Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘καλοκαίρι’

Αβλέμονας, ο πλουραλιστικός

Posted by sarant στο 25 Αύγουστος, 2017

Στο προχτεσινό μας άρθρο για τον άμπακο, τον αγλέουρα, τον περίδρομο και τις άλλες εκφράσεις της πολυφαγίας, αναφέραμε και την έκφραση «έφαγε τον αβλέμονα», σαν συνώνυμο της έκφρασης «έφαγε τον αγλέουρα». Τι είναι ο αβλέμονας, θα ρωτήσετε. Λίγη υπομονή και θα το πούμε κι αυτό.

Χτες πήρα ένα ηλεμήνυμα (μέιλ ελληνιστί) από τον Νίκο Πετρόπουλο, ταχτικό αναγνώστη του ιστολογίου, που όμως δεν έχει ποτέ σχολιάσει (πρέπει να είστε αρκετοί σε αυτή την κατηγορία και πολύ θα ήθελα να ακούω και τις δικές σας απόψεις), ένα ηλεμήνυμα ακριβώς για τη λέξη «αβλέμονας».

Ή μάλλον όχι ακριβώς για τη λέξη, αλλά για το τοπωνύμιο. Διότι, αν δεν το ξέρατε, ο Αβλέμονας, με κεφαλαίο πλέον, είναι ψαροχώρι και παραλία στα Κύθηρα, στην ανατολική μεριά του νησιού, ακριβώς κάτω από το «χεράκι» που φαίνεται να σχηματίζεται αν δούμε το νησί στον χάρτη. Δεν είναι αυτός ο μοναδικός Αβλέμονας, υπαρχει και στη Μύκονο Σίφνο, αλλά θαρρώ πως είναι ο πιο γνωστός.

Στον Αβλέμονα των Κυθήρων είχα περάσει ευτυχισμένες φοιτητικές διακοπές το 1981 (αν θυμάμαι καλά). Είχαμε ταλαιπωρηθεί αρκετά για να φτάσουμε από το λιμάνι (Αγία Πελαγία μάλλον κι όχι Καψάλι), μια μεγάλη παρέα, με λεωφορείο, ποδαρόδρομο και καρότσα αγροτικού, και φυσικά κοιμόμασταν έξω με τους υπνόσακους, αλλά πέρασα πολύ ωραία και έχω πολύ αγαπημένες, αν και συγκεχυμένες πλέον, αναμνήσεις από το μέρος. Υποθετω τώρα θα έχει πια αναπτυχθεί, θα έχει γίνει αγνώριστο, με την καλή ή με την κακή έννοια δεν ξέρω.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Advertisements

Posted in Ετυμολογικά, Λεξικογραφικά, Ορθογραφικά, Τοπωνύμια, νησιά | Με ετικέτα: , , , | 137 Σχόλια »

Με τις σαγιονάρες

Posted by sarant στο 10 Αύγουστος, 2017

Το καλοκαίρι φοράμε σαγιονάρες, ιδίως στην παραλία. Κανονικά, οι σαγιονάρες είναι τα πατούμενα όπως στην εικόνα, δηλαδή, όπως λέει το ΛΚΝ, «είδος πλαστικής παντόφλας που συγκρατείται από δύο λουριά σε σχήμα V, που η γωνία τους περνά από το μεγάλο δάχτυλο».

Ωστόσο, νομίζω πως οι περισσότεροι θα χαρακτηρίσουν σαγιονάρες και τα άλλα είδη «πλαστικής παντόφλας», ιδίως εκείνες τις παλιές, τις καφετιές, με τις δύο πλατιές πλαστικές λωρίδες που σχημάτιζαν Χ. Τέτοιες κατασκεύαζε έναν καιρό ο στρατός και τις έδιναν στους φαντάρους, αν και νομίζω ότι τώρα πια δεν τις φτιάχνουν οι ίδιοι.

Τις σαγιονάρες τις χρησιμοποιώ καμιά φορά στην έκφραση «φράκο με σαγιονάρες», όταν θέλω να ψέξω κάποιον που ανακατεύει λέξεις πολύ λόγιες και πολύ λαϊκές π.χ. κάποιος που έγραψε «ιδιότητες που απάδουν από χέρι τέτοιων κατηγοριών», όπου το σαφώς λόγιο ρήμα «απάδω» δεν συνδυάζεται καλά με το χαρτοπαικτικό «από χέρι» -η συγκεκριμένη πρόταση, παλιό μαργαριτάρι του γελοιογράφου Στάθη, έχει και το κουσούρι της γενικομανιας, βέβαια, διότι το απάδω δεν συντάσσεται με γενική. Τέλος πάντων, η φράση μού φαίνεται τόσο αταίριαστη όπως κάποιος που φοράει επίσημο ένδυμα, φράκο, με σαγιονάρες. Πολλοί βέβαια θεωρούν γενικά τις σαγιονάρες σαν επιτομή του κιτς, όχι όμως εγώ.

