Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘Καρατζαφέρης’

Τούμπες και κωλοτούμπες

Posted by sarant στο 14 Φεβρουαρίου, 2012

Ανεξάρτητα από τους λόγους που την υπαγόρευσαν, η τελευταία θεαματική μεταστροφή του Γ. Καρατζαφέρη, που μέσα σε μια νύχτα μετατράπηκε από στυλοβάτη της κυβέρνησης Παπαδήμου σε ορκισμένο αντίπαλο της τρόικας και του μνημονίου, εδραίωσε στη συνείδηση της κοινής γνώμης έναν χαρακτηρισμό που ήδη του είχε αποδοθεί: Ο κωλοτούμπας. Δεν λέω ότι το παρατσούκλι το απέκτησε τώρα ο Καρατζαφέρης· τον έχουν πει έτσι εδώ και αρκετό καιρό και το ευρηματικό αφισάκι που βλέπετε αριστερά, που το ψάρεψα από το slang.gr, αλλά κυκλοφορεί ευρέως (και δικαίως) σε πολλά σημεία του Διαδικτύου, νομίζω ότι είχε φτιαχτεί παλιότερα, αλλά τώρα πια το προσωνύμιο θα τον συνοδεύει, νομίζω, για πάντα, μέχρι το τέλος της πολιτικής του σταδιοδρομίας, όπως ας πούμε το «Γέρος της Δημοκρατίας» τον Γεώργιο Παπανδρέου ή το «Νέστορας της Αριστεράς» τον Ηλία Ηλιού.
Όχι άδικα. Κωλοτούμπα, στην αστική αργκό μας, λέγεται η αλλαγή στάσης, γνώμης, απόψεων, ιδεών, συμπαθειών, και κωλοτούμπας αυτός που δεν μένει σταθερός σε φιλίες, συμπάθειες και ιδέες αλλά τις αλλάζει. Δεν είναι μόνο όρος της πολιτικής• επειδή έχω τη νοσηρή περιέργεια να διαβάζω τα σχόλια των επισκεπτών σε αθλητικούς ιστοτόπους, συναντάω πολύ συχνά φράσεις όπως: Όταν κέρδιζε σερί η ομάδα ήταν προπονηταράς ο ισπανός, τώρα που έχασε δυο παιχνίδια έγινε άχρηστος; Πόσο κωλοτούμπας είσαι, ρε παιδί μου!
Αυτή η μεταφορική σημασία της λέξης «κωλοτούμπα» δεν είναι η μοναδική που έχουμε στη φρασεολογία μας για να ειρωνευτούμε ή να στιγματίσουμε την αλλαγή στάσης κάποιου. (Για να μην παρεξηγηθώ: δεν θεωρώ προκαταβολικά κατακριτέα την οποιαδήποτε αλλαγή στάσης, άποψης, κτλ.) Για να κατακρίνουμε λοιπόν τη μεταστροφή κάποιου, ή την αθέτηση υποσχέσεων, συχνά προεκλογικών, μπορούμε επίσης να πούμε ότι «έκανε γαργάρα όσα έλεγε» κι όταν ένας κατήγορος μεταστραφεί σε υμνητή, ότι «γλείφει εκεί όπου έφτυνε». Για όποιον αλλάζει συχνά στάση λέμε ότι είναι «όπου φυσάει ο άνεμος» εξού και τα αρχικά του κόμματος ΟΦΑ (αυτός είναι ΟΦΑ), έκφραση που λιγάκι έχει παλιώσει. -και που άλλωστε συνήθως δεν χαρακτηρίζει πολιτικούς αλλά μάλλον απλούς πολίτες.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Advertisements

Posted in Όχι στα λεξικά, Αντιδάνεια, Επικαιρότητα, Ετυμολογικά, Λεξικογραφικά | Με ετικέτα: , , , , , | 229 Σχόλια »

Κονφερανσιέ σε μια κακή παράσταση

Posted by sarant στο 9 Φεβρουαρίου, 2012

Τέλη δεκ. 1960, ο Γ. Καρατζαφέρης παρουσιάζει τη Ρίτα Παβόνε (από το εξαιρετικό Δισκορυχείο, http://diskoryxeion.blogspot.com)

