Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘καναλάρχης’

Κανάλια και καναλάρχες

Posted by sarant στο 5 Αυγούστου, 2015

Τις μέρες αυτές γίνεται συζήτηση για το νομοσχέδιο για τις τηλεοπτικές άδειες, και πρόσεξα ότι χρησιμοποιείται πολύ ο όρος «καναλάρχης», όχι μόνο στις ανεπίσημες συζητήσεις αλλά και σε άρθρα εφημερίδων -για παράδειγμα, η Αυγή είχε προχτές άρθρο με τίτλο «Εκβιάζουν με απολύσεις οι καναλάρχες«.

Ο καναλάρχης, βέβαια, είναι ο ιδιοκτήτης τηλεοπτικού σταθμού, καναλιού όπως το λέμε στην καθομιλουμένη. Φυσικά είναι λέξη λαϊκή, αλλά δεν μπορούμε να την πούμε νεολογισμό, αφού λημματογραφείται όχι μόνο στο πρόσφατο Χρηστικό λεξικό της Ακαδημίας, αλλά και στην τρίτη έκδοση του λεξικού Μπαμπινιώτη (2008), αλλά και στο Αντίστροφο λεξικό της Άννας Συμεωνίδη (2003). Οπότε, όσο κι αν είμαστε αιωνοφάγοι, έναν όρο λεξικογραφημένον εδώ και δώδεκα χρόνια δεν τον λες νεολογισμό -το πολύ να τον πούμε «πρόσφατον όρο», όπως τον είχε χαρακτηρίσει (αλλά πριν από πέντε χρόνια) ο φίλος Νίκος Λίγγρης σε ένα άρθρο του από το οποίο θα αντλήσω υλικό.

Ο καναλάρχης προέρχεται από τη λέξη «κανάλι» και το επίθημα «-άρχης». Κανάλια λέμε τους τηλεοπτικούς σταθμούς και ο όρος, που είναι απόδοση του αγγλικού channel, βρίσκεται μαζί μας από τα πρώτα πρώτα χρόνια της τηλεόρασης, από τα μέσα ή τα τέλη των 60. Η λέξη «κανάλι» είναι δάνειο από τα λατινικά (υπάρχει ήδη το ελληνιστικό κανάλιον, από το canalis).

Το επίθημα -άρχης, που με βάση αυτό πλάστηκε ο καναλάρχης, είναι πολύ παραγωγικό στη νέα ελληνική, για τον σχηματισμό λέξεων που δηλώνουν 1. το πρόσωπο που ασκεί εξουσία κάπου, π.χ. σε πολιτικό ή στρατιωτικό τμήμα: νομάρχης, κοινοτάρχης, σωματάρχης, ταγματάρχης, στρατοπεδάρχης, ή  2. τον δημόσιο λειτουργό που προΐσταται σε υπηρεσία, π.χ. γυμνασιάρχης, δασάρχης, λιμενάρχης, προσωπάρχης, τμηματάρχης, ή  3. τον ιδιοκτήτη αυτού που δηλώνει το α’ συνθετικό, π.χ. εργοστασιάρχης, καταστηματάρχης -και εδώ ανήκει και ο καναλάρχης. Στο ΛΚΝ βρίσκουμε πάνω από πενήντα όρους με -άρχης.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Επικαιρότητα, Ιστορίες λέξεων, Νεολογισμοί | Με ετικέτα: , , , , | 201 Σχόλια »