Όμως εδώ δεν ενδυματολογούμε, αλλά λεξιλογούμε. Η σαγιονάρα λοιπόν είναι μια από τις λέξεις που μπήκαν στη γλώσσα μας εξαιτίας του κινηματογράφου. Είναι κάμποσες τέτοιες λέξεις π.χ. το ζιβάγκο -ο φίλος Τιπούκειτος είχε παλιά γράψει ένα σχετικό άρθρο, αν και η σαγιονάρα αναφέρεται μόνο στα σχόλια.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Ετυμολογικά, Ενδύματα και υποδήματα, Ιστορίες λέξεων, Κινηματογράφος | Με ετικέτα: , , , , , | 189 Σχόλια »

Καλό καίρι!

Posted by sarant στο 21 Ιουνίου, 2017

Σύμφωνα με πληροφορίες από το Αστεροσκοπείο, στις 07.24 σήμερα το πρωί είχαμε το θερινό ηλιοστάσιο κι έτσι μπήκαμε επισήμως στο καλοκαίρι, ένα ορόσημο που σημαδεύεται από τις μεγαλύτερες σε διάρκεια μέρες της χρονιάς. Το ιστολόγιο θα σας ευχηθεί αναδημοσιεύοντας ένα προπέρσινο άρθρο με τα λεξιλογικά του καλοκαιριού, μια και είπαμε ότι φέτος έχουμε μπει σε τροχιά επαναλήψεων.

Όμως, ενώ αναδημοσιεύω χωρίς πολλές αλλαγές το προπέρσινο άρθρο, αλλάζω τον τίτλο, για να ειρωνευτώ αυτήν τη γλωσσοδιορθωτική ανοησία που ακούστηκε πρόσφατα με τις πανελλήνιες εξετάσεις, ότι τάχαμ είναι λάθος, διότι πλεονασμός, να ευχόμαστε «καλή επιτυχία» αφού η επιτυχία είναι ούτως ή άλλως κάτι θετικό. Αν τραβήξουμε αυτή τη λογική λίγο πιο πέρα, φτάνουμε στο συμπέρασμα πως είναι πλεονασμός να ευχόμαστε «καλό καλοκαίρι» διότι το καλοκαίρι έχει μέσα του το «καλό».

Πράγματι, το καλοκαίρι είναι λέξη μεσαιωνική και προέκυψε «εκ συναρπαγής» που λένε οι φιλόλογοι, δηλαδή από συγχώνευση σε μια λέξη της φράσης «καλός καιρός». Ήδη σε κάποιο ελληνολατινικό γλωσσάρι της ύστερης αρχαιότητας παραδίδεται ο τύπος «καλόκαιρος» με την επεξήγηση bonum tempus, ενώ σε κείμενο του 9ου αιώνα απαντά ο τύπος «καλοκαίριον» -από εκεί είναι εύκολο, καλοκαίριν, καλοκαίρι. Το πιάσαμε το υπονοούμενο, το καλοκαίρι κάνει καλό καιρό!

Η αρχαία λέξη έχει διατηρηθεί κι αυτή, θέρος. Είναι ήδη ομηρική (ουτ’ εν θέρει, ουδ’ εν οπώρη στην Οδύσσεια, όπου οπώρα το φθινόπωρο) και προέρχεται από ινδοευρωπαϊκή ρίζα που δηλώνει τη ζέστη και τη θερμότητα -από την οποία άλλωστε προέρχεται και η λέξη «θερμός». Θέρος όμως είναι και ο θερισμός: θέρος-τρύγος-πόλεμος λέει η παροιμία για τις τρεις μεγάλες αναστατώσεις της παλιάς εποχής. Άραγε να ονομάστηκε το καλοκαίρι από τον θερισμό, να σημαίνει «εποχή του θερισμού»; Όχι, το αντίστροφο συνέβη, η αρχική σημασία του ρήματος «θερίζω» ήταν «περνώ το καλοκαίρι» και μετά πήρε τη σημασία «δρέπω».

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Επαναλήψεις, Επετειακά, Ετυμολογικά, Ιστορίες λέξεων, Φρασεολογικά | Με ετικέτα: , , , | 174 Σχόλια »

Αχηβάδες και κοχύλια, πεταλίδες, στρείδια, μύδια

Posted by sarant στο 12 Αύγουστος, 2016

Κατακαλόκαιρο και διαπιστώνω ότι δεν έχω κάνει καμιάν αμιγώς θαλασσινή ανάρτηση, με εξαίρεση εκείνην για το καρνάγιο πριν από καμιά εικοσαριά μέρες. Επανορθώνω λοιπόν με τη σημερινή, που ο τίτλος της πήγε στην αρχή να μιμηθεί το «αραμπάδες και καρούλια» αλλά δεν μπόρεσε να τα βγάλει πέρα στο δεύτερο ημιστίχιο.

Από τις αχηβάδες ξεκινάω γιατί αυτές μου δώσανε το έναυσμα για το σημερινό άρθρο. Την περασμένη βδομάδα, είχα βάλει μια φωτογραφία από ένα παραλιακό εστιατόριο με την ονομασία «Το αχοιβαδάκι», όπου για χάρη της αισθητικής (το όμικρον είχε μορφή κοχυλιού) γινόταν παραβίαση της ορθογραφίας, και είχα γράψει:

Όλος σχεδόν ο κόσμος τη γράφει «αχιβάδα», αλλά τα λεξικά, και η σχολική ορθογραφία υποθέτω, τη γράφουν «αχηβάδα», μια και προέρχεται από το μεσαιωνικό «χηβάδα» και από το «χηβάδιον».

