Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘καραβίδες’

Τα φρούτα της θάλασσας

Posted by sarant στο 12 Αύγουστος, 2019

Φρούτα της θάλασσας τα λένε οι Γάλλοι, fruits de mer δηλαδή. Εμείς τα λέμε θαλασσινά. Καλοκαίρι είναι, παραθαλάσσιες ταβέρνες ή ουζερί, μεζέδες, ας βάλουμε σήμερα ένα καλοκαιρινό πιάτ.. άρθρο, παρόλο που έχουμε μπει στην κεσατλίδικη βδομάδα κι έτσι δεν θα το δουν πολλοί -αλλά γι’ αυτό είναι οι επαναλήψεις.

Τα θαλασσινά μπορούμε να τα χωρίσουμε σε μερικές μεγάλες κατηγορίες: μαλάκια (οστρακα όπως στρείδια, μύδια και κυδώνια αλλά και κεφαλόποδα όπως χταπόδια και καλαμάρια), καρκινοειδή όπως γαρίδες, καραβίδες, καβούρια και αστακούς ή και εχινόδερμα όπως οι αχινοί.

Όμως εμείς εδώ δεν κάνουμε ζωολογική μελέτη, εμείς ως γνωστόν λεξιλογούμε, οπότε τα θαλασσινά θα τα εξετάσουμε από λεξιλογική, ετυμολογική και φρασεολογική άποψη. Κι επειδή η πιατέλα είναι μεγάλη και φορτωμένη, ξεκινάμε χωρίς άλλες εισαγωγές.

Ξεκιναμε, τυχαία, από τις γαρίδες. Η γαρίδα προέρχεται από το αρχαίο καρίς. Από τη συμπροφορά με το άρθρο στην αιτιατική, την καρίδα > τηνγκαρίδα, η καρίς έγινε γαρίδα.

Επειδή τα μάτια της γαρίδας φαινονται γουρλωμένα, όπως του πρωθυπουργού, λέμε «γαρίδα το μάτι του» για κάποιον που λαχταράει κάτι ή για έναν περίεργο που παρατηρεί αδιάκριτα αλλά και για κάποιον που δεν μπορεί να κοιμηθεί.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Advertisements

Posted in Γλωσσικά συμπόσια, Ετυμολογικά, Κύπρος, Φρασεολογικά | Με ετικέτα: , , , , , | 148 Σχόλια »

Αφηρωισμένα μεζεδάκια

Posted by sarant στο 15 Νοέμβριος, 2014

Ο τίτλος (και) του σημερινού άρθρου προέρχεται φυσικά από την ανασκαφή της Αμφίπολης -και δεν είναι η πρώτη φορά που τα σαββατιάτικα μεζεδάκια μας τιτλοδοτούνται από αυτή την πηγή, ούτε θα είναι, υποψιάζομαι, η τελευταία. Άλλωστε, εδώ και αρκετόν καιρό, σχεδόν κάθε βδομάδα έχουμε κάποιο μεζεδάκι από την Αμφιπολιάδα. «Τελείωσε η εποχή της μεταπολίτευσης, ζούμε στην εποχή της αμφιπολίτευσης», που έλεγε κι ένας φίλος στο Φέισμπουκ. Και τα σημερινά μας μεζεδάκια οφείλουν πολλά στην Αμφίπολη λοιπόν.

Θα το ξέρετε βέβαια, ότι στην ανασκαφή βρέθηκε τάφος και «εντός και εκτός του τάφου» (σύμφωνα με την επίσημη διατύπωση) ανθρώπινος σκελετός, πράγμα που εύλογα συζητήθηκε πολύ και προκάλεσε πολλά σχόλια.

Βέβαια, σε πολλά έντυπα γράφτηκε ότι βρέθηκε «σκελετός νεκρού» που μου θυμίζει λίγο τα «δύο πτώματα νεκρά» του Μποστ, αλλά το χρεώσαμε στη συγκίνηση της στιγμής.

Από την άλλη, η λέξη που προκάλεσε πολλές συζητήσεις και έδωσε και τον τίτλο στα σημερινά μας μεζεδάκια, είναι ο αφηρωισμός. Σύμφωνα με την επίσημη ανακοίνωση του υπουργείου, «πρόκειται για μνημείο αφηρωϊσμένου νεκρού, δηλαδή, θνητού στον οποίον αποδόθηκαν λατρευτικές τιμές από την κοινωνία της εποχής του».

Ξεκινώντας από την παρωνυχίδα, τα διαλυτικά στη λέξη «αφηρωισμός» είναι περιττά, δεν υπάρχει κανένας δίφθογγος με το ω και το ι ώστε να χρειάζονται διαλυτικά -αλλά από την κ. Παναγιωταρέα δεν θα γυρέψουμε σωστή ορθογραφία.

