Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘κορονοϊός’

Ποιο από τα δυο είναι σωστό;

Posted by sarant στο 6 Φεβρουαρίου, 2020

Στο γνωστό ανέκδοτο, ο κατσαρομάλλης ρωτούσε «Ποιο από τα δύο είναι σωστό; Ιράν ή Ιράκ;», οπότε δικαίως προκαλούσε το γέλιο, αφού και τα δύο ονόματα είναι βεβαίως σωστά αλλά δεν αναφέρονται στην ίδια χώρα.

Η ερώτηση «Ποιο από τα δύο είναι σωστό;» είναι μια από τις πιο συχνές που ακούμε τόσο σε σχέση με τη γλώσσα όσο και σε ποικίλα άλλα πεδία της γνώσης και της ζωής -αλλά ας το περιορίσουμε στη γλώσσα, όπου είναι πράγματι συχνότατη. Χαρακτηριστικά, το σχετικό θρεντ στη Λεξιλογία μετράει κάπου 140 σχόλια, ενώ γενικεύοντας το δίλημμα η Άννα Ιορδανίδου είχε κυκλοφορήσει βιβλίο με τέτοια γλωσσικά διλήμματα και απορίες.

Κι εμένα με ρωτάνε αρκετές φορές «ποιο από τα δυο είναι σωστό», ενώ άλλες φορές ο τίτλος του άρθρου του ιστολογίου περιέχει ένα ανάλογο ερώτημα, π.χ. Εξοστρακίστηκε ή εποστρακίστηκε;.. Πριν από καμιά δεκαριά μέρες, το επίκαιρο άρθρο μας Κορονοϊός ή κοροναϊός αναδημοσιεύτηκε και διαβάστηκε αρκετά. Το διάβασε και η δημοσιογράφος κ. Λέλα Κεσίδου και είχε την καλοσύνη να με καλέσει να συζητήσουμε στο δημόσιο ραδιόφωνο της ΕΤ3, όπου έχει κάθε Κυριακή την εκπομπή «Έχουμε και λέμε» (10πμμ-12μ.).

Στη συζήτησή μας τέθηκε ακριβώς το ερώτημα «ποιο από τα δύο είναι σωστό», με αφορμή το δίλημμα «κορονοϊός ή κοροναϊός», αλλά το γενικεύσαμε αρκετά, οπότε κρίνω πως έχει νόημα να αφιερώσω στη συζήτηση αυτή το σημερινό άρθρο.

Μπορείτε να ακούσετε εδώ το ηχητικό στιγμιότυπο από την εκπομπή.

Εγώ εδώ θα παραθέσω όχι πιστή απομαγνητοφώνηση της συζήτησης, αλλά τα βασικά στοιχεία, ενδεχομένως με μια επιπλέον ανάπτυξη.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γενικά γλωσσικά, Θεσσαλονίκη, Ορολογία, Ραδιόφωνο, Συνεντεύξεις | Με ετικέτα: , , , , | 128 Σχόλια »

Στην καραντίνα

Posted by sarant στο 5 Φεβρουαρίου, 2020

Σύμφωνα με τις ειδήσεις από την Κίνα, ο αριθμός των ασθενών από την επιδημία του κορονοϊού ξεπέρασε τις 20.000 και οι νεκροί ξεπέρασαν τους 400. Τη στιγμή που γράφω το άρθρο, ο μετρητής (εδώ) αναφέρει 20.679 κρούσματα, 427 νεκρούς και 697 που έγιναν καλά, αλλά όταν θα δημοσιευτεί το άρθρο τα στοιχεία θα έχουν αναπόφευκτα αλλάξει.

Η επιδημία έχει προκαλέσει σχεδόν παράλυση στην κινεζική οικονομία, αφού έχουν ληφθεί μέτρα χωρίς προηγούμενο. Για παράδειγμα, τα περισσότερα εργοστάσια της Κίνας μένουν κλειστά ως τις 9 Φεβρουαρίου, έχουν διακοπεί οι αεροπορικές συγκοινωνίες πολλών χωρών με την Κίνα αλλά και στο εσωτερικό της χώρας, περιοχές με πολλά εκατομμύρια κατοίκους έχουν αποκλειστεί.

Αντιγράφω μια μόνο χτεσινή είδηση. Πολύ μακριά από το Γουχάν, στην παραλιακή΄πόλη Taizhou και σε τρία διαμερίσματα της μεγαλούπολης Hangzhou, πρωτεύουσας της επαρχίας Zhejiang, επιτρέπεται να βγαίνει από το σπίτι του μόνο ένα  άτομο από κάθε οικογένεια, μία φορά κάθε δυο μέρες, για να κάνει τα απαραίτητα ψώνια. Αυτό το μέτρο αφορά περίπου 9 εκατ. ανθρώπους.

