο λόγο: Nα εξετάζει σε προφορική δοκιμασία τους υποψήφιους να εργαστούν ως εκφωνητές ή παρουσιαστές ειδήσεων, συντονιστές συζητήσεων, πολιτικοί αγορητές, συνεντευξιαζόμενοι καλλιτέχνες, σχολιαστές παρελάσεων, δημόσιων τελετών, εόρτιων επετείων κ.τ.ό.

Ο κ. Γιανναράς μπαίνει ακόμα και σε λεπτομέρειες, δίνει παραδείγματα των… θεμάτων των εξετάσεων γλωσσικής επάρκειας: Nα τους ζητάει να διακρίνουν, π.χ., το σωστό από το λάθος: Oκτώ-βριος ή Oκτώμ-βριος, Σεπ-τέμβριος ή Σεμ-πτέβριος; «Oσον αφορά» ή «ως αναφορά»; «Aφήνω μια πληροφορία-φήμη-είδηση να διαρρεύσει» ή «διαρρέω» μια πληροφορία-φήμη-είδηση; Ποια είναι η σωστή προστακτική: «Eπανάλαβε» ή «επανέλαβε», «απόδειξέ το» ή «απέδειξέ το», «ανάπνεε κανονικά» ή «ανέπνεε κανονικά»;

Ας προσπαθήσουμε να σκεφτούμε πώς θα λειτουργεί η Ανεξάρτητη Αρχή Γλωσσικής Προστασίας της πρότασης Γιανναρά. Σύμφωνα με τα παραπάνω, η Αρχή δεν θα εξετάζει μόνο («προληπτικά») τους δημοσιογράφους της τηλεόρασης, αλλά και υποψήφιους να εργαστούν ως πολιτικοί αγορητές ή συνεντευξιαζόμενοι καλλιτέχνες.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αιωνίως θνήσκουσα γλώσσα, Γλωσσικό ζήτημα, Γλωσσική αλλαγή | Με ετικέτα: , , , | 226 Σχόλια »

Ο κ. Γιανναράς, η Μικρασιατική καταστροφή και το μονοτονικό

Posted by sarant στο 25 Νοέμβριος, 2014

Δεν πολυχρησιμοποιώ τη λέξη «παραλήρημα» κι ούτε μ’ αρέσει που έχει γίνει της μόδας να εκτοξεύεται ο χαρακτηρισμός για οποιαδήποτε σχεδόν τοποθέτηση με την οποία διαφωνούμε (το έχω γράψει κιόλας), αλλά φοβάμαι πως δεν θα έπεφτε και πολύ έξω όποιος χαρακτήριζε έτσι την προχτεσινή επιφυλλίδα του κ. Χρήστου Γιανναρά που, παρά τον τίτλο της («Παγιδευμένοι στον εθνομηδενισμό» !), είχε θέμα της το μονοτονικό σύστημα.

Βέβαια, όταν λέμε παραλήρημα συνήθως εννοούμε ένα κείμενο χωρίς ειρμό και χωρίς συνοχή, με τυχαίες επαναλήψεις αποσπασμάτων κτλ. Τέτοια κουσούρια δεν έχει το άρθρο του κ. Γιανναρά, αλλά πώς αλλιώς από παραληρηματική να χαρακτηρίσει κανείς την πλήρη απώλεια του μέτρου;

Γιατί, τι άλλο από πλήρη απώλεια του μέτρου μαρτυρεί ο εξωφρενικός ισχυρισμός ότι «η επιβολή του μονοτονικού είναι στην ιστορία των Ελλήνων μια καταστροφή, ασύγκριτα ολεθριότερη από τη Μικρασιατική». Προσέξτε, η καθιέρωση (έχουν κι οι ανώδυνες λέξεις τη σημασία τους) του μονοτονικού δεν είναι απλώς μια καταστροφή, δεν είναι απλώς εθνική καταστροφη, δεν είναι απλώς καταστροφή που θα μπορούσε ενδεχομένως, με μια πολύ γενναία δόση ρητορικής αμετροέπειας, να παραβληθεί με τη Μικρασιατική καταστροφή, αλλά είναι, κρατηθείτε, καταστροφή ολεθριότερη από τη Μικρασιατική, και μάλιστα «ασύγκριτα ολεθριότερη» -και μόνο ένας από τους παραπάνω ισχυρισμούς θα αρκούσε για να στοιχειοθετήσουμε απώλεια του μέτρου (αυτής της κατεξοχήν ελληνικής αρετής, νιώθω τον πειρασμό να προσθέσω), όχι ολόκληρη αυτή η αρμαθιά.