Η ατάκα του Αλέξη Τσίπρα, που χαρακτήρισε «κονφερανσιέ» της τρόικας τον Γ. Καρατζαφέρη μου φαίνεται πετυχημένη, και βλέπω να την έχουν ήδη υιοθετήσει αρκετοί• θα πρόβλεπα μάλιστα ότι ο αρχηγός του ΛΑΟΣ θα αποκτήσει ένα ακόμα παρατσούκλι. Όμως εδώ λεξιλογούμε, ως γνωστόν, οπότε θα μιλήσουμε, στην αρχή τουλάχιστον, για τη λέξη αυτή, τον κονφερανσιέ ή κονφερασιέ (όπως προφέρουμε οι περισσότεροι).
Σύμφωνα με τα λεξικά, ο κονφερανσιέ είναι «ο παρουσιαστής ψυχαγωγικού επιθεωρησιακού προγράμματος, ο οποίος παρεμβάλλεται ανάμεσα στα διάφορα νούμερα, λέγοντας ανέκδοτα και κάνοντας έναν υποτυπώδη διάλογο με το κοινό» (ο ορισμός από το ΛΚΝ, παρόμοιον έχει και το λεξικό Μπαμπινιώτη).
Αν και λίγο φλύαρος, ο ορισμός είναι εύστοχος• ή ίσως ήταν εύστοχος, γιατί νομίζω πως η λέξη έχει παλιώσει και έχει πάρει μιαν ελαφρώς υποτιμητική χροιά. Στα διάφορα γκλαμουράτα τηλεοπτικά προγράμματα δεν χρησιμοποιείται η λέξη «κονφερανσιέ» π.χ. για τον Σάκη Ρουβά ή τη Ζέτα Μακρυπούλια, παρόλο που κάνουν σε γενικές γραμμές την ίδια δουλειά που έκανε, έστω, ο Άλκης Στέας στις τηλεοπτικές του εκπομπές ή στο Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης. Σήμερα λέμε «παρουσιαστής» και μάλιστα κάπου διάβασα ότι ο τάδε παρουσιαστής προσπαθούσε μάταια να φέρει το κέφι κάνοντας κόλπα με τη φωνή του «σαν παλιός κονφερανσιέ». Θα έλεγα δηλαδή πως η λέξη «κονφερανσιέ» ακούγεται λίγο παλιωμένη, αλλά εσείς θα μου πείτε αν έχω δίκιο.
Ο κονφερανσιέ είναι δάνειο από τα γαλλικά, conférencier. Η γαλλική λέξη ανάγεται στο λατινικό ρήμα conferro, το οποίο ferro είναι συγγενικό με το δικό μας «φέρω», ανάγονται στην ίδια ινδοευρωπαϊκή ρίζα. Η γαλλική λέξη όμως, η λέξη conférencier εννοώ, δεν σημαίνει τον παρουσιαστή ψυχαγωγικών εκπομπών, επομένως με τη σημερινή του σημασία ο κονφερανσιέ είναι δάνειο «τύπου καλοριφέρ», μια και έχει πάρει σημασία που δεν υπάρχει στην γλώσσα προέλευσης (όπως και το καλοριφέρ, που στα γαλλικά λέγεται radiateur). Πράγματι, στα γαλλικά ο κονφερανσιέ λέγεται, μάλλον, animateur, τουλάχιστον στην τηλεόραση (ενώ στα αγγλικά: host).
Τι σημαίνει το γαλλικό conférencier; Σημαίνει «αυτόν που κάνει διάλεξη» όπως λέει το ΛΚΝ για να μας θυμίσει ότι στη γλώσσα μας, παρόλο που είναι η τελειότερη του κόσμου και παρόλο που οι αγγέλοι μιλάνε ελληνικά, δεν έχουμε μονολεκτικόν όρο για αυτόν που κάνει μια διάλεξη (χρησιμοποιούμε τη λ. ομιλητής, που είναι ευρύτερη έννοια). Είχε βέβαια χρησιμοποιηθεί σποραδικά ο όρος «διαλέκτης», για αυτόν που έδινε διάλεξη, αλλά δεν έπιασε, τουλάχιστον τόσο ώστε να λεξικογραφηθεί στα σημερινά λεξικά. Πάντως βρίσκω πως ο διαλέκτης χρησιμοποιείται σπανίως και σήμερα π.χ. στις σχολές της Αστυνομίας, υποθέτω για το διδακτικό προσωπικό που κάνει διαλέξεις και σεμινάρια χωρίς να είναι μόνιμοι καθηγητές.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Επικαιρότητα, Ετυμολογικά, Ιστορίες λέξεων | Με ετικέτα: , , , , , | 257 Σχόλια »

