Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘Κατζούρμπος’

Από πότε υπάρχουν ρουφιάνοι;

Posted by sarant στο 23 Οκτωβρίου, 2019

Τι ερώτηση κι αυτή! Από πάντα, θα απαντήσετε, ανέκαθεν, από την εποχή του Αδάμ -ποιος λέτε να κάρφωσε στον Πανάγαθο πως ο Αδάμ έκοψε το μήλο; Ωστόσο, οι ταχτικοί αναγνώστες του ιστολογίου ξέρουν πως συνηθίζουμε στο ιστολόγιο άρθρα με παρεμφερείς τίτλους (π.χ. «Από πότε υπάρχουν μαλάκες;«), τιτλους ελαφρώς παραπλανητικούς αφού εννοούν «από πότε υπάρχει η τάδε λέξη» και όχι «από πότε υπάρχει το πράγμα που περιγράφει η λέξη».

Οπότε, αν θέλαμε να διατυπώσουμε ακριβέστερα το ερωτημα του τίτλου θα έπρεπε να ρωτάει: «Από πότε υπάρχει η λέξη ‘ρουφιάνος’;» Και μάλιστα, όπως θα δείτε στη συνέχεια, αυτό που μάς απασχολεί δεν είναι (μόνο ή τόσο) πότε εμφανίστηκε η λέξη «ρουφιάνος» αλλά πότε εμφανίστηκε η σημερινή (επικρατέστερη) σημασία της, δηλαδή η σημασία του καταδότη, του χαφιέ, του καρφιού, του προδότη, του συκοφάντη.

Τι μου ήρθε και ασχολήθηκα με το θέμα; Τον τελευταίο καιρό στα κοινωνικά μέσα πολύς κόσμος χαρακτηρίζει με αυτό το ελάχιστα κολακευτικό επίθετο τον βουλευτή της ΝΔ Κ. Μπογδάνο. Μάλιστα, αν βάλετε στο γκουγκλ «εθνικός ρουφιάνος», η πρώτη εικόνα που βγαίνει είναι αυτή που βλέπετε αριστερά. Σπεύδω να διευκρινίσω πως εγώ απλώς καταγράφω ένα φαινόμενο -δεν το επιδοκιμάζω.

Η αμφίβολη δόξα του κ. Μπογδάνου είναι πρόσφατη. Στο παρελθόν ο χαρακτηρισμός «εθνικός ρουφιάνος» έχει απονεμηθεί, δίκαια ή άδικα, σε άλλους, κυρίως σε δημοσιογράφους. Είναι άλλωστε γνωστό το υβριστικό (και άδικο, θα έλεγα, αφου γενικεύει) σύνθημα που έχει το ακρώνυμο ΑΡΔ (όπου το Ρ ειναι ρουφιάνοι και το Δ δημοσιογραφοι. Α, μας διαβαζει και η μαμά μου).

Πώς κέρδισε ο κ. Μπογδάνος αυτόν τον όχι περιζήτητο τίτλο; Κυρίως επειδή πριν από καμιά δεκαπενταριά μέρες, που είχε γίνει σύγκρουση διαδηλωτών του ΠΑΜΕ με την αστυνομία, και που είχε γίνει ιότροπη μια φωτογραφία στην οποία ένας διαδηλωτής φαινόταν να επιτίθεται με φιγούρα του καράτε σε έναν αστυνομικό, ο κ. Μπογδάνος έσπευσε να γράψει στον λογαριασμό του στο Τουίτερ ότι το όνομα του διαδηλωτή είναι έτσι κι έτσι. (Μην το γράψει κανείς, θα το σβήσω). Το επανελαβε και από την τηλεόραση.

Αυτό κατά πάσα πιθανότητα είναι παράνομο και οπωσδήποτε είναι φοβερά επικίνδυνο και ανήθικο να το κάνει ένας βουλευτής. Η παρανομία, αν υπάρχει, έγκειται στην επεξεργασία προσωπικών δεδομένων (ταύτιση του προσώπου της συγκεκριμένης φωτογραφίας με πρόσωπα που εικονίζονται σε άλλες φωτογραφίες). Το επικίνδυνο έγκειται στο οτι ο βουλευτής, που έχει δεκάδες χιλιάδες ακόλουθους στο Τουίτερ, κατονομάζει εναν απλό πολίτη και τον εκθέτει σε ενδεχόμενες πράξεις αντεκδίκησης, ενώ καθόλου δεν αποκλείεται ο βουλευτής να έχει κάνει λάθος στην ταύτιση των προσώπων στις φωτογραφίες. Είναι και ανήθικο, διότι ο βουλευτής καλύπτεται από ασυλία κι έτσι ο θιγείς πολίτης δεν μπορεί να διεκδικήσει εύκολα το δίκιο του.