Κι εκεί που καταντάει κωμικό το πράγμα, είναι όταν ο κ. Γιανναράς τονίζει ότι αυτόν τον εξωφρενικό ισχυρισμό θα μπορούσε να τον διατυπώσει κανείς όχι υπό το κράτος της συγκίνησης ή υπό την επήρεια ψυχότροπων ουσιών αλλά «πολύ ρεαλιστικά και ψύχραιμα, χωρίς συναισθηματισμούς ή ψυχολογικές εμμονές». Με ανατριχίλα αναλογίζομαι τι είναι σε θέση να γράψει ο κ. Γιανναράς αν τύχει ποτέ και χάσει την ψυχραιμία του: το λιγότερο, να ζητήσει την παραπομπή των Τριάντα προδοτών βουλευτών (βλ. παρακάτω) σε ειδικό δικαστήριο και την εκτέλεσή τους με συνοπτικές διαδικασίες. Έξι πλήρωσαν για τη Μικρασιατική καταστροφή; Τριάντα για τη Μονοτονική, που είναι και «ασύγκριτα ολεθριότερη»!

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γλωσσικό ζήτημα, Μονοτονικό | Με ετικέτα: , , , , , | 236 Σχόλια »

Η παιδεία, η παιδιά και ο κ. Κασιμάτης

Posted by sarant στο 12 Μαρτίου, 2014

Ένα γουστόζικο λαθάκι έκανε στη χτεσινή στήλη του ένας από τους μεγαλοδημοσιογράφους μας, που μάλιστα του αρέσει συνεχώς να διορθώνει τα υπαρκτά ή όχι γλωσσικά λάθη των άλλων. Θα μπορούσα να το αφήσω για τα σαββατιάτικα μεζεδάκια, αλλά προτίμησα να το παρουσιάσω σε αυτόνομο άρθρο, αφενός επειδή έχουμε να (ξανα)πούμε κάμποσα ενδιαφέροντα για την ετυμολογία και την ιστορία των λέξεων και αφετέρου επειδή και το θέμα που θίγει ο δημοσιογράφος έχει ενδιαφέρον.

paidiaskΑλλά ας τα πάρουμε με τη σειρά. Στη χτεσινή στήλη του στην Καθημερινή, ο κ. Στέφανος Κασιμάτης επικρίνει την ηγεσία του Υπουργείου Παιδείας διότι καθυστέρησε να εκδώσει διαπιστωτική πράξη για τη διαθεσιμότητα του προσωπικού των πανεπιστημίων (ή ίσως μόνο του ΕΜΠ), και όταν τελικά την εξέδωσε περιλάμβανε μικρότερο αριθμό υπαλλήλων από τον συμφωνημένο, με αποτέλεσμα να μην υπογράφεται η απόφαση και να κινδυνεύουν όλοι οι υπάλληλοι με απόλυση αφού σε ένα μήνα εκπνέει το οχτάμηνο της διαθεσιμότητας. Αυτή τη συμπεριφορά του υπουργείου, τη χαρακτηρίζει κουτοπόνηρη και παιδαριώδη.

Δεν ξέρω αν είναι ακριβής η περιγραφή της κατάστασης (αν και θα με ενδιέφερε να το μάθω). Στέκομαι ωστόσο στην κατακλείδα του σχολίου του κ. Κασιμάτη, που τη μεταφέρω κοπιπαστηδόν: Με τέτοια ανόητα, παιδαριώδη καμώματα, δεν έχει νόημα να ονομάζεται το υπουργείο της Παιδείας. Θα ήταν ακριβέστερο να λέγεται της Παιδίας. Και ας ανοίξουν (ο κ. Αρβανιτόπουλος, ο κ. Λάσκαρης, όποιος είναι ο υπουργός τέλος πάντων…) το λεξικό να δουν τι σημαίνει αυτό…  Μάλιστα, τόσο πολύ άρεσε το εύρημα, που το έβαλαν και στον τίτλο της στήλης.