Αρχολίπαροι και σπουδαρχίδες

Posted by sarant στο 4 Νοέμβριος, 2011

Φανερά χολωμένος που δεν του προτάθηκε να συμμετάσχει σε κυβέρνηση εθνικής ενότητας ή σωτηρίας, ο ηγέτης του ΛΑΟΣ Γ. Καρατζαφέρης έκανε σήμερα μια δήλωση που προκάλεσε άφθονο γέλιο αλλά και έστειλε πολύ κόσμο στα λεξικά:

Ο ακροδεξιός γελωτοποιός είπε: «Αν τα παιδιά της Βοστώνης, ο κ. Παπανδρέου πάψει να φαντάζει ως αρχολίπαρος και ο κ. Σαμαράς ως σπουδαρχίδης, ο τόπος δε θα δει προκοπή». Ακόμα κι αν κανείς δεν ξέρει τι ακριβώς σημαίνουν οι λέξεις αυτές, είναι φανερό ότι ο Καρατζαφέρης ξέχασε ένα «δεν», διότι φαντάζομαι θα ήθελε να πει πως ο τόπος δεν θα δει προκοπή αν τα παιδιά της Βοστώνης δεν σοβαρευτούν.

Αλλά τι σημαίνουν αυτές οι σπάνιες λέξεις που έμαθε σήμερα ο πρόεδρος του Λάος; Τι είναι αρχολίπαρος και τι σπουδαρχίδης;

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Επικαιρότητα, Ετυμολογικά, Κοτσανολόγιο | Με ετικέτα: , , , , | 158 Σχόλια »

Ο Καρατζαφέρης θεωρεί… αυτόνομη τη Θράκη;

Posted by sarant στο 29 Σεπτεμβρίου, 2009

Ο Καρατζαφέρης, αν δεν το ξέρετε, είναι υποψήφιος (και) στη Ροδόπη, και στην ομιλία του εκεί είπε πολλά και διάφορα, ανάμεσα στα οποία και το εξής, όπως το διαβάζω στη Ναυτεμπορική: «Όσοι πιστεύουν ότι θα εκχωρήσουμε την επικυριαρχία σ’ αυτό εδώ τον τόπο, κάνουν λάθος μεγάλο. Ανατέλλει μια νέα εποχή για τη Θράκη». Η δήλωση υπάρχει και σε άλλα μέσα ενημέρωσης, είναι επομένως αυθεντική.

Όμως, σύμφωνα με το λεξικό Τριανταφυλλίδη, επικυριαρχία είναι η «κυριαρχία που ασκεί ένα κράτος σε αυτόνομη χώρα, η οποία χαρακτηρίζεται ως υποτελής· (πρβ. προστασία): H Kρήτη ανακηρύχτηκε αυτόνομη ηγεμονία υπό την επικυριαρχία (του σουλτάνου) της Οθωμανικής Aυτοκρατορίας.»

Και επειδή σ’ αυτό τον τόπο ως γνωστόν όλα τα γλωσσικά λάθη τα κάνει ο Γ. Παπανδρέου, δεν διανοούμαι  να πιστέψω ότι ο Καρατζαφέρης (διαπρεπής σολωμιστής, άλλωστε) δεν ξέρει τι σημαίνει «επικυρίαρχος». Άλλωστε, τον αρχηγό του Λάος τον έχει παινέψει και ο Σαράντος Καργάκος για τη «λεξιτεχνία» του. Άρα, το αναγκαστικό συμπέρασμα είναι πως ο Καρατζαφέρης θεωρεί αυτόνομο έδαφος τη Θράκη, πάνω στην οποία η Ελλάδα ασκεί επικυριαρχία, την οποία ο ίδιος δεν είναι διατεθειμένος να εκχωρήσει. Και μετά μας φταίει η υποψήφια της ΝΔ;

Posted in Επικαιρότητα, Κοτσανολόγιο | Με ετικέτα: , | 72 Σχόλια »

Γλωσσικά στιγμιότυπα από το ντιμπέιτ

Posted by sarant στο 21 Σεπτεμβρίου, 2009

Το ντιμπέιτ το παρακολούθησα από το Διαδίκτυο και όχι όλο, αλλά έχοντας δει το μεγαλύτερο μέρος του μπορώ να γράψω ένα μικρό σημείωμα, έτσι για να δώσω ασίστ σε όποιον επισκέπτη θέλει να πει τις εντυπώσεις του.