Άκουγα προχτές στο γαλλικό ραδιόφωνο την τηλεφωνική συνέντευξη μιας Γαλλίδας φοιτήτριας που ζει στην Κίνα. Καθώς επέστρεφε με το λεωφορείο από μια εκδρομή, οι αρχές σταμάτησαν το λεωφορείο, έλεγξαν τους επιβάτες με κάτι θερμόμετρα λέιζερ που είχαν, και επειδή δυο επιβάτες είχαν ανεβασμένη θερμοκρασία τους πήραν όλους και τους έβαλαν σε καραντίνα, σε ένα ξενοδοχείο, όπου τους παίρνουν πολλές φορές κάθε μέρα τη θερμοκρασία και όπου θα έμεναν δεκατέσσερις μέρες, αφού τόσο χρειάζεται για να εκδηλωθεί η ασθένεια.

Αλλά και όσοι επέστρεψαν στη Γαλλία από το Γουχάν, στις δυο αποστολές που έχουν γίνει μέχρι τώρα, σε καραντίνα έχουν τεθεί -άλλοι σε ένα παραθεριστικό κέντρο, άλλοι σε μια σχολή πυροσβεστών στο Αιξ αν Προβάνς, ανάμεσά τους, όπως άκουσα χτες στο ραδιόφωνο, κι ένα ζευγάρι Έλληνες.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γαλλία, Επικαιρότητα, Ετυμολογικά, Ιστορίες λέξεων, Παπαδιαμάντης, Υγεία | Με ετικέτα: , , , , , , , , | 143 Σχόλια »

Κορονοϊός ή κοροναϊός;

Posted by sarant στο 24 Ιανουαρίου, 2020

Τα νέα από την Κίνα είναι ανησυχητικά, καθώς ο αριθμός των νεκρών από την νέα ασθένεια έχει φτάσει τους 17 και τα κρούσματα αρχίζουν να εξαπλώνονται στις γειτονικές χώρες αλλά έφτασαν και στις Ηνωμένες Πολιτείες. Οι αρχές έβαλαν σε καραντίνα την πόλη Γουχάν (Wuhan) και άλλες δύο γειτονικές πόλεις, και πριν ανασηκώσετε αδιάφορα τους ώμους να πούμε ότι η Γουχάν έχει κάπου 11 εκατομμύρια κατοίκους, περισσότερους από την Ελλάδα.

Στην Ελλάδα όμως είμαστε αρκετά μακριά προς το παρόν, οπότε αυτό που μας απασχολεί, αν δεν έχουμε δικούς μας ανθρώπους εκεί, είναι κάτι πολύ πιο ανώδυνο, πώς δηλαδή θα πούμε τον ιό της Γουχάν, που έχει θέσει σε συναγερμό τις κινεζικές αρχές αλλά και τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας.

Το αγγλικό όνομα είναι coronavirus. Λέγεται έτσι επειδή, αν τους κοιτάξουμε στο ηλεκτρονικό μικροσκόπιο, φαίνονται σαν να εχουν ένα είδος στεφάνης ή στέμματος, όπως στην εικόνα που συνοδεύει το άρθρο. Αυτό το corona του αγγλικού όρου είναι παρμένο από τα λατινικά όπου corona είναι, όχι απρόσμενα, το στέμμα, αυτό που εμείς λέμε κορόνα.

Κορόνα και οχι κορώνα που το γράφαμε παλιότερα διότι πρόκειται για δάνειο, ή μαλλον για αντιδάνειο, αφού το λατινικό corona ανάγεται στο αρχαίο «κορώνη» που ήταν αφενός η κουρούνα και αφ’ετέρου ένα κυρτό ή καμπύλο αντικείμενο.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αντιδάνεια, Γενικά γλωσσικά, Επιστημονικά, Λεξικογραφικά | Με ετικέτα: , , , , , , , | 194 Σχόλια »

Μεζεδάκια του Θωμά

Posted by sarant στο 26 Απριλίου, 2014

Αρχικά είχα σκεφτεί να τα πω «μεταπασχαλινά», είδα όμως ότι τον ίδιο τίτλο τον έχω χρησιμοποιήσει άλλες τρεις φορές και είπα νισάφι πια. Οπότε, του Θωμά, που γιορτάζει αύριο. Να θυμίσω ακόμα ότι αύριο, που γιορτάζει ο Θωμάς, θα γίνει και μια ενδιαφέρουσα εκδήλωση της Ανοιχτής πόλης και του υποψήφιου δήμαρχου Αθηνών Γαβριήλ Σακελλαρίδη, στην οποία θα πάρω μέρος κι εγώ. Είναι ένα είδος ξενάγησης-περιπάτου σε κεντρικά σημεία της Αθήνας, που θα ξεκινήσει στις 4.30 από το «Σχολείο του Πικιώνη» στην οδό Σίνα ψηλά, θα συνεχίσει με στάσεις σε διάφορα σημεία (σημειώνονται στον χάρτη) και περί τις 7μμ θα καταλήξει στο σπίτι του Λαπαθιώτη (Κουντουριώτου και Οικονόμου) όπου θα μιλήσω με θέμα «Οι λέξεις της πόλης» (μια γεύση του θέματος είχα στο χτεσινό άρθρο). Σας προσκαλώ να έρθετε -ελπίζουμε να μη βρέξει, τουλάχιστον να μη βρέξει πολύ.