Στάζει ειρωνεία το κείμενο για την αμάθεια του υπουργού ή όποιου άλλου υπεύθυνου, που χρειάζεται να ανοίξει λεξικό για να μάθει τι σημαίνει «της Παιδίας». Μόνο που εδώ έχουμε, για πολλοστή φορά, μιαν ακόμα επιβεβαίωση του πανίσχυρου Νόμου του Μπούμεραγκ: προσπαθώντας ο κ. Κασιμάτης να βγάλει αγράμματους τους άλλους, φανέρωσε τη δική του ημιμάθεια. Βλέπετε, αν ανοίξει κανείς το λεξικό και αναζητήσει λήμμα «παιδία» δεν θα το βρει  -παιδία είναι μόνο ο πληθυντικός της λ. «παιδίον», π.χ. «τα παιδία παίζει» που λέγαμε στο πασίγνωστο παράδειγμα για την αττική σύνταξη. Λέξη παιδία δεν υπάρχει.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Επαναλήψεις, Ετυμολογικά, Εφημεριδογραφικά, Ιστορίες λέξεων, Κοτσανολόγιο, Φρασεολογικά | Με ετικέτα: , , , | 97 Σχόλια »

Πιάνο και μπούμεραγκ

Posted by sarant στο 9 Σεπτεμβρίου, 2013

Οι τακτικοί φίλοι του ιστολογίου ξέρουν τι είναι ο Νόμος του Μπούμεραγκ: είναι ο νόμος σύμφωνα με τον οποίο, όταν κάποιος στο Διαδίκτυο θελήσει να καυτηριάσει τα γλωσσικά λάθη ή τις λειψές γνώσεις κάποιου άλλου, γίνεται μια συνωμοσία του σύμπαντος και στην ίδια πρόταση κάνει κι ο ίδιος γλωσσικό λάθος. Ο Νόμος έχει επιβεβαιωθεί δεκάδες, εκατοντάδες ίσως φορές, στο σημερινό όμως άρθρο θα δούμε μια επέκταση του πεδίου εφαρμογής του, αφού φαίνεται ότι ισχύει όχι μόνο στο Διαδίκτυο αλλά και στις εφημερίδες.

Στη χτεσινή Καθημερινή, η γνωστή πιανίστρια Έφη Αγραφιώτη δημοσίευσε μια επιφυλλίδα για θέματα γλώσσας (περίπου), με τον μάλλον μακροσκελή τίτλο Η γλώσσα ως καταφύγιο αισθήσεων με ορθογραφία που δίνει εικόνα και νόημα. Το άρθρο ξεκινάει με μια ακόμα ιερεμιάδα κατά των γκρίκλις, που η αρθρογράφος θεωρεί σωστό να τα γράφει greeklish, παρόλο που τόσο την ενοχλεί το λατινικό αλφάβητο! Και στην πρώτη κιόλας αράδα, ο Νόμος του Μπούμεραγκ βρίσκει μιαν ακόμα πανηγυρική επιβεβαίωση. Παραθέτω όμως ολόκληρο το άρθρο, δεν είναι και μεγάλο.

Greeklish! Η απέραντη κακοποίηση που εχρήσθη κουλτούρα, χωρίς αντίσταση, ικανή να αποτρέψει την επιδρομή του «τίποτα» εναντίον μιας γλώσσας ριζωμένης στις διαδρομές της οικουμένης. Μια γλώσσα καταφύγιο αισθήσεων που η ορθογραφία της έχει εικόνα, νόημα, παραπέμπει και οδηγεί τη λέξη στην έννοια και την έννοια στη λέξη.

Η ανάγκη του διαδικτυακού λόγου, θα πει κάποιος, καθαιρεί την ανάγκη της ορθογραφίας. Εχουμε ωραιότατες ελληνικές γραμματοσειρές και αυτόματη διόρθωση στον υπολογιστή και στα νέα τηλέφωνα, για όσους είναι ανορθόγραφοι. Ανορθόγραφος όμως μετά από δεκάδες ώρες μαθημάτων και φροντιστηριακή υποστήριξη χιλιάδων ευρώ, δικαιολογείται;