Για να συνεχίσω σήμερα την ετυμολογία της αχηβάδας, να πω ότι στο λεξικό Σουίδα βρίσκουμε το λήμμα: Χήμη, είδος οστρέου, το κοινώς χηβάδιον, και ότι η χήμη συνδέεται με το ρήμα χαίνω, επειδή το οστρακοειδές αυτό είναι ανοιχτό. Από τη χήμη ως τη χηβάδα θα μεσολάβησε ένας αμάρτυρος τύπος *χημάδα, ενώ η χηβάδα έγινε αχηβάδα με την ανάπτυξη προτακτικού α-, που προκύπτει από τη συμπροφορά (μια χηβάδα > μιαχηβάδα > αχηβάδα). Σε παρόμοιο φαινόμενο οφείλονται τύποι όπως αμασχάλη, απαλάμη, αμάχη, αλυγαριά κτλ.

Στα σχόλιά σας είχατε πει, και σωστά, ότι αχηβάδες ή χηβάδες υπάρχουν και στην αρχιτεκτονική. Όπως έγραψε ο φίλος μας ο Νίκιπλος, σε νεοκλασικά σπίτια όπου δούλευε παραγιός μάστορα, «είχαν τυφλά αψιδωτά παράθυρα τα οποία ο μάστορας αποκαλούσε «χιβάδες»». Αλλά και ο Παπαδιαμάντης, στο διήγημά του «Στο Χριστό στο Κάστρο» γράφει, για τον ναό: «Καὶ εἰς τὴν χιβάδα τοῦ ἱεροῦ βήματος, ὑψηλά, ἐφαίνετο στεφανουμένη ὑπὸ ἀγγέλων ἡ τῶν Οὐρανῶν Πλατυτέρα.»

Είναι δηλαδή η (α)χηβάδα μια ημικυλινδρική εσοχή, μια κόγχη, στην οποία τοποθετούνται διακοσμητικά ή, στους δυτικούς ναούς, αγάλματα.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Ετυμολογικά, Θαλασσινά, Ιστορίες λέξεων | Με ετικέτα: , , , , , , , | 134 Σχόλια »

Βιβλία για το καλοκαίρι ξανά

Posted by sarant στο 11 Ιουλίου, 2016

Το ιστολόγιο αγαπά τις παραδόσεις και προσπαθεί να τις τηρεί. Και μια από τις παραδόσεις του ιστολογίου είναι και το σημερινό μας άρθρο, που ακολουθεί τη συνήθεια που είχαν (και ίσως έχουν ακόμα) τέτοιες μέρες τα περιοδικά και οι εφημερίδες, να προτείνουν “βιβλία για τις διακοπές”, όσο κι αν για πολύ κόσμο οι διακοπές φέτος (αλλά και τα προηγούμενα χρόνια της κρίσης) είναι άπιαστο όνειρο. Είχαν και κάποιες υποτιθέμενες προδιαγραφές τα “καλοκαιρινά” αυτά βιβλία, που υποτίθεται ότι θα τα διάβαζε κανείς στην ακρογιαλιά, ανάμεσα στις βουτιές: όχι πολύ βαριά θέματα, ας πούμε, αλλά να έχουν και πολλές σελίδες για να φτουρήσουν, αφού το καλοκαίρι διαβάζουμε περισσότερο κι άντε να βρεις βιβλιοπωλείο στην άγονη γραμμή.

Το ιστολόγιο αγαπάει τα βιβλία και του αρέσει να συζητάει για βιβλία, κι έχουμε ανεβάσει ήδη αρκετά άρθρα με προτάσεις βιβλίων για το καλοκαίρι, αρχίζοντας από το 2010, που σας είχα ζητήσει να προτείνετε βιβλία που να έχουν κάποια σχέση μεταξύ τους, χωρίς να ανήκουν απαραίτητα π.χ. σε τριλογία, ενώ το 2011 χαλάρωσα τους περιορισμούς και ζήτησα να προτείνετε οποιοδήποτε βιβλίο. Το 2012 είχα ζητήσει προτάσεις για καινούργια βιβλία, νέες εκδόσεις δηλαδή, επειδή είχα κάνει τη διαπίστωση, που μάλλον εξακολουθεί να ισχύει, ότι το βασικό πρόβλημα της βιβλιαγοράς είναι ότι η υπερπροσφορά καλών και φτηνών παλιότερων βιβλίων, από εφημερίδες ή σε προσφορές των εκδοτικών οίκων, αν και καταρχήν είναι κάτι πολύ καλό για το αδυνατισμένο βαλάντιο του βιβλιόφιλου, ωστόσο στραγγαλίζει την αγορά του καινούργιου βιβλίου. Το 2013 δεν έβαλα κανέναν περιορισμό και σας ζήτησα απλώς να προτείνετε βιβλία για το καλοκαίρι. χωρίς προσανατολισμό σε είδος (π.χ. αστυνομικά) ή σε ύφος (π.χ. ανάλαφρα), ενώ το ίδιο έκανα και πρόπερσι, όπως και πέρυσι.