Η δική μου εντύπωση μπορεί να συνοψιστεί στη φράση «όλοι καλοί», που τη λέμε στην πρέφα όταν δεν μπει κανείς μέσα. Κανείς δεν έπαθε κάζο. Καλούτσικα τα πήγαν όλοι, με την έννοια ότι δεν θα πρέπει να απογοήτευσαν κάποιον οπαδό τους. Αν κέρδισαν, δεν το ξέρω. Μπορεί να μην είμαι αμερόληπτος, αλλά πεσμένος μου φάνηκε ο Καραμανλής, όπως και ο Καρατζαφέρης παρά το «αυτοδημιούργητο» δίλεπτο του τέλους με το οποίο απείλησε να μας νοικοκυρέψει –και που μπορεί να έχει κάποια απήχηση. Ανεβασμένος ο Παπανδρέου, ενώ ο Τσίπρας πήρε καλά την κρυάδα.

Η καινοτομία με τις ερωτήσεις πολιτικού προς πολιτικό καλή, αν και βέβαια όλοι κάνουν ερωτήσεις προς τους δυο μεγάλους. Γενικά, κάμποσες ερωτήσεις γύρισαν μπούμερανγκ, κατά τη γνώμη μου, με αποκορύφωμα την άθλια ερώτηση Καρατζαφέρη προς Παπανδρέου για τα στρέμματα γης. Τόσο ξέρει ο Καρατζαφέρης, να αναμασάει μύθους που ούτε ημιαξιοπρεπής μπλογκαδόρος δεν καταδέχεται να αναδημοσιέψει.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Επικαιρότητα | Με ετικέτα: , , , , , , | 106 Σχόλια »

Το παραμύθι με την ένταξη της Μεγάλης Βρετανίας

Posted by sarant στο 16 Σεπτεμβρίου, 2009

Ένας επίμονος μύθος που κυκλοφορεί στο ελληνικό Διαδίκτυο αλλά και σε παραδοσιακά μίντια, είναι ότι, δήθεν, η Μεγάλη Βρετανία αναγκάστηκε να αλλάξει όνομα σε Ηνωμένο Βασίλειο προκειμένου να ενταχθεί στην ΕΟΚ, ύστερα από την επιμονή των Γάλλων.  Είχα γράψει κάτι για τον μύθο αυτόν πέρυσι στον ιστότοπό μου, αλλά βλέπω ότι ο μύθος επανέρχεται, και μάλιστα η WordPress με πληροφορεί ότι ένα από τα δημοφιλέστερα άρθρα των τελευταίων ημερών (μαζί με την Υπατία, προσθέτω σεμνά) είναι και ένα που λέει ότι «Ο Ντε Γκώλης ανάγκασε κοτζάμ Ινγκλατέρα» να αλλάξει το Great Britain σε United Kingdom για να μη μπερδεύεται με τη γαλλική Βρετάνη. Οπότε, σκέφτομαι, δεν είναι άστοχο να φρεσκάρω το περσινό μου άρθρο και να το παρουσιάσω εδώ.

Σύμφωνα με μια πηγή, ο μύθος περιλαμβάνεται στο βιβλίο «Η ελληνικότητα της Μακεδονίας» του Σαράντου Καργάκου, που δεν το έχω πρόχειρο, αλλά και πάλι αυτό δεν δείχνει τίποτα για την πατρότητά του. Τον ίδιο μύθο τον πλάσαρε το 2008 θαρρώ στους δημοσιογράφους ο Καρατζαφέρης ύστερα από συνάντησή του με την Ντόρα Μπακογιάννη: Ο Ντε Γκωλ από τη δική του την πλευρά επέβαλε στην αυτοκρατορία της Μ. Βρετανίας να μπει στην Ευρώπη με το όνομα Ηνωμένο Βασίλειο, επειδή είχε και αυτός τη Γαλλική Βρετάνη. Επίσης, ο Αντώνης Σαμαράς έχει αναφέρει τον ίδιο μύθο σε παρέμβασή του στους Φακέλους στις 11 Μαρτίου 2008. Εδώ να ζητήσω συγνώμη, διότι απ’ όσο ξέρω βιντεάκια με το σχετικό στιγμιότυπο τόσο του Καρατζαφέρη όσο και του Σαμαρά κυκλοφορούσαν στο Διαδίκτυο, και καλό θα ήταν να βάλω εδώ ένα λινκ, αλλά ψάχνοντας πρόχειρα δεν τα βρήκα. Όποιος φίλος τα βρει, ας τα προσθέσει στα σχόλια.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Μύθοι, Πρόσφατη ιστορία | Με ετικέτα: , , , , , , , | 154 Σχόλια »