Μήπως ούτε το πλούσιο Διαδίκτυο δεν βοηθάει να ζήσουμε καλύτερα; Μήπως όσο μας καλεί στην υπεραπλούστευση τόσο μας απομακρύνει από εμάς τους ίδιους; Μήπως η αδυναμία επικοινωνιακής συνεργασίας, η ανίσχυρη διαπροσωπική σχέση, έχει χορηγό τη μοναξιά; Δείτε προσεκτικά μικρούς και μεγαλύτερους στους δρόμους. Κρατούν το κινητό σαν αξίας συνεργάτη, μιλούν μεγαλόφωνα, σαν να είναι μόνοι, για ώρες λέγοντας πολλές ασυναρτησίες και μάλιστα σε μια γλώσσα φθαρμένη, άσχημη, ακαλαίσθητη που αποτελείται από πενήντα λέξεις και δέκα Ο.Κ.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γκρίκλις, Γλωσσικοί μύθοι, Εφημεριδογραφικά, Λερναίο κείμενο | Με ετικέτα: , , , , , | 182 Σχόλια »

Το αμφίσκορο παιχνίδι των γλωσσών (Παντελής Μπουκάλας)

Posted by sarant στο 12 Απρίλιος, 2013

Δεύτερη μέρα του Χαζάιν Πιρούιτ σήμερα, και διάλεξα ένα άρθρο του Παντελή Μπουκάλα, που δημοσιεύτηκε την περασμένη Κυριακή, και που έτσι κι αλλιώς ήθελα να το παρουσιάσω εδώ, όχι μόνο επειδή είναι απολαυστική η γραφή του αλλά και επειδή είναι αφιερωμένο σε έναν σχετικά πρόσφατο λαϊκό νεολογισμό, που ομολογώ ότι δεν τον είχα πάρει είδηση, διότι ενδιαφέρομαι μεν (λιγάκι) για το ποδόσφαιρο αλλά δεν είμαι κουμαρτζής, και η λέξη «αμφίσκορο», διότι γι’ αυτήν πρόκειται, ανήκει στην ορολογία όχι του ποδοσφαίρου καθαυτού (ή: καθαυτό αν είστε πουρίστες) αλλά στην ορολογία του στοιχήματος. Αμφίσκορο λέγεται ένα παιχνίδι όταν σκοράρουν και οι δύο ομάδες -και το ενδεχόμενο αυτό είναι μία ακόμα από τις πάμπολλες παραμέτρους που έχουν βρει οι στοιχηματζήδες για να προσελκύουν το ενδιαφέρον στην πραμάτεια τους. Η λέξη βγάζει αρκετές γκουγκλιές από στοιχηματικούς ιστότοπους (παράδειγμα). Βέβαια, κάποιος θα μπορούσε να αντιτάξει ότι ο νεολογισμός δεν είναι ακριβώς λαϊκός, επειδή κατά τα φαινόμενα δεν τον έπλασαν οι παίχτες του στοιχήματος, αλλά οι στοιχηματογράφοι (=οι δημοσιογράφοι σε στοιχηματζίδικα σάιτ και έντυπα). 

Όπως θα δείτε και πιο κάτω στο άρθρο του Μπουκάλα, το «αμφίσκορο» είναι υβριδικό σύνθετο, αφού το πρώτο συνθετικό είναι λέξη αυτόχθονη και αρχαία (αμφί) ενώ το δεύτερο είναι δάνειο και δη ασυμμόρφωτο. Τα υβρίδια και οι μιγάδες βέβαια είναι πλούτος και στις γλώσσες και στη ζωή, αλλά κάποιοι ίσως τα στραβοκοιτάζουν. Πάντως, το φαινόμενο δεν είναι μοναδικό -αν μείνουμε στο χώρο του ποδοσφαίρου, βλέπουμε ότι το «γκολ», επίσης ασυμμόρφωτο δάνειο, έχει δώσει όχι μόνο υβριδικά παράγωγα (γκολάκι, γκολάρα, γκολτζής) αλλά και σύνθετα (χασογκόλης). Μιλάμε βέβαια πάντοτε για λαϊκές λέξεις, διότι η λόγια γλώσσα μας έχει χάσει την ικανότητα αυτή από τον καιρό του Βυζαντίου: τότε που διοικούσαν μιαν αυτοκρατορία, δεν είχαν πρόβλημα να δανείζονται αβέρτα από το λατινικό γλωσσικό ταμείο. Αλλά πλατειάζω κι εσείς πληρώσατε για να διαβάσετε τον Μπουκάλα, όχι τις δικές μου φλυαρίες. Παρεμπιπτόντως, τη λέξη την πρόσεξε (όχι που θα του ξέφευγε) και ο Νίκος Λίγγρης στη Λεξιλογία, και στο σχετικό νήμα υπάρχουν και κάμποσα άλλα, μεταξύ σοβαρού και αστείου, για τα σύνθετα με το αμφι-. Και, πριν τελειώσω, προσέξτε ότι γίνεται μνεία και στο «αμφίβολο», το δίχτυ, που έγινε «αφίβολο», και που το είχαμε συζητήσει τις προάλλες, με αφορμή τη λέξη «αθιβολή».

