Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘κανάλι’

Το καρτέλ των καναλιών

Posted by sarant στο 3 Νοεμβρίου, 2015

Το άρθρο που ακολουθεί δημοσιεύτηκε προχτές, πρώτη Κυριακή του μηνός, στα Ενθέματα της κυριακάτικης Αυγής, στην τακτική μηνιαία στήλη μου «Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία». Η εικόνα που συνοδεύει το άρθρο είναι ο πίνακας New Television Antenna του Norman Rockwell (1949), από το ιστολόγιο των Ενθεμάτων. Το άρθρο το δημοσιεύω εδώ με μερικές προσθήκες σε σύγκριση με το κείμενο που φιλοξενήθηκε στην εφημερίδα (η οποία έχει αυστηρό όριο τις 800 λέξεις).

Οι ταχτικοί και ισχυρομνήμονες αναγνώστες θα αναγνωρίσουν κομμάτια του άρθρου που έχουν δημοσιευτεί εδώ σχετικά πρόσφατα, ας πούμε για τη λέξη κανάλι, σε άρθρο που είχαμε βάλει για τους καναλάρχες, αλλά και για τη λέξη ‘διαπλοκή’. Τι να κάνουμε, υπάρχουν λέξεις που έρχονται και ξανάρχονται στην επικαιρότητα, ενώ μερικές δεν φεύγουν καθόλου.

new-television-antenna-1949xlmediumΤο περασμένο Σάββατο ψηφίστηκε από τη Βουλή το νομοσχέδιο σχετικά με την «Αδειοδότηση παρόχων περιεχομένου επίγειας ψηφιακής τηλεοπτικής ευρυεκπομπής ελεύθερης λήψης», αλλά βέβαια, εκτός από τους προεδρεύοντες στις συνεδριάσεις, κανείς δεν το είπε έτσι, κανείς δεν τόλμησε να εκστομίσει αυτό το ανοικονόμητο μακρινάρι με τις οχτώ αλλεπάλληλες γενικές, όλοι έκαναν λόγο για το «νομοσχέδιο για τα κανάλια» ή «για τις τηλεοπτικές άδειες» ή χρησιμοποιούσαν κάποιαν άλλη βολική συντομευμένη αναφορά.

Κανάλια λέμε στην καθομιλουμένη τους τηλεοπτικούς σταθμούς. Ο όρος, που είναι απόδοση του αγγλικού channel, βρίσκεται μαζί μας από τα πρώτα πρώτα χρόνια της τηλεόρασης, από τα μέσα ή τα τέλη των 60.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αντιδάνεια, Επικαιρότητα, Ιστορίες λέξεων | Με ετικέτα: , , , , , , , | 166 Σχόλια »

Κανάλια και καναλάρχες

Posted by sarant στο 5 Αυγούστου, 2015

Τις μέρες αυτές γίνεται συζήτηση για το νομοσχέδιο για τις τηλεοπτικές άδειες, και πρόσεξα ότι χρησιμοποιείται πολύ ο όρος «καναλάρχης», όχι μόνο στις ανεπίσημες συζητήσεις αλλά και σε άρθρα εφημερίδων -για παράδειγμα, η Αυγή είχε προχτές άρθρο με τίτλο «Εκβιάζουν με απολύσεις οι καναλάρχες«.

Ο καναλάρχης, βέβαια, είναι ο ιδιοκτήτης τηλεοπτικού σταθμού, καναλιού όπως το λέμε στην καθομιλουμένη. Φυσικά είναι λέξη λαϊκή, αλλά δεν μπορούμε να την πούμε νεολογισμό, αφού λημματογραφείται όχι μόνο στο πρόσφατο Χρηστικό λεξικό της Ακαδημίας, αλλά και στην τρίτη έκδοση του λεξικού Μπαμπινιώτη (2008), αλλά και στο Αντίστροφο λεξικό της Άννας Συμεωνίδη (2003). Οπότε, όσο κι αν είμαστε αιωνοφάγοι, έναν όρο λεξικογραφημένον εδώ και δώδεκα χρόνια δεν τον λες νεολογισμό -το πολύ να τον πούμε «πρόσφατον όρο», όπως τον είχε χαρακτηρίσει (αλλά πριν από πέντε χρόνια) ο φίλος Νίκος Λίγγρης σε ένα άρθρο του από το οποίο θα αντλήσω υλικό.

Ο καναλάρχης προέρχεται από τη λέξη «κανάλι» και το επίθημα «-άρχης». Κανάλια λέμε τους τηλεοπτικούς σταθμούς και ο όρος, που είναι απόδοση του αγγλικού channel, βρίσκεται μαζί μας από τα πρώτα πρώτα χρόνια της τηλεόρασης, από τα μέσα ή τα τέλη των 60. Η λέξη «κανάλι» είναι δάνειο από τα λατινικά (υπάρχει ήδη το ελληνιστικό κανάλιον, από το canalis).

Το επίθημα -άρχης, που με βάση αυτό πλάστηκε ο καναλάρχης, είναι πολύ παραγωγικό στη νέα ελληνική, για τον σχηματισμό λέξεων που δηλώνουν 1. το πρόσωπο που ασκεί εξουσία κάπου, π.χ. σε πολιτικό ή στρατιωτικό τμήμα: νομάρχης, κοινοτάρχης, σωματάρχης, ταγματάρχης, στρατοπεδάρχης, ή  2. τον δημόσιο λειτουργό που προΐσταται σε υπηρεσία, π.χ. γυμνασιάρχης, δασάρχης, λιμενάρχης, προσωπάρχης, τμηματάρχης, ή  3. τον ιδιοκτήτη αυτού που δηλώνει το α’ συνθετικό, π.χ. εργοστασιάρχης, καταστηματάρχης -και εδώ ανήκει και ο καναλάρχης. Στο ΛΚΝ βρίσκουμε πάνω από πενήντα όρους με -άρχης.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Επικαιρότητα, Ιστορίες λέξεων, Νεολογισμοί | Με ετικέτα: , , , , | 201 Σχόλια »