Μάλιστα, αν προσέξετε, το περυσινό και το προπέρσινο άρθρο είχαν δημοσιευτεί την ίδια μέρα, 10 Ιουλίου. Επειδή όπως είπαμε τηρώ τις παραδόσεις, το ίδιο θα έκανα και φέτος, όμως φέτος η 10 Ιουλίου έπεσε Κυριακή, οπότε το άρθρο δημοσιεύεται σήμερα, Δευτέρα 11 Ιουλίου. Πάντως, να θυμίσω ότι προτάσεις για βιβλία-δώρα δημοσιεύουμε και κοντά στα Χριστούγεννα -εδώ το τελευταίο άρθρο αυτής της κατηγορίας.

Και φέτος λοιπόν σας καλώ να προτείνετε βιβλία για τις μέρες του καλοκαιριού, όπου κι αν τις περάσουμε, στις παραλίες ή στην πόλη. Δεν θα βάλω κάποιον περιορισμό, προτείνετε ό,τι θέλετε, αν και θα είχε κάποιο νόημα να δώσουμε προτεραιότητα σε σχετικά καινούργιες εκδόσεις.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Βιβλία, Σφυγμομετρήσεις | Με ετικέτα: , , | 96 Σχόλια »

Βιβλία για το καλοκαίρι, λοιπόν

Posted by sarant στο 10 Ιουλίου, 2015

Το φετινό καλοκαίρι δεν είναι σαν τα άλλα, κι αυτό έχει και τον αντίκτυπό του στο ιστολόγιο. Ωστόσο, διατηρεί και η παράδοση τα δικαιώματά της. Και μια από τις παραδόσεις του ιστολογίου είναι και το σημερινό μας άρθρο, που ακολουθεί τη συνήθεια που είχαν (και ίσως έχουν ακόμα) τέτοιες μέρες τα περιοδικά και οι εφημερίδες, να προτείνουν “βιβλία για τις διακοπές”, όσο κι αν για πολύ κόσμο οι διακοπές φέτος (αλλά και τα προηγούμενα χρόνια της κρίσης) είναι άπιαστο όνειρο. Είχαν και κάποιες υποτιθέμενες προδιαγραφές τα “καλοκαιρινά” αυτά βιβλία, που υποτίθεται ότι θα τα διάβαζε κανείς στην ακρογιαλιά, ανάμεσα στις βουτιές: όχι πολύ βαριά θέματα, ας πούμε, αλλά να έχουν και πολλές σελίδες για να φτουρήσουν, αφού το καλοκαίρι διαβάζουμε περισσότερο κι άντε να βρεις βιβλιοπωλείο στην άγονη γραμμή.

Το ιστολόγιο αγαπάει τα βιβλία και του αρέσει να συζητάει για βιβλία, κι έχουμε ανεβάσει ήδη πέντε άρθρα με προτάσεις βιβλίων για το καλοκαίρι, αρχίζοντας από το 2010, που σας είχα ζητήσει να προτείνετε βιβλία που να έχουν κάποια σχέση μεταξύ τους, χωρίς να ανήκουν απαραίτητα π.χ. σε τριλογία, ενώ το 2011 χαλάρωσα τους περιορισμούς και ζήτησα να προτείνετε οποιοδήποτε βιβλίο. Το 2012 είχα ζητήσει προτάσεις για καινούργια βιβλία, νέες εκδόσεις δηλαδή, επειδή είχα κάνει τη διαπίστωση, που μάλλον εξακολουθεί να ισχύει, ότι το βασικό πρόβλημα της βιβλιαγοράς είναι ότι η υπερπροσφορά καλών και φτηνών παλιότερων βιβλίων, από εφημερίδες ή σε προσφορές των εκδοτικών οίκων, αν και καταρχήν είναι κάτι πολύ καλό για το αδυνατισμένο βαλάντιο του βιβλιόφιλου, ωστόσο στραγγαλίζει την αγορά του καινούργιου βιβλίου. Πρόπερσι δεν έβαλα κανέναν περιορισμό και σας ζήτησα απλώς να προτείνετε βιβλία για το καλοκαίρι. χωρίς προσανατολισμό σε είδος (π.χ. αστυνομικά) ή σε ύφος (π.χ. ανάλαφρα), ενώ το ίδιο έκανα και πέρυσι, και μάλιστα, αν προσέξετε, το περσινό άρθρο είχε δημοσιευτεί ακριβώς τέτοια μέρα, 10 Ιουλίου. Και φέτος λοιπόν σας καλώ να προτείνετε βιβλία για τις μέρες του καλοκαιριού, όπου κι αν τις περάσουμε, στις παραλίες ή στην πόλη. Πάντως, να πούμε ότι φέτος είχαμε κι ένα εμβόλιμο βιβλιοφιλικό άρθρο, πριν από δυόμισι μήνες, όπου είπα δυο λόγια για μερικά καινούργια βιβλία που είχα διαβάσει και δώσατε κι εσείς τις δικές σας προτάσεις.

Εγώ συνήθως αγοράζω κάμποσα βιβλία για το καλοκαίρι, αλλά οι δικές μου διακοπές φέτος αργούν, οπότε απλώς θα αναφέρω μερικά από τα βιβλία που βρίσκονται στη στοίβα των αδιάβαστων, προτιμώντας πάντως τα καινούργια βιβλία, ας πούμε της τελευταίας πενταετίας.