Ιδού λοιπόν το άρθρο του Π. Μπουκάλα από την Καθημερινή:

Ανάπτυξη με ξένες επενδύσεις λέει το κυβερνητικό σχέδιο. Αλλά μάλλον για όνειρο πρόκειται, γιατί τα ίχνη σχεδιασμού είναι πολύ λιγότερα και από τα ίχνη μικροβιακής ζωής στον μακρινό Πλούτωνα, μια και η ΝΑΣΑ αναγνωρίζει πλέον ότι ο πιο κοντινός μας Αρης ήταν μια φορά κι έναν καιρό κατάλληλος για τη φιλοξενία μικροζωής. Επειδή, όμως, οι εκπλήξεις ποτέ δεν έπαψαν να νοστιμεύουν τη ζωή, μια τυχαία περιήγηση στο Ιντερνετ, από εκείνες όπου για αλλού ξεκινάς και αλλού καταλήγεις, με έφερε πάνω σε μια καινούργια λέξη της ελληνικής γλώσσας που έχει πράγματι τα γνωρίσματα της «ανάπτυξης με ξένη επένδυση», αφού δημιουργήθηκε με τη συμβολή και (άυλων) ξένων κεφαλαίων. Αν, βέβαια, είχα τη συνήθεια να διαβάζω μία από τις αρκετές εβδομαδιαίες εφημερίδες στοιχήματος ή τις περί στοιχήματος στήλες σχεδόν όλων των ημερήσιων φύλλων (εννοώ και των πολιτικών, όχι μόνο των αθλητικών) ή αν σύχναζα σε προπατζίδικα προς αναζήτηση του χαμένου πλούτου, θα την είχα μάθει πολλούς μήνες πριν τη νεότευκτη λέξη, ίσως και χρόνια. Αλλά κάθε πράγμα στον καιρό του. Και οι λέξεις επίσης. Οπως καλή ώρα η λέξη «αμφίσκορο».

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in ποδόσφαιρο, Αναδημοσιεύσεις, Γενικά γλωσσικά, Γλωσσικό ληξιαρχείο, Γλωσσικά δάνεια, Νεολογισμοί | Με ετικέτα: , , , | 118 Σχόλια »

Μεζεδάκια μετά το ναυάγιο

Posted by sarant στο 24 Νοέμβριος, 2012

Κατά τις εκτιμήσεις πολλών σχολιαστών, η σύνοδος κορυφής των Βρυξελλών έκλεισε με ναυάγιο, οπότε τα σημερινά μεζεδάκια είναι μεζεδάκια μετά το ναυάγιο. Όμως και τη Δευτέρα θα γίνει νέα συνεδρίαση, της ευρωομάδας, οπότε δεν αποκλείεται τα μεζεδάκια να αποδειχτούν και μεζεδάκια πριν από το ναυάγιο ή εν μέσω δύο ναυαγίων -αλλά ας μην προτρέχουμε, πολύ περισσότερο που βρήκαμε και τίτλο για το άρθρο.

Την ωραία φωτογραφία αριστερά την πήρα από το protagon.gr -και εκτός από εικονογράφηση του άρθρου μού προσφέρει και το πρώτο μεζεδάκι. Αν προσέξετε τη λεζάντα, στη δεύτερη αράδα, γράφει ότι υπήρξαν «διαφωνίες εταιρίων», που ίσως είναι διασταύρωση του εταίρου με την εταιρεία, αλλά δεν νομίζω να ήταν εκούσιο.

