Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘καρδιά’

Της καρδιάς

Posted by sarant στο 14 Φεβρουαρίου, 2022

Του Αγίου Βαλεντίνου σήμερα, γιορτή των ερωτευμένων, ίσως ξενόφερτη αλλά εξίσου ξενόφερτα, μόνο παλιότερα, είναι κι άλλα έθιμα και πράγματα που τα θεωρούμε απολύτως φυσιολογικά και συνυφασμένα με την ιδιοσυστασια μας, σαν το χριστουγεννιάτικο δέντρο, τα κλαρίνα, η γαλοπούλα των Χριστουγέννων ή η ντοματοσαλάτα.

Οπότε, σήμερα το ιστολόγιο θα τιμήσει τη μέρα όπως μπορεί και ξέρει, δηλαδή λεξιλογικά -εσείς πάλι, αφού κάνετε τα σχόλιά σας, μπορείτε να την τιμήσετε και με άλλους τρόπους.

Κι αφού ο έρωτας συμβατικά από εκεί εκπορεύεται, σήμερα θα λεξιλογήσουμε ακριβώς για την καρδιά.

Ο σημερινός τύπος, καρδιά, είναι μεσαιωνικός. Ο αρχαίος τύπος, καρδία, είναι ήδη ομηρικός -πιο σωστά, στον Όμηρο εμφανίζεται ο ιωνικός τύπος, καρδίη: Ἀχαιοῖσιν δὲ μέγα σθένος ἔμβαλ’ ἑκάστῳ καρδίῃ ἄληκτον πολεμίζειν ἠδὲ μάχεσθαι (Ιλ. Λ11-12) [«κι εφύσησε στων Αχαιών τα στήθη την ανδρείαν, να πολεμούν, να μάχονται και παύσιν να μη θέλουν» στη μετάφραση του Πολυλά]. Ωστόσο, ο Όμηρος χρησιμοποιεί πολύ συχνότερα τον παράλληλο τύπο «κραδίη».

Ωστόσο, οι αρχαίοι είχαν και μιαν άλλη λέξη, που ο Όμηρος τη χρησιμοποιεί ακόμα πιο συχνά: το κηρ, με περισπωμένη, γενική του κηρός, δοτική κήρι, με περισπωμένη. Πχ τὸ δ᾽ ἐμὸν κῆρ ἄχνυται ἐν θυμῷ, ὅθ᾽ ὑπὲρ σέθεν αἴσχε᾽ ἀκούω πρός Τρώων (Ιλ. Ζ523-4: κι εμένα πονάει η καρδιά τους Τρώες ακούγοντας το τι για σένα σέρνουν, λέει ο Έκτορας στον Πάρη στη μετάφραση Καζαντζάκη-Κακριδή). Στους τραγικούς χρησιμοποιείται ο τύπος «κέαρ», που τον είχε χρησιμοποιήσει και η τραγική κ. Μανωλίδου σε διάσημο τουίτ της.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Ιστορίες λέξεων, Φρασεολογικά, μέσα κοινωνικής δικτύωσης | Με ετικέτα: , , , | 195 Σχόλια »

Λέξεις και φράσεις της καρδιάς

Posted by sarant στο 4 Απριλίου, 2019

Πήγα προχτές να κάνω τσεκάπ και καθώς περίμενα στον καρδιολόγο σκέφτηκα πως για την καρδιά δεν έχουμε λεξιλογήσει στο ιστολόγιο.

Θα επανορθώσω σήμερα, τουλάχιστον εν μέρει. Διότι, βέβαια, δεν έχω σκοπό να εξαντλήσω τα γλωσσοφιλολογικά της καρδιάς σε ένα άρθρο: βιβλίο θα μπορούσε να γραφτεί για το θέμα και δεν θα απορήσω αν έχει ήδη γραφτεί, ίσως από κάποιον καρδιολόγο με φιλολογική φλέβα.

Σύμφωνα με το λεξικό, η καρδιά είναι «μυώδες κοίλο όργανο που λειτουργεί ως αντλία για την κυκλοφορία του αίματος», αλλά φυσικά είναι και πολύ περισσότερα, θεωρείται η έδρα των συναισθημάτων μας, το κέντρο των επιθυμιών μας και ιδίως της ερωτικής διάθεσης, και βέβαια είναι το κυριολεκτικά ζωτικό μας όργανο. Οπότε, δεν είναι διόλου περίεργο που έχουμε στη γλώσσα μας (αλλά και σε κάθε γλώσσα) αμέτρητες λέξεις και φράσεις στις οποίες πρωταγωνιστεί η καρδιά.

Η λέξη καρδιά υπάρχει από τ’ αρχαία ως καρδία, ενώ στον Όμηρο βρίσκουμε πολύ συχνά τον επικό (και ιωνικό) τύπο κραδίη. Στο Α της Ιλιάδας, εκεί που γίνεται ο μεγάλος καβγάς του Αχιλλέα και του Αγαμέμνονα για την καρδιά, ας πούμε, της Βρισηίδας, εξοργισμένος από την αρχηγική αυθαιρεσία ο Αχιλλέας περιλούζει τον Αγαμέμνονα με βρισιές:
οἰνοβαρές, κυνὸς ὄμματ’ ἔχων, κραδίην δ’ ἐλάφοιο,

Μεθύστακα, που έχεις μάτια σκύλου και καρδιά ελαφιού

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Μεταμπλόγκειν, Το σώμα μας, Φρασεολογικά | Με ετικέτα: , , | 236 Σχόλια »