Κι επειδή ο παπάς πρώτα βλογάει τα γένια του, θα ξεκινήσω με τα δικά μου βιβλία. Το πιο πρόσφατο είναι η συλλογή διηγημάτων του Ν. Λαπαθιώτη «Τα δεκατρία ντόμινα και άλλες ιστορίες«, ενώ πέρυσι είχα εκδώσει τις ταξιδιωτικές εντυπώσεις του Κ. Βάρναλη «Τι είδα εις την Ρωσσίαν των Σοβιέτ» και το αθησαύριστο διήγημα του Παπαδιαμάντη «Η νοσταλγία του Γιάννη«. Να αναφέρω και το λίγο παλιότερο δικό μου, τα «Λόγια του αέρα«.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Βιβλία, Σφυγμομετρήσεις | Με ετικέτα: | 111 Σχόλια »

Λεξιλογικά του καλοκαιριού

Posted by sarant στο 22 Ιουνίου, 2015

Σύμφωνα με έγκυρες πηγές, από χτες το βραδάκι στις 19.38 ώρα Ελλάδος έχουμε περάσει στην εποχή του χρόνου που λέγεται καλοκαίρι. Τόσα χρόνια τώρα που υπάρχει το ιστολόγιο είναι το έβδομο ηλιοστάσιο που περνάμε και ως τώρα δεν μου είχε κόψει να αφιερώσω άρθρο στα λεξιλογικά του καλοκαιριού, οπότε επανορθώνω σήμερα. Δεν φιλοδοξώ πάντως να καλύψω το θέμα, οπότε συμπληρώστε ελεύθερα. (Έχουμε βέβαια καθιερώσει τη συνήθεια να προτείνουμε βιβλία για το καλοκαίρι, στις αρχές Ιουλίου κάθε χρονιάς, κι αυτό θα γίνει και φέτος).

Το καλοκαίρι είναι λέξη μεσαιωνική και την ετυμολογία της την καταλαβαίνουμε αμέσως. Πράγματι, προέκυψε «εκ συναρπαγής» που λένε οι φιλόλογοι, δηλαδή από συγχώνευση σε μια λέξη της φράσης «καλός καιρός». Ήδη σε κάποιο ελληνολατινικό γλωσσάρι της ύστερης αρχαιότητας παραδίδεται ο τύπος «καλόκαιρος» με την επεξήγηση bonum tempus, ενώ σε κείμενο του 9ου αιώνα απαντά ο τύπος «καλοκαίριον» -από εκεί είναι εύκολο, καλοκαίριν, καλοκαίρι. Το πιάσαμε το υπονοούμενο, το καλοκαίρι κάνει καλό καιρό!

Η αρχαία λέξη έχει διατηρηθεί κι αυτή, θέρος. Είναι ήδη ομηρική (ουτ’ εν θέρει, ουδ’ εν οπώρη στην Οδύσσεια, όπου οπώρα το φθινόπωρο) και προέρχεται από ινδοευρωπαϊκή ρίζα που δηλώνει τη ζέστη και τη θερμότητα -από την οποία άλλωστε προέρχεται και η λέξη «θερμός». Θέρος όμως είναι και ο θερισμός: θέρος-τρύγος-πόλεμος λέει η παροιμία για τις τρεις μεγάλες αναστατώσεις της παλιάς εποχής. Άραγε να ονομάστηκε το καλοκαίρι από τον θερισμό, να σημαίνει «εποχή του θερισμού»; Όχι, το αντίστροφο συνέβη, η αρχική σημασία του ρήματος «θερίζω» ήταν «περνώ το καλοκαίρι» και μετά πήρε τη σημασία «δρέπω».

Το καλοκαίρι, πολύ λογικά, έχει σημαντική θέση στη φρασεολογία και την παροιμιολογία μας. Από Μάρτη καλοκαίρι κι από Αύγουστο χειμώνα, λέει μια παροιμία, για να έρθει η άλλη να τη διαψεύσει σαν κακιά γειτόνισσα: Μήτε ο Μάρτης καλοκαίρι, μήτε ο Αύγουστος χειμώνας. Βέβαια, ο Φλεβάρης κι αν φλεβίσει καλοκαίρι θα μυρίσει, αλλά «αν δεν λαλήσει τζίτζικας, δεν είναι καλοκαίρι». Διάβασα πάντως (πέρυσι να ήταν ή φέτος; ) ότι οι κάτοικοι ενός νησιού στις Μικρές Κυκλάδες, ίσως της Δονούσας, διαπίστωσαν (δεν ξέρω πώς) ότι δεν έχουν ή δεν θα έχουν τζιτζίκια φέτος το καλοκαίρι στο νησί, και ζήτησαν τη βοήθεια εθελοντών να τους στείλουν από αλλού.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γιουτουμπάκια, Επετειακά, Ετυμολογικά, Ιστορίες λέξεων, Παροιμίες, Φρασεολογικά | Με ετικέτα: , , | 202 Σχόλια »

Βιβλία για το καλοκαίρι και φέτος

Posted by sarant στο 10 Ιουλίου, 2014

Μπήκε ο Ιούλης, πέρασε κι η πρώτη βδομάδα του, παναπεί έχει μπει για τα καλά το καλοκαίρι και ένα από τα καθιερωμένα θέματα των περιοδικών και των εφημερίδων τέτοιες μέρες, παλιότερα εννοώ, ήταν να προτείνουν “βιβλία για τις διακοπές”. Είχαν και κάποιες υποτιθέμενες προδιαγραφές τα “καλοκαιρινά” αυτά βιβλία, που υποτίθεται ότι θα τα διάβαζε κανείς στην ακρογιαλιά, ανάμεσα στις βουτιές: όχι πολύ βαριά θέματα, ας πούμε, αλλά να έχουν και πολλές σελίδες για να φτουρήσουν, αφού το καλοκαίρι διαβάζουμε περισσότερο κι άντε να βρεις βιβλιοπωλείο στην άγονη γραμμή.