Το επόμενο μεζεδάκι μού το έστειλε φίλος και είναι από ρεπορτάζ του in.gr. Σύμφωνα λοιπόν με τον ηγέτη της Χαμάς, «το Ισραήλ απέτυχε να πετύχει τους στόχους της επιχείρησης στη Λωρίδα της Γάζας». Καιρό γράφω για το «απέτυχε να…» που είναι κακή μετάφραση τού failed to… αλλά ως τώρα δεν είχα δει το «απέτυχε να πετύχει» (προφανώς από το failed to accomplish).

Ίσως πρέπει να ανακηρύξουμε το ρήμα «πετυχαίνω» σε Ταλαιπωρημένη Λέξη της βδομάδας, διότι πρωταγωνιστεί και στο επόμενο μεζεδάκι, που το έστειλε καλή φίλη και συνάδελφος. Η αστυνομία έπιασε κάποιους στο Βόλο με εκρηκτικά στο αυτοκίνητό τους και ο οδηγός δήλωσε ότι οι άλλοι δύο δεν γνώριζαν το φορτίο, και αυτό το έκανε «για να πετύχουν καλής μεταχείρισης». Φυσικά, το σωστό είναι «να τύχουν», αν και προσωπικά δεν το πολυσυνηθίζω, μια και βρίσκω άβολη τη σύνταξη με γενική (βέβαια, τώρα που το σκέφτομαι, θα μπορούσαμε εύκολα να το συντάξουμε και με αιτιατική, έτυχε ευνοϊκή μεταχείριση, όπως λέγαμε μικροί ότι «τύχαμε» τον Κολοκοτρώνη ή τον Πελέ στα χαρτάκια).

Επί της ουσίας βέβαια, η είδηση είναι μάλλον ανησυχητική, αφού ο συλληφθέντας (σικ) ομολόγησε ότι είχε σκοπό να κάψει ένα τζαμί, κατ΄εντολή της Χρυσής Αυγής, που του έδιναν να κάνει μερικά μεροκάματα, προφανώς για να τους προσφέρει παρόμοιες υπηρεσίες. Είναι όμως επαγγελματική διαστροφή των γραφιάδων να μην προσέχουν μόνο το περιεχόμενο της είδησης αλλά και τον τρόπο που είναι γραμμένη. Η οποία είδηση έχει και δεύτερο μαργαριταράκι, μια και το τζαμί που θα έκαιγε ο 22χρονος βρισκόταν στην οδό Αδμηττού στο Βόλο. Δεν ξέρετε πού είναι η οδός Αδμηττού; Είναι στη διασταύρωση της Αδμήτου με την Αρδηττού! (Αδμήτου βέβαια είναι το σωστό, ο Άδμητος ήταν βασιλιάς στις Φερές, δηλαδή εκεί κοντά -αλλά τον έχει επισκιάσει η γυναίκα του, η Άλκηστη).

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Εφημεριδογραφικά, Θηλυκό γένος, Μαργαριτάρια, Μεζεδάκια | Με ετικέτα: , , , | 109 Σχόλια »

Τα Τρίκαλα του Ρέντη και άλλα κερασμένα μεζεδάκια

Posted by sarant στο 10 Νοέμβριος, 2012

Δρόμος στα Τρίκαλα του Ρέντη, με τη φροντίδα της Καθημερινής

Τα σημερινά μεζεδάκια είχα σκεφτεί να τα αποκαλέσω «δίφορα» επειδή αυτή τη βδομάδα κατ’ εξαίρεση είχαμε κι άλλο άρθρο με μεζεδάκια, προχτές, άρθρο ειδικά αφιερωμένο στα μικρογλωσσικά της κρίσιμης ψηφοφορίας για το πολυνομοσχέδιο στη Βουλή. Όμως, δίφορα λέμε συνήθως τα δέντρα που κάνουν καρπό δυο φορές το χρόνο, όχι τους καρπούς των δέντρων, οπότε δεν τα είπα έτσι, αλλά τα χαρακτηρίζω «κερασμένα» επειδή τα περισσότερα μου τα έστειλαν φίλοι του ιστολογίου, τους οποίους και ευχαριστώ θερμά!