Δεν είναι πολύ πλούσια αυτή τη φορά η συγκομιδή μας, ίσως επειδή η βδομάδα ξεκίνησε με αργία και με την αναπόφευκτη μεταπασχαλινή ραστώνη. Μάλιστα, καναδυό από τα μεζεδάκια μας είναι προπασχαλινά, όπως αυτό που θα δούμε τώρα.

Οι ΗΠΑ, λέει το ρεπορτάζ του skai.gr, εξετάζουν μεν το ενδεχόμενο να επιβάλουν νέες κυρώσεις στη Ρωσία, αλλά «δεν εξετάζουν το ενδεχόμενο να παράσχουν θανατηφόρα βοήθεια στην Ουκρανία». Η «θανατηφόρα βοήθεια» είναι προφανώς απόδοση του lethal aid, αλλά δεν παύει να με ξενίζει -αν μη τι άλλο, ο όρος επιδέχεται πολλαπλές αναγνώσεις: για ποιον θα είναι θανατηφόρα η βοήθεια; Δεν αποκλείω να είναι καθιερωμένος όρος, αλλά θα ήθελα επιβεβαίωση.

Προπασχαλινό είναι και το επόμενο, από το διάγγελμα που εξέπεμψε τη Μεγάλη Πέμπτη ο αγιατ… επίσκοπος Πειραιώς κατά του τηλεοπτικού σταθμού Σκάι, όπου χαρακτηρίζει «αντιχριστιανική και απάνθρωπη» τη συμπεριφορά του σταθμού, επειδή προβάλλει μέσα στη μεγαλοβδομάδα συνωμοσιολογικά ντοκιμαντέρ για τον Ιησού Χριστό. Η πανταχούσα ξεκινάει ως εξής:

Μᾶς αἰτιῶνται ὡς δῆθεν ἀντισημίτες ἐνῶ ἔχομε διακηρύξει άδιαπτώτως ὅτι σεβόμεθα καί ἀγαπούμε τόν λαό τοῦ Ἰσραήλ ἀλλά εἴμεθα ἀντισιωνισταί διότι ὁ Σιωνισμός ἀποτελεῖ διαχρονικά ὀξυτάτη μορφή ρατσισμοῦ ὅπως ὁ πρώην ἀδέσμευτος ΟΗΕ τό 1975 εἶχε διακηρύξει καί ἀφ’ ἑτέρου ἀδιάπτωτα μισεῖ τόν Χριστό καί ἐξακολουθεῖ νά τόν ἀνασταυρώνει σέ κάθε ἱστορική περίοδο μέ τήν κατασκευή ψευδῶν γελοίων καί χαλκευμένων ντοκυμαντέρς σκουπιδιῶν πού διανέμει στούς συμπράττοντες μαζί του γιά προφανεῖς λόγους.

Όπως βλέπετε, προκαταρκτικά δεν χρειάζονται, ο Σεραφείμ μπαίνει κατευθείαν στο ψητό. Εκτός από τον σιωνισμό, ο άγιος Πειραιώς προφανώς αντιπαθεί και τα κόμματα -όχι τα πολιτικά, το σημειο στίξης εννοώ, διότι δεν έβαλε ούτε ένα κόμμα σε μια παράγραφο που εγώ ο αμαρτωλός θα έβαζα τουλάχιστον τρία. Πρόσεξα επίσης τον πληθυντικό «τα ντοκιμαντέρς», που δύσκολα μπορεί να σταθεί. Όχι μόνο επειδή οι λέξεις ξένης προέλευσης, όταν δεν μπορούν να ενταχθούν στο τυπικό της ελληνικής, μένουν άκλιτες, αλλά και επειδή ειδικότερα τύπος «ντοκιμαντέρς» δεν μπορεί να υπάρξει. Διότι, στα γαλλικά (documentaires) το τελικό -s δεν προφέρεται, στα δε αγγλικά είναι documentaries, ντοκιουμένταρις, όχι ντοκιμαντέρΣ.

Πάντως, θα παινέψω τον άγιο Πειραιώς για τη (γραμματική) τόλμη του να χρησιμοποιήσει τον αναλογικό τύπο, όταν πιο κάτω λέει ότι τα σκουπίδια αυτά (τα ντοκιμαντέρ δηλαδή) αποσκοπούν στο «να αναπαράξουν» το μίσος κατά του Χριστού.

* Περίπου ίδια περίπτωση με τα «ντοκιμαντέρΣ» στον τίτλο άρθρου της Καθημερινής, που μας αποκαλύπτει «έξυπνα τρικΣ για να καταπολεμήσεις την ακμή φυσικά». Απ’ όσο θυμάμαι, όταν ήμουν νεότερος που δεν ξέραμε τόσο καλά αγγλικά, όλοι λέγαμε και γράφαμε «τα τρικ». Τώρα όμως που πήρε το κουτάλι μας νερό…

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Μαργαριτάρια, Μεζεδάκια | Με ετικέτα: , , , | 100 Σχόλια »