Το ιστολόγιο αγαπάει τα βιβλία και του αρέσει να συζητάει για βιβλία, κι έχουμε ανεβάσει ήδη τέσσερα άρθρα με προτάσεις βιβλίων για το καλοκαίρι, αρχίζοντας από το 2010, που σας είχα ζητήσει να προτείνετε βιβλία που να έχουν κάποια σχέση μεταξύ τους, χωρίς να ανήκουν απαραίτητα π.χ. σε τριλογία, ενώ το 2011 χαλάρωσα τους περιορισμούς και ζήτησα να προτείνετε οποιοδήποτε βιβλίο. Στο αντίστοιχο προπέρσινο άρθρο είχα ζητήσει προτάσεις για καινούργια βιβλία, νέες εκδόσεις δηλαδή, επειδή είχα κάνει τη διαπίστωση, που μάλλον εξακολουθεί να ισχύει, ότι το βασικό πρόβλημα της βιβλιαγοράς είναι ότι η υπερπροσφορά καλών και φτηνών παλιότερων βιβλίων, από εφημερίδες ή σε προσφορές των εκδοτικών οίκων, αν και καταρχήν είναι κάτι πολύ καλό για το αδυνατισμένο βαλάντιο του βιβλιόφιλου, ωστόσο στραγγαλίζει την αγορά του καινούργιου βιβλίου. Τέλος, πέρυσι, δεν έβαλα κανέναν περιορισμό και σας ζήτησα απλώς να προτείνετε βιβλία για το καλοκαίρι. χωρίς προσανατολισμό σε είδος (π.χ. αστυνομικά) ή σε ύφος (π.χ. ανάλαφρα). Κάτι τέτοιο λέω να κάνω και φέτος.

Πέρσι και πρόπερσι αυτά τα «βιβλιοφιλικά» μας άρθρα δημοσιεύτηκαν την ίδια μέρα, 9 Ιουλίου, και αρχικά λογάριαζα το ίδιο να κάνω και φέτος, όμως τελικά ενέδωσα στον μουντιαλικό πειρασμό κι έτσι χτες αφιέρωσα το άρθρο στα λεξιλογικά της Οράνιε -με αποτέλεσμα το φετινό άρθρο να δημοσιευτεί μια μέρα αργότερα. Ε, δεν έπεσε κι η ζάχαρη στο νερό.

Εγώ συνήθως αγοράζω κάμποσα βιβλία για το καλοκαίρι, αλλά φέτος έκανα παρασπονδία και ήμουν μάλλον φειδωλός στις αγορές μου. Ο λόγος ήταν ότι είχα αγοράσει πολλά τους προηγούμενους μήνες κι έτσι η στοίβα με τα αδιάβαστα έχει πάρει πολύ ύψος και ταλαντεύεται απειλητικά. Οπότε, μόνο αν με δελεάσει πολύ κάποια από τις προτάσεις που θα κάνετε, θα το ρισκάρω να την ψηλώσω κι άλλο.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Βιβλία, Λογοτεχνία, Σφυγμομετρήσεις | Με ετικέτα: | 130 Σχόλια »

Κάτω στο γιαλό στην άμμο κάνουν τα καβούρια μπάνιο

Posted by sarant στο 24 Ιουλίου, 2013

Επειδή πολλά επετειακά άρθρα έπεσαν τώρα τελευταία, το ιστολόγιο σήμερα δεν θα αναφερθεί στην αποκατάσταση της δημοκρατίας πριν από 39 χρόνια αλλά θα περιοριστεί σε ένα απλό, καλοκαιρινό αρθράκι.

Ο τίτλος παρουσιάζει διασκευασμένον τον δημοτικό ( ; ) στίχο, αφού, θα το ξέρετε, το τραγούδι θέλει να «κάνουν τα καβούρια γάμο». Ζητώ συγνώμη για την παραχάραξη, αλλά έχω βάσιμους λόγους.

Βλέπετε, παρ’ όλο που ακόμα δεν έχουν σφίξει για τα καλά οι ζέστες, και παρόλο που, χάρη στις φροντίδες των κυβερνώντων, όλο και περισσότεροι δεν μπορούν να φύγουν για κανονικές διακοπές, το καλοκαίρι διεκδικεί τα δικαιώματά του -αν όχι στην πραγματικότητα, τουλάχιστον εικονικά -στο ιστολόγιο. Και αφού εδώ, ως γνωστόν, λεξιλογούμε, στο σημερινό άρθρο θα δούμε μερικές από τις λέξεις των καλοκαιρινών διακοπών, λέξεις, ας πούμε, της παραλίας.