Και ξεκινάμε με τα Τρίκαλα του Ρέντη, που μάλλον δεν θα τα ξέρετε. Θα ξέρετε βέβαια τα Τρίκαλα της Θεσσαλίας, και κατά πάσα πιθανότητα τα Τρίκαλα της Κορινθίας, αλλά του Ρέντη; Μάλλον δεν θα διαβάσατε με προσοχή τη χτεσινή Καθημερινή -την έντυπη έκδοση μάλιστα, διότι η ηλέκδοση δεν έχει τις φωτογραφίες, όπως, ας πούμε, τη φωτογραφία αριστερά, που μου την έστειλε φίλος του ιστολογίου, συνάδελφος και συνονόματος.

Σε πρώτο πλάνο βλέπουμε έναν ξέχειλο κάδο απορριμμάτων, κι άλλα σκουπίδια σε σακκούλες στο δρόμο, πλάι στον κάδο. Δυο γυναίκες (αν βλέπω καλά) περπατάνε στο πεζοδρόμιο. Η λεζάντα: «Βουνά απορριμμάτων είχαν σχηματιστεί στα Τρίκαλα την Τετάρτη 7 Νοεμβρίου, εξαιτίας της συμμετοχής των εργαζομένων στην καθαριότητα στις πανελλαδικές κινητοποιήσεις». Πριν προχωρήσουμε, να παρατηρήσω ότι το «στην καθαριότητα» εγώ θα το έκανα «της καθαριότητας» ή σκέτο «καθαριότητας» για να μη νομίσει ο αναγνώστης, έστω και για λίγο, ότι οι εργαζόμενοι συμμετείχαν στην καθαριότητα -αλλά αυτό είναι πταίσμα και μπορεί να είναι και ιδιοτροπία δική μου.

Κοιτάξτε όμως τη φωτογραφία (αν κλικάρετε πάνω της μεγαλώνει). Κοιτάξτε τον κάδο. Τα πιο πολλά γράμματα έχουν φύγει, αλλά αν προσπαθήσουμε θα βγάλουμε νόημα. Λέει ΔΗ_ΟΣ, που σίγουρα είναι ΔΗΜΟΣ, και από κάτω ΑΓ Ι Ε, που δεν βγάζουμε αμέσως νόημα ποιος δήμος είναι, αλλά σίγουρα δεν είναι ο δήμος Τρικκαίων ή Τρικάλων, διότι δεν έχει γράμμα «Γ». Ο φίλος που μου έστειλε τη φωτογραφία έχει έφεση στις σπαζοκεφαλιές, κι έτσι αμέσως βρήκε ότι ο κάδος στα νιάτα του έγραφε ΑΓ. ΙΩ. ΡΕΝΤΗ. Πολύ εύλογη εξήγηση. Κι αν προσέξετε την πινακίδα που υπάρχει πάνω αριστερά στη φωτογραφία (φαίνεται για ταμπέλα ιατρείου) θα δείτε έναν αριθμό τηλεφώνου που αρχίζει από 210 48…. Και όπως ξέρουμε, από 48 αρχίζουν πράγματι τα τηλέφωνα στον Πειραιά και τα περίχωρά του. Άρα, σίγουρα η φωτογραφία δείχνει έναν δρόμο στον Ρέντη.

Όμως, η Καθημερινή είναι έγκυρη εφημερίδα και αποκλείεται να έχει κάνει λάθος. Οπότε, η μόνη εξήγηση είναι ότι θα υπάρχει στον Ρέντη κάποια περιοχή, κάποια γειτονιά που θα λέγεται Τρίκαλα! Τα Τρίκαλα του Ρέντη, λοιπόν -ίσως να έχει μάλιστα και δυο στενά, όπου σκοτώσανε όχι τον Σακαφλιά αλλά τη δημοσιογραφική δεοντολογία. (Το αστείο είναι ότι στο ίδιο φύλλο υπάρχει και άλλη φωτογραφία, με ξινή λεζάντα του κ. Κασιμάτη, πάλι για τα Τρίκαλα. Αυτή είναι σωστή).

