Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘κοτσανικοί δείκτες’

Μεζεδάκια της επιστροφής

Posted by sarant στο 17 Αυγούστου, 2013

Η επιστροφή είναι δικιά μου, δηλαδή, αφού οι διακοπές για φέτος τελειώσανε -και πάλι καλά να λέμε- αν και άλλοι μπορεί να συνεχίσουν να λιάζονται αμέριμνοι και μετά τη Δευτέρα. Αρκετά τα μεζεδάκια που είχαμε τη βδομάδα που πέρασε, και θα ξεκινήσω με ένα που μου ξέφυγε από την προηγούμενη βδομάδα (ή ίσως την προπροηγούμενη).

Γράφοντας στο ένθετο Βημαγκαζίνο (μετά περνάνε και στην ηλέκδοση του Βήματος), η Λώρη Κέζα τα ψέλνει στον Σύριζα και διαπιστώνει: Πρώην βουλευτές, κομματάρχες, αφισοκολλητές που στήριξαν με πάθος κυβερνήσεις του παρελθόντος εναγκαλίστηκαν από τον ΣΥΡΙΖΑ ωσάν να μην είχαν παρελθόν. Το «ωσάν» δεν είναι βέβαια λάθος, απλώς είναι (ή, έστω, το βρίσκω) απίστευτα ψεύτικο -και ταυτόχρονα είναι κοτσανικός δείκτης (cochanic marker, στη διεθνή βιβλιογραφία), όπως λέμε τις λέξεις και φράσεις που δεν είναι λάθος καθαυτές αλλά δείχνουν ότι εκεί γύρω μπορεί να υπάρχει ένα μαργαριτάρι, όπως είναι το «εναγκαλίστηκαν από τον Σύριζα». Βλέπετε, το «εναγκαλίζομαι» είναι ρήμα αποθετικό, σαν το επεξεργάζομαι ή το διαπραγματεύομαι, δεν έχει ενεργητικη΄φωνή όπως τα συνήθη ρήματα, από εκεί άλλωστε βγήκε και το όνομα αποθετικός (αποθέσανε, ας πούμε, την ενεργητική φωνή τους). Έτσι, η μεσοπαθητική φωνή τους εκφράζει ενεργητική διάθεση.  Δεν υπάρχει «εναγκαλίζω», όπως δεν υπάρχει και «επεξεργάζω». Μπορούμε να πούμε «εναγκαλίστηκαν τον Σύριζα», όχι «από τον Σύριζα» -αλλά αν γράφαμε χωρίς φιοριτούρες, «αγκαλιάστηκαν από τον Σύριζα» δεν θα την κάναμε την κοτσάνα.

Προχωράμε σε ένα μαργαριτάρι από την Αυγή -σε άρθρο για την απαράδεκτη φράση της Λένας Διβάνη (άρθρο με το οποίο έχω και άλλες διαφωνίες), η δημοσιογράφος της Αυγής γράφει: Η κυρία Διβάνη … δεν σεμνύνεται ούτε μπροστά στον ίδιο το θάνατο. Όμως, το «σεμνύνομαι» δεν σημαίνει «αισθάνομαι δέος, φέρομαι με σεμνότητα» όπως φαίνεται να πιστεύει η δημοσιογράφος. Σημαίνει περίπου το αντίθετο, καμαρώνω, περηφανεύομαι! Η αιτία βρίσκεται στο ότι η λέξη ‘σεμνός’ στην αρχαιότητα είχε περίπου την αντίθετη σημασία με τη σημερινή, σήμαινε «μεγαλόπρεπος». Είναι κι αυτή λοιπόν μια λέξη-παγίδα, πλάι στον ευάριθμο και στον τιμητή, αλλά κάπως σπανιότερα χρησιμοποιείται. (Αν δείτε καμιά φράση «ευάριθμοι τιμητές σεμνύνονται ότι…» μπορεί να την έχω φτιάξει κι εγώ!)

Το τρίτο μας μεζεδάκι είναι, από μια άποψη, ολόκληρο πιάτο, μεγαμεζεδάκι δηλαδή, όχι επειδή είναι θηριωδών διαστάσεων αλλά επειδή είναι διπλό και τρίδιπλο. Σε κακή μετάφραση άρθρου αγγλικής εφημερίδας για την ελληνική κρίση, διαβάζουμε ότι ο δημοσιογράφος, Εξαπολύοντας ένα λίβελο εναντίον των ακολουθούντων πολιτικών επιλογών…. Ξεκινώντας από τα πταίσματα, ο δημοσιογράφος δεν μπορεί να εξαπολύει λίβελο, όχι μόνο επειδή ο λίβελος δεν εξαπολύεται αλλά και επειδή λίβελος, την παλιά εποχή που ανοίγαμε λεξικά, σήμαινε «επιθετικό (έως και συκοφαντικό) δημοσίευμα». Ίσως μύδρους εκτοξεύει ο δημοσιογράφος, αλλά εναντίον τίνος; Αυτό το «ακολουθούντων» είναι όλα τα λεφτά. Αφενός είναι αρσενικό αντί για θηλυκό και αφετέρου ενεργητικής φωνής αντί μέσης. Το σωστό θα ήταν «των ακολουθούμενων πολιτικών επιλογών», ή, πιο στρωτά, «των πολιτικών επιλογών που ακολουθούνται» -και θα γλιτώναμε την πολυκοτσάνα.

Το τέταρτο, πάλι, είναι… μη μεζεδάκι. Παρατηρώ απλώς ότι και τα ακριβά Μον Μπλαν της δημοσιογραφίας μας δεν διστάζουν πλέον μπροστά στον αναλογικό τύπο «να παράξουν». Αν είναι ένα πράγμα για το οποίο έχω να παινέψω τον κ. Παπαχελά, ας είναι αυτό: Οι λίγοι υπουργοί-κομάντος έχουν ελάχιστο χρόνο για να παράξουν έργο αλλά και να πείσουν το ορθολογικό τμήμα της κοινωνίας για την αναγκαιότητα των αποφάσεών τους.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Κοτσανολόγιο, Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Μεζεδάκια | Με ετικέτα: , , , , , , , | 43 Σχόλια »