Η παραλία είναι όρος γενικός, η ακτή που προσφέρεται για μπάνιο συχνά λέγεται πλαζ, όρος που τον πήραμε από τα γαλλικά, αλλά αποτελεί αντιδάνειο αφού έχει την αρχή της σε ελληνική λέξη. Πρόκειται για τη λέξη «πλάγιος», ή μάλλον για την έκφραση «τα πλάγια», που σήμαινε τις παρυφές οδού, τις όχθες ποταμού ή τις πλαγιές βουνού, και από εκεί πέρασε στα μεσαιωνικά λατινικά, plagia, και μετά στα ιταλικά, piaggia και spiaggia. Η ιταλική λέξη γίνεται τμήμα της μεσογειακής λίνγκουας φράνκας και περνάει και στα ελληνικά, όπως μαρτυρούν άφθονα τοπωνύμια όπως Πλάντζα, Πλάτζια, Σπιάτζια κτλ. σε παραθαλάσσια μέρη. Είναι ο πρώτος αντιδανεισμός.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αντιδάνεια, Ετυμολογικά, Ιστορίες λέξεων, Φρασεολογικά | Με ετικέτα: , , , | 85 Σχόλια »

Βιβλία για το καλοκαίρι, παρ’ όλ’ αυτά

Posted by sarant στο 9 Ιουλίου, 2013

Κανονικά κάθε δεύτερη Τρίτη βάζω τη συνέχεια από το αυτοβιογραφικό πεζογράφημα του πατέρα μου -σήμερα όμως θα κάνουμε μια εξαίρεση και η συνέχεια θα μπει αύριο.

Μπήκε ο Ιούλης, πέρασε κι η πρώτη βδομάδα του, παναπεί έχει μπει για τα καλά το καλοκαίρι και ένα από τα καθιερωμένα θέματα των περιοδικών και των εφημερίδων τέτοιες μέρες, παλιότερα εννοώ, ήταν να προτείνουν “βιβλία για τις διακοπές”. Είχαν και κάποιες υποτιθέμενες προδιαγραφές τα “καλοκαιρινά” αυτά βιβλία, που υποτίθεται ότι θα τα διάβαζε κανείς στην ακρογιαλιά, ανάμεσα στις βουτιές: όχι πολύ βαριά θέματα, ας πούμε, αλλά να έχουν και πολλές σελίδες για να φτουρήσουν, αφού το καλοκαίρι διαβάζουμε περισσότερο κι άντε να βρεις βιβλιοπωλείο στην άγονη γραμμή.

Το ιστολόγιο αγαπάει τα βιβλία και του αρέσει να συζητάει για βιβλία, κι έχουμε ανεβάσει ήδη τρία άρθρα με προτάσεις βιβλίων για το καλοκαίρι, αρχίζοντας από το 2010, που σας είχα ζητήσει να προτείνετε βιβλία που να έχουν κάποια σχέση μεταξύ τους, χωρίς να ανήκουν απαραίτητα π.χ. σε τριλογία, ενώ πρόπερσι χαλάρωσα τους περιορισμούς και ζήτησα να προτείνετε οποιοδήποτε βιβλίο. Στο αντίστοιχο περσινό μας άρθρο, που μάλιστα δημοσιεύτηκε κι αυτό στις 9 Ιουλίου, είχα ζητήσει προτάσεις για καινούργια βιβλία, νέες εκδόσεις δηλαδή, επειδή είχα κάνει τη διαπίστωση, που μάλλον ισχύει και φέτος, ότι το βασικό πρόβλημα της βιβλιαγοράς είναι ότι η υπερπροσφορά καλών και φτηνών παλιότερων βιβλίων, σε προσφορές των εκδοτικών οίκων, αν και καταρχήν είναι κάτι πολύ καλό για το αδυνατισμένο βαλάντιο του βιβλιόφιλου, ωστόσο στραγγαλίζει την αγορά του καινούργιου βιβλίου.

Για φέτος, λέω να μη βάλω τον περυσινό περιορισμό -να προτείνετε δηλαδή μόνο καινούργια βιβλία- διότι η εντύπωσή μου είναι πως οι καινούργιοι τίτλοι, εξαιτίας της κρίσης, έχουν μειωθεί αρκετά. Ούτε έχει νόημα να προσανατολιστούμε αποκλειστικά σε «καλοκαιρινά» βιβλία ή σε αστυνομικά ή σε λογοτεχνικά, ή σε κάποιαν άλλη επιμέρους κατηγορία. Εντάξει, ας βάλω έναν περιορισμό: να είναι βιβλία σε ελληνική γλώσσα -πρωτότυπα ή μεταφρασμένα.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Βιβλία, Λογοτεχνία, Σφυγμομετρήσεις | Με ετικέτα: | 94 Σχόλια »

Ποιος αγοράζει ακόμα (καινούργια) βιβλία;