Προχωράμε στην ουσία. στις  λέξεις «αφηρωισμός, αφηρωίζω, αφηρωισμένος», λέξεις άγνωστες στους περισσότερους -κι αν πάει κανείς να ερμηνεύσει με την κοινή λογική και με την ετυμολογία, χωρίς συμφραζόμενα, τον αφηρωισμένο νεκρό, δεν αποκλείεται να συμπεράνει ότι πρόκειται για ήρωα που έπαψε να δοξάζεται, που τον αποκαθήλωσαν από το βάθρο, τον «απο-ηρωοποίησαν».

Ωστόσο, όπως σωστά έσπευσε να εξηγήσει η ανακοίνωση, αφηρωισμός σημαίνει ακριβώς το αντίθετο, το να λατρεύεται δηλαδή κάποιος ως ήρωας -ο όρος είναι αρκετά γνωστός στην ειδική ορολογία των αρχαιολόγων και γενικά όσων ασχολούνται με την ελληνική αρχαιότητα.

Βλέπετε, είναι η διπρόσωπη πρόθεση «από», που μπορεί να σημαίνει είτε την ομοίωση με κάτι είτε την αφαίρεση μιας ιδιότητας -και, όπως έχουμε ξαναπεί, συμβαίνει κάποτε η ίδια λέξη να σημαίνει δύο αντίθετα πράγματα: η απόφραξη μπορεί να είναι είτε το βούλωμα (ιδίως των αρτηριών στην ιατρική ορολογία) είτε το ξεβούλωμα (ιδίως των αποχετεύσεων) -αλλά αυτά τα έχουμε συζητήσει παλιότερα, οπότε σας παραπέμπω στο σχετικό άρθρο.

* Αλλά για την Αμφίπολη ειπώθηκαν πολλές χοντράδες -καθώς αναζωπυρώθηκε η θεωρία ότι ο νεκρός του τάφου είναι ο Μεγαλέξαντρος -ενδεχόμενο εντελώς απίθανο με βάση όλη τη βιβλιογραφία. Μου λένε, αλλά δεν το άκουσα με τ’ αυτιά μου και δυσκολεύομαι να το πιστέψω, ότι στον ΑΝΤ-1 θεωρήθηκε αξιοσημείωτο το γεγονός ότι το μήκος του τάφου ήταν 3,23 μέτρα και η σύμπτωση με το 323 π.Χ. που είναι η χρονολογία θανάτου του Μεγαλέξαντρου, λες και μετρούσαν οι αρχαίοι με το σημερινό μετρικό σύστημα ή λες και είχαν προβλέψει το σημερινό σύστημα χρονολόγησης (όλα τα είχαν προβλέψει, ακούγεται μια φωνή απο το βάθος).

* Και βέβαια, η Γ.Γ. του Υπουργείου Πολιτισμού δεν παρέλειψε να ενημερώσει τον… αρχιεπίσκοπο κ. Ιερώνυμο για τα ευρήματα της ανασκαφής -αναρωτιέμαι αν μόνο σε μένα φαίνεται εξωφρενική η είδηση αυτή. Βέβαια, ο κ. Ιερώνυμος είναι αρχαιολόγος, αλλά αρχαιολόγος είναι και ο θείος μου ο Περικλής και ως τώρα η κυρία Μενδώνη δεν τον έχει επισκεφτεί να τον ενημερώσει. Μπορεί να μην έχει το τηλέφωνό του -αν διαβάζει κανείς από το ιδιαίτερο γραφείο της, ας στείλει μέιλ στο ιστολόγιο να δώσω τη διεύθυνση και το τηλέφωνο του θείου.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Κοτσανολόγιο, Μαργαριτάρια, Μεζεδάκια, Περιαυτομπλογκίες, Τυπογραφικά λάθη | Με ετικέτα: , , , | 135 Σχόλια »

Η καραβίδα του Ασημάκη Γιαλαμά

Posted by sarant στο 21 Αύγουστος, 2011

 

Στην ορολογία του ιστολογίου, καραβίδα λέγεται μια μικρή πρόταση, συνήθως σε άρθρο ή βιβλίο αναφοράς, της οποίας οι περισσότερες πληροφορίες (στην ιδανική περίπτωση όλες) είναι λανθασμένες. Είναι μορφή συγγενική με το χρυσό πέταλο, μόνο που στο χρυσό πέταλο τα λάθη συχνά είναι εσκεμμένα, δηλαδή είναι ψέματα. Περισσότερες πληροφορίες για τις καραβίδες και τα χρυσά πέταλα βρίσκετε εδώ.

Τις προάλλες, καθώς διάβαζα ένα ενδιαφέρον άρθρο για τον Ασημάκη Γιαλαμά, τον ευθυμογράφο και θεατρικό συγγραφέα, ψάρεψα μια μεγάλη καραβίδα. Παρόλο που το άρθρο δεν είναι φρέσκο (γράφτηκε τον Οκτώβρη του 2004, για τον θάνατο του Γιαλαμά), η καραβίδα διατηρεί τη φρεσκάδα της και σας την παρουσιάζω. Διπλό όφελος: και το ίδιο το άρθρο έχει πολύ ενδιαφέρον.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Βάρναλης, Ευτράπελα, Παρωδίες, Ποίηση | Με ετικέτα: , , , , | 19 Σχόλια »