Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘Καλιφόρνια’

Η Γκρέτα της Γκρέτας;

Posted by sarant στο 27 Σεπτεμβρίου, 2019

Tο σημερινό άρθρο δεν είναι συνέχεια του χτεσινού, που είχε θέμα του την πρωτοβουλία της Γκρέτας Τούνμπεργκ για την κλιματική αλλαγή, όμως είναι έμμεση απόρροιά του.

Ακριβώς επειδή στον τίτλο είχα το όνομα της 16χρονης ακτιβίστριας να κλίνεται, της Γκρέτας, μου έγιναν παρατηρήσεις από φίλους -όχι εδώ, στο Φέισμπουκ. Οπότε, σκέφτηκα να γράψω το σημερινό άρθρο για να συζητήσω αυτό το θέμα, που ασφαλώς είναι (ασύγκριτα) λιγότερο σημαντικό από την κλιματική αλλαγή αλλά δεν παύει ν’απασχολεί όσους ασχολούνται επαγγελματικά με τη γλώσσα ή το γράψιμο ή απλώς ενδιαφέρονται για το θέμα.

Η λογική πίσω από την άκλιτη μορφή είναι ότι πρόκειται για ξένο όνομα και «οι ξένες λέξεις δεν κλίνονται» όπως λέει ο κανόνας. Ο κανόνας ισχύει, αλλά παίρνει νερό ή εν πάση περιπτώσει χρειάζεται αναδιατύπωση. Επίσης πρέπει να διακρίνουμε κύρια ονόματα από ουσιαστικά.

Λοιπόν, με βάση αυτή τη λογική, αφού η Γκρέτα είναι αλλοδαπή, δεν θα την κλίνουμε, θα πούμε «της Γκρέτα», όπως θα λέγαμε «της Σκάρλετ» ή «της Ζιζέλ».

Η άλλη λογική, που την ενστερνίζομαι κι εγώ, δεν κοιτάζει το διαβατήριο του προσώπου αλλά το όνομα. Αν το όνομα έχει προσαρμοστεί ή μπορεί να προσαρμοστεί στο ελληνικό τυπικό, τότε το κλίνουμε. Επομένως, της Γκρέτας, της Ούρσουλας, της Σάρας, της Μπάρμπαρας. Λιγάκι πιο δύσκολο είναι όταν έχουμε εκφορά ονοματεπωνύμου, αλλά εγώ τουλάχιστον γράφω: της Γκρέτας Γκάρμπο, της Ούρσουλας Άντρες, της Σάρας Μπερνάρ, της Μπάρμπαρας Στρέιζαντ.

Λέω «εγώ» όχι από εγωισμό αλλά για να τονίσω ότι πολλά από όσα λέω στο σημερινό άρθρο δεν είναι κοινώς αποδεκτά, πιθανόν δε να είναι και μειοψηφικά.

Οπότε, τα θηλυκά σε -α τα κλίνω, όπως και κάποια θηλυκά σε y, που τα γράφω και -η όταν είναι να τα κλίνω (της Μαίρης Πόπινς).

Ως προς τα τοπωνύμια. Έχουμε πολλά ονόματα χωρών και πολιτειών των ΗΠΑ σε -α. Αυτά αυτομάτως τα κλίνω όλα: της Νικαράγουας, της Βενεζουέλας, της Τανζανίας (ως εδώ οι περισσότεροι θα συμφωνήσετε μαζί μου, υποθέτω), της Ζάμπιας, της Κένυας, της Ναμίμπιας (λιγότεροι θα συμφωνούν), της Καλιφόρνιας, της Αλαμπάμας, της Νεβάδας, της Καρολίνας, της Γιούτας, της Μινεσότας (δεν θα έχετε ολοι ενιαια στάση σε αυτά).

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Advertisements

Posted in Γραμματική, Μεταγραφή ξένων ονομάτων, Τοπωνύμια | Με ετικέτα: , , , | 219 Σχόλια »

Φαρμάκια, φάρμακα και σκόνες των αλχημιστών

Posted by sarant στο 12 Μαρτίου, 2010

Πρόκειται για ένα άρθρο μου για το περιοδικό «Φαινόμενο του Λουξεμβούργου», του οποίου μόλις κυκλοφόρησε το 21ο τεύχος -είναι μάλιστα συνέχεια ενός προηγούμενου άρθρου, που επίσης έχει παρουσιαστεί εδώ , με θέμα τις «λέξεις της χημείας». Όπως θα προσέξουν οι ταχτικοί αναγνώστες, περίπου το μισό, ίσως και περισσότερο από αυτό εδώ το άρθρο, δηλαδή τα σχετικά με το αντιμόνιο και με το αλκοόλ, τα έχω ήδη παρουσιάσει εδώ πριν από καμιά σαρανταριά μέρες.

Στο προηγούμενο τεύχος του Φαινομένου είχαμε πιάσει να εξετάζουμε τις λέξεις της χημείας, που είναι πολλές και ενδιαφέρουσες, και μάλιστα δεν είχαμε μπορέσει ούτε κατά διάνοια να τις εξαντλήσουμε –μετά από τις γενικές λέξεις, μόλις και μετά βίας αναφέραμε την ιστορία των ονομάτων οκτώ μετάλλων. Θα συνεχίσουμε λοιπόν σ’ αυτό το τεύχος.

Όμως, πριν φύγουμε από τον κόσμο των μετάλλων θυμόμαστε ότι δεν έχουμε μιλήσει για την ιστορία αυτής της ίδιας της λέξης μέταλλο. Η λέξη είναι αρχαίος τεχνικός όρος, σήμαινε αρχικά «ορυχείο ή μεταλλείο, στοά μεταλλείου», αλλά στην ύστερη αρχαιότητα πήρε τη σημασία «μετάλλευμα, μέταλλο». Μέσω των λατινικών (metallum) διαδόθηκε σε πολλές ευρωπαϊκές γλώσσες. Να πούμε εδώ ότι το μετάλλιο, όσο κι αν μοιάζει ολοφάνερο ότι παράγεται από το μέταλλο, στην πραγματικότητα είναι δάνειο από τα ιταλικά. Η αρχή βρίσκεται στο μεσαιωνικό λατινικό medalia, που ήταν το χάλκινο νόμισμα του μισού δηναρίου (από το medius που σημαίνει μέσος  και μισός), και από εκεί ονομάστηκε medaglia, παλαιό νόμισμα σε διάφορες περιοχές της Ιταλίας. Από ένα μεγεθυντικό, το medaglione, έχουμε το γαλλικό médaillon και το δικό μας μενταγιόν, ενώ το ιταλικό medaglia που πέρασε στα ελληνικά, θεωρήθηκε πληθυντικός και παρασυσχετίστηκε με το μέταλλο, κι έτσι φτιάχτηκε το μετάλλιο.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in χημεία, Αντιδάνεια, Ετυμολογικά, Ιστορίες λέξεων, Φαινόμενο του Λουξεμβούργου | Με ετικέτα: , , , , | 131 Σχόλια »