Ένας άλλος φίλος μού έστειλε ένα άρθρο για τα αυτοκίνητα των προέδρων των ΗΠΑ, προφανώς μεταφρασμένο, υποστηρίζοντας ότι η μετάφραση έγινε από μηχανάκι. Δεν νομίζω, τα λάθη που περιέχει είναι λάθη ανθρώπου (πήγα να γράψω «είναι ανθρώπινα» και για κάποιο λόγο το άλλαξα). Γέλασα πάντως στο 10 με το αυτοκίνητο του Γούντρο Ουίλσον που το «ανασκεύασαν» οι φίλοι του (ούτε δήλωση να ήταν!) και στο 2 όπου ο Κλίντον λέγεται ότι ενσάρκωνε τη γενιά «των μπέιμπι φέις», που μάλλον είναι παραδρομή, διότι μπορεί ο Κλίντον να είχε φάτσα μωρουδίστικη, αλλά ανήκει στη γενιά του baby boom, όχι;

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Λαθροχειρίες, Μεταφραστικά, Μεζεδάκια, Μονοτονικό | Με ετικέτα: , | 203 Σχόλια »

Ο τελευταίος κάβος (πριν από το ναυάγιο;)

Posted by sarant στο 15 Οκτώβριος, 2012

Σε χτεσινή του συνέντευξη στην Καθημερινή, ο πρωθυπουργός δήλωσε ότι «περνάμε τον τελευταίο κάβο», εννοώντας υποθέτω ότι το καράβι της χώρας μας, αν αντέξει την τρέχουσα δοκιμασία, θα οδηγηθεί σώο και αβλαβές σε ασφαλές λιμάνι. Βέβαια, αυτά τα είπε πριν σημειωθεί η νέα εμπλοκή, χτες βράδυ, στις συνομιλίες με την τρόικα, η οποία απαιτεί ακόμα πιο ριζικές ανατροπές στα εργασιακά, ακόμα περισσότερες απολύσεις, ακόμα πιο αιματηρές περικοπές, κι έτσι δεν αποκλείεται, την ώρα που γράφω αυτές τις γραμμές, να έχουμε βρει σε ύφαλο, για να συνεχίσω τις ναυτικές μεταφορές.

Δεν ξέρω αν με τη ναυτική αυτή μεταφορά σκόπευε ο πρωθυπουργός να μας καθησυχάσει, γιατί αν πάρουμε τα λόγια του τοις μετρητοίς μάλλον πρέπει να ανησυχούμε. Θέλω να πω, αν ως «κάβος» νοούνται τα επαχθέστατα μέτρα που συζητιούνται εδώ και πολλές εβδομάδες, τότε φοβάμαι πως τα μέτρα αυτά δεν θα είναι τα τελευταία, εφόσον, συνάμα με τη επιμήκυνση, προαναγγέλθηκαν ήδη νέα μέτρα για την επόμενη διετία, ενώ εξαιτίας της ρήτρας απόκλισης, η (σχεδόν σίγουρη) μη επίτευξη των στόχων θα επιφέρει αυτομάτως νέες περικοπές. Άρα, πολύ φοβάμαι πως ο κάβος δεν θα είναι ο τελευταίος, εκτός βέβαια αν εννοεί ο πρωθυπουργός ότι το καράβι θα βουλιάξει.

Αλλά εμείς εδώ δεν πολιτικολογούμε μόνο, λεξιλογούμε κιόλας, οπότε θα πούμε δυο λόγια για τον κάβο. Αλλά πρώτα να πω ότι όταν διάβασα τις δηλώσεις Σαμαρά και την παρομοίωση με τον κάβο που περνάμε, αισθάνθηκα πως κάπου την είχα ακούσει αυτή τη φράση και γκουγκλίζοντας βρήκα ότι την είχε χρησιμοποιήσει πριν από ένα μήνα και κάτι ο Αλ. Παπαχελάς σε άρθρο του. Το σημειώνω απλώς, εξάλλου η πρωτοτυπία πέθανε με τον Αδάμ. Να σχολιάσω επίσης ότι, ενώ ο πρωθυπουργός είπε «περνάμε τον τελευταίο κάβο», στα ρεπορτάζ των εφημερίδων δούλεψε ο ευπρεπισμός (το ρήμα «περνάω» είναι υπό διωγμό από τους γλαφυρούς) κι έτσι γράφτηκε ότι «η χώρα διέρχεται τον τελευταίο κάβο». Φράκο με φουστανέλα, αλλά ας το σταματήσω εδώ.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Επικαιρότητα, Ετυμολογικά, Ιστορίες λέξεων, Τοπωνύμια, Φρασεολογικά | Με ετικέτα: , , , , , | 157 Σχόλια »