(To πόσο επικίνδυνες ειναι οι «καταγγελίες» στα κοινωνικά μέσα φάνηκε χτες, όταν ο κ. Μπογδάνος κατονόμασε ως υπεύθυνη για το φιάσκο με την ταινία Τζόκερ την κ. Μαρία Βλαζάκη, η οποία δεν είχε καμιά σχέση. Ο βουλευτής ζήτησε συγγνώμη αλλά στο μεταξύ η ψευδοκαταγγελία έχει κάνει τον γύρο της Ελλάδας).

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Ετυμολογικά, Ιστορίες λέξεων, Λεξικογραφικά, Ληξιαρχεία λέξεων, Μεταμπλόγκειν | Με ετικέτα: , , , , | 216 Σχόλια »

Μπράβο του βάρβαρου!

Posted by sarant στο 17 Σεπτεμβρίου, 2014

Το σημερινό σημείωμα είναι κατά κάποιο τρόπο συνέχεια του προχτεσινού μας άρθρου. Προχτές είχαμε εξετάσει την ιστορία του ρητού «Πας μη Έλλην βάρβαρος» και μαζί την ιστορία της λέξης «βάρβαρος». Σε σχόλιο που έγινε στο προχτεσινό άρθρο αναφέρθηκε και το κυπριακό ρήμα «βαρβατσιάζω», το οποίο όμως κατά πάσα πιθανότητα δεν προέρχεται από τη λ. βάρβαρος, αλλ΄από τη λέξη βαρβάτος και, κάνοντας ένα ετυμολογικό λογοπαίγνιο είπα ότι «ο βάρβαρος δεν είναι βαρβάτος», εννοώντας ότι οι δυο λέξεις δεν έχουν την ίδια ρίζα, παρά την ομοιότητά τους.

Ο βαρβάτος είναι μεσαιωνικό δάνειο από το λατινικό barbatus «γενειοφόρος» (όπου η τριχοφυία θεωρείται ένδειξη κανονικής λειτουργίας των γεννητικών αδένων) και ανήκει στη μεγάλη οικογένεια δανείων λέξεων που ξεκινάνε από το λατινικό barba, τα γένια: μπάρμπας, μπαρμπέρης, μπαρμπούνι. Αλλά αυτά τα έχουμε γράψει σε περσινό άρθρο, οπότε δεν θα τα επαναλάβω εδώ.

Υπάρχει όμως μια άλλη λέξη, ή μάλλον δύο, που κατά πάσα πιθανότητα ανάγονται στη λέξη «βάρβαρος» αν και όχι απευθείας αλλά ως αντιδάνεια. Σε αυτές τις λέξεις θα αφιερωθεί το σημερινό μας σημείωμα.

Η λέξη ‘βάρβαρος’ λοιπόν, πέρασε στα λατινικά ως barbarus, με τη σημασία των μη Ελλήνων και μη Ρωμαίων, λέξη που στη συνέχεια πέρασε σε όλες τις ευρωπαϊκές γλώσσες. Κατά πάσα πιθανότητα, από το λατινικό barbarus προέρχεται και μια λέξη διεθνής, που έχει επιστρέψει και στα ελληνικά σαν επιφώνημα –και όχι μόνο. Χάνω την ευκαιρία για το κουίζ γιατί είχα την απρονοησία να τη βάλω στον τίτλο του άρθρου. Πρόκειται φυσικά για τη λέξη ‘μπράβο’. Η λέξη είναι δάνειο από το ιταλ. bravo, που σημαίνει «γενναίος, περήφανος, καλός». Πώς έφτασαν σε τέτοια μεγαλεία οι βάρβαροι;

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αντιδάνεια, Ετυμολογικά, Ιστορίες λέξεων | Με ετικέτα: , , , | 109 Σχόλια »