Τα αυστραλιανά ψέματα του κ. Καρατζαφέρη για τους μετανάστες

Posted by sarant στο 29 Μαΐου, 2009

Μου έστειλαν ένα βιντεάκι με πρόσφατες δηλώσεις του αρχηγού του ΛΑΟΣ για τη μετανάστευση. Πρόκειται για επίσημες δηλώσεις που πρέπει να έγιναν αυτή την εβδομάδα ή το πολύ στο τέλος της προηγούμενης. Όλο το βιντεάκι μπορείτε να το δείτε εδώ, αλλά έχω απομαγνητοφωνήσει τα επίμαχα αποσπάσματα.

Στο απόσπασμα αυτό, ο αρχηγός του ΛΑΟΣ ισχυρίζεται ότι υιοθετεί θέσεις και απόψεις που έχουν εκφράσει δυο αριστεροί ηγέτες. Εγώ με τη σειρά μου, ισχυρίζομαι ότι ο κ. Καρατζαφέρης λέει ψέματα, σίγουρα στη μια περίπτωση και πιθανότατα και στην άλλη. Πριν όμως προχωρήσω, θέλω να επισημάνω ότι προς το παρόν δεν θέλω να μπω στην ουσία του προβλήματος της μετανάστευσης, απλώς φιλοδοξώ ν’ αποδείξω την αναξιοπιστία του κ. Καρατζαφέρη. Φυσικά, στη συζήτηση μπορούμε να γενικεύσουμε.

Ο κ. Καρατζαφέρης στο βιντεάκι εκθέτει το πρόγραμμα του κόμματός του για τη μετανάστευση. Η αρχή λείπει, πάντως είναι σαφές ότι προτείνει να θεσπιστεί ένα ανώτατο όριο και οι υπόλοιποι «να επαναπροωθηθούν από εκεί που μας ήρθαν».

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Λαθροχειρίες | Με ετικέτα: , , , | 105 Σχόλια »

Αυτά τα εδώδιμα είναι από εδώ;

Posted by sarant στο 26 Μαρτίου, 2009

Στο φόρουμ της Λεξιλογίας κάποιος επισήμανε ένα περίεργο μαργαριτάρι σε υποτίτλους. Σε προχτεσινή νεανική αμερικάνικη ταινία του Σκάι, ρωτάει ο νεαρός φοιτητής τη νεαρή φοιτήτρια:

— Πάμε για καφέ το απόγευμα;
Κι εκείνη απαντά:
— Δεν μπορώ, έχω μάθημα για τα εδώδιμα εθνικά προϊόντα!

Τι εννοούσε ο ποιητής; Ποια είναι αυτά τα εδώδιμα εθνικά προϊόντα, άραγε;

Ίσως δεν θα το πιστέψετε, αλλά ήταν Gross National Product, Ακαθάριστο Εθνικό Προϊόν.

Η ομήγυρη στο φόρουμ προσπάθησε να μαντέψει πώς στην ευχή γεννήθηκε τέτοιο λάθος, σκέφτηκαν μήπως ο υποτιτλιστής μπέρδεψε το Gross με το grocery, αλλά κατά τη γνώμη μου, μπορεί βέβαια να πέφτω έξω, το λάθος δεν ήταν μεταφραστικό’ ο υποτιτλιστής σκέφτηκε το «εγχώριο» (Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν), δεν το θυμότανε καλά, κι έβαλε «εδώδιμο», νομίζοντας πως σημαίνει «εγχώριο» -επειδή είναι από εδώ!

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Κοτσανολόγιο, Μεταφραστικά | Με ετικέτα: , , | 45 Σχόλια »