Posted by sarant στο 9 Ιουλίου, 2012

Καλοκαίρι έρχεται και ένα από τα καθιερωμένα θέματα των περιοδικών και των εφημερίδων τέτοιες μέρες, παλιότερα εννοώ, ήταν να προτείνουν «βιβλία για τις διακοπές». Είχαν και κάποιες υποτιθέμενες προδιαγραφές τα «καλοκαιρινά» αυτά βιβλία, που υποτίθεται ότι θα τα διάβαζε κανείς στην ακρογιαλιά, ανάμεσα στις βουτιές: όχι πολύ βαριά θέματα, ας πούμε, αλλά να έχουν και πολλές σελίδες για να φτουρήσουν, αφού το καλοκαίρι διαβάζουμε περισσότερο κι άντε να βρεις βιβλιοπωλείο στην άγονη γραμμή. Κι εμείς είχαμε συζητήσει προτάσεις βιβλίων για το καλοκαίρι, πρόπερσι, που μάλιστα σας είχα ζητήσει να προτείνετε βιβλία που να έχουν κάποια σχέση μεταξύ τους, χωρίς να ανήκουν απαραίτητα π.χ. σε τριλογία, αλλά και πέρυσι, που χαλάρωσα τους περιορισμούς και ζήτησα να προτείνετε οποιοδήποτε βιβλίο. Φέτος προβληματίστηκα αν θα ανεβάσω τέτοιο θέμα, αφού κάποιοι δεν θα πάνε διακοπές και πολλοί δεν αγοράζουν πια βιβλία. Ή έστω καινούργια βιβλία.

Γιατί, κακά τα ψέματα, σε καιρούς κρίσης το βιβλίο είναι από τα πρώτα που χτυπιούνται, αφού δεν είναι είδος πρώτης ανάγκης, ούτε «παραδεδεγμένης χρησιμότητας». Κι όσο κι αν κάποιοι αισιόδοξοι είπαν ότι η κρίση ίσως ωφελήσει το βιβλίο -ή έστω δεν το βλάψει πολύ- αφού το διάβασμα είναι σχετικά φτηνός τρόπος διασκέδασης, νομίζω ότι η βιβλιοπαραγωγική πραγματικότητα δεν επιβεβαίωσε τις αισιόδοξες προβλέψεις (ή τους ευσεβείς πόθους). Αυτό δεν το λέω στηριγμένος σε κάποια στατιστικά στοιχεία, δεν έχω τέτοια στη διάθεσή μου, αλλά είναι η εντύπωσή μου από τις κουβέντες που κάνω με ανθρώπους του χώρου, και πρώτα απ’ όλα με τους εκδότες των βιβλίων μου, καθώς και από τις επισκέψεις που κάνω σε βιβλιοπωλεία.

Κάτι άλλο που βλέπει κανείς όταν επισκέπτεται βιβλιοπωλεία είναι ότι τα περισσότερα κάνουν προσφορές -και όχι συνηθισμένες εκπτώσεις του 10% και 20%, αλλά θηριώδεις μειώσεις της τιμής, που καμιά φορά φτάνουν και ξεπερνούν το 80%: από 25 ευρώ στα 5, από 19 στα 3, κτλ. Αυτό εξηγείται ενμέρει από το γεγονός ότι πολλοί εκδότες βρίσκονται σε δεινή θέση και αναγκάζονται να ξεπουλήσουν όσο όσο το απόθεμά τους -πάντως, το γεγονός είναι ότι η αγορά έχει πλημμυρίσει με καλά και πάμφθηνα βιβλία -διότι τα βιβλία που βρίσκει κανείς σε προσφορά ανήκουν σε μεγάλους εκδοτικούς οίκους και δεν περιλαμβάνουν μόνο όσα δεν πούλησαν καθόλου (που κι αυτά μπορεί να είναι θαυμάσια) αλλά και τα άλλα, εκτός από τα μπεστ-σέλερ (ο Νικοκύρης δεν λέει τη λέξη ευπώλητος, προτιμάει να κυκλοφορεί ξυπόλητος). Και εδώ μιλάμε για τις μόνιμες προσφορές που πιάνουν όλο και περισσότερον χώρο στα βιβλιοπωλεία, όχι για τα έκτακτα (αλλά όλο και πιο συχνά) μπαζάρ που διοργανώνουν οι ίδιοι οι εκδοτικοί οίκοι ή άλλες παρόμοιες εκδηλώσεις.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Βιβλία, Σφυγμομετρήσεις | Με ετικέτα: , , , , | 98 Σχόλια »

Βιβλία για το καλοκαίρι

Posted by sarant στο 3 Ιουλίου, 2010

Μπήκε ο Ιούλιος, και όσο κι αν κρέμεται η κρίση από πάνω μας, το καλοκαίρι ήρθε αναπόδραστα, μαζί του και οι διακοπές. Διακοπές θα πει βιβλία, για μένα και για πολλούς άλλους. Βέβαια, σε καιρούς κρίσης το βιβλίο είναι που χτυπιέται από τα πρώτα, μια και αποτελεί είδος «μη παραδεδεγμένης χρησιμότητος». Μου έλεγε κάποιος ότι μεγαλομεσαίο βιβλιοπωλείο του κέντρου (δηλαδή, όχι από τα πολύ μεγάλα) μια Τρίτη του Ιούνη κατέγραψε τον χειρότερο τζίρο της ιστορίας του, με 21 ευρώ όλα κι όλα.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Λογοτεχνία, Σφυγμομετρήσεις | Με ετικέτα: , , , , , , | 160 Σχόλια »