Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘καρκινικές φράσεις’

Καρκινικά και παλίνδρομα

Posted by sarant στο 9 Μαΐου, 2014

nipson2Θα το ξέρετε ίσως, καρκινική λέξη ή φράση είναι εκείνη που διαβάζεται και ανάποδα, όπως ας πούμε η λέξη ΣΕΡΡΕΣ ή η επιγραφή ΝΙΨΟΝ ΑΝΟΜΗΜΑΤΑ ΜΗ ΜΟΝΑΝ ΟΨΙΝ, που τη βρίσκουμε συχνά σε εκκλησίες, ιδίως χαραγμένη επάνω σε κρήνες, όπως στη φωτογραφία, μια και ταιριάζει, αφού σημαίνει «Ξέπλυνε και τα ανομήματά σου, όχι μόνο το πρόσωπό σου». (Η φράση βρισκόταν αρχικά γραμμένη στο περιρραντήριο της Αγιασοφιάς στην Πόλη, αλλά δεν σώζεται πλέον εκεί).

Αυτή είναι η πιο διάσημη καρκινική φράση αλλά δεν είναι βέβαια η μοναδική. Όμως, γιατί τις λέμε καρκινικές; Επειδή, λέει, το μάτι για να τις διαβάσει κινείται πρώτα από τ’ αριστερά προς τα δεξιά και μετά από τα δεξιά προς τ’ αριστερά, δηλαδή σαν τον κάβουρα. Πάντως, η λέξη δεν είναι αρχαία, εννοώ ότι η λέξη «καρκινικός » δεν φαίνεται να υπάρχει στην αρχαία και βυζαντινή γραμματεία (το TLG δεν την έχει), ωστόσο οι βυζαντινοί, που ασχολούνταν με τέτοιες φράσεις, τις έλεγαν «καρκίνους» (καρκίνοι στίχοι βρίσκω στο λεξικό του Trapp).

Αναπόφευκτα, στην εποχή μας με την εξάπλωση της επάρατης νόσου, ο όρος «καρκινική λέξη» δεν ηχεί και πολύ ευχάριστα. Να σημειωθεί ότι σε όλες σχεδόν τις ευρωπαϊκές γλώσσες οι καρκινικές φράσεις ονομάζονται με έναν άλλο όρο, και μόνο η ελληνική γλώσσα διαφοροποιείται. Το αστείο είναι ότι αυτός ο άλλος όρος είναι ελληνογενής: παλίνδρομες λέξεις -palindromes σε αγγλικά και γαλλικά.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γλωσσικά ευτράπελα, Παρουσίαση βιβλίου | Με ετικέτα: , , , | 183 Σχόλια »