Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘Κουλούρι’

…και σε παιδί κουλούρι

Posted by sarant στο 16 Ιουλίου, 2013

Η παροιμία το λέει καθαρά, συμβουλεύει να μη δίνουμε υποσχέσεις αν δεν μπορούμε να τις κρατήσουμε: Μην τάξεις σ΄άγιο κερί και σε παιδί κουλούρι. Για τους αγίους δεν ξέρω, αλλά τα παιδιά έχουν εξελιχτεί από τότε που βγήκε η παροιμία ίσαμε σήμερα. Μπορεί ο Κώστας Βάρναλης να θυμόταν με πίκρα άσβηστη, ογδόντα χρόνια μετά, το κουλούρι που δεν θέλησε να του αγοράσει η μητέρα του, αλλά στις μέρες μας η πελατεία των κουλουρτζήδων κυρίως από ενήλικες αποτελείται.

Το κουλούρι είναι αρτοσκεύασμα, συνήθως στρογγυλό, πασπαλισμένο συνήθως με σουσάμι. Λέγεται και σιμίτι, τουρκικό δάνειο από το simit, και ίσως αντιδάνειο αν η τουρκική λέξη ανάγεται, μέσω αραβικών, στο αρχαίο σεμίδαλις (απ’ όπου το σιμιγδάλι). Όταν το κουλούρι μικρύνει και γίνει κουλουράκι παύει να είναι σχεδόν αναγκαστικά στρογγυλό και μπορεί να έχει διάφορα σχήματα, αλλά γλωσσικά, και ετυμολογικά, η λέξη κουλούρι είναι στενά δεμένη με το στρογγυλό σχήμα.

Για παράδειγμα, η κουλούρα δεν μόνο είναι το μεγάλο κουλούρι. Λέμε βέβαια λαμπροκουλούρα το γιορταστικό ψωμί που είναι ζυμωμένο σε στρογγυλό σχήμα, και με αβγό πασχαλινό αντί για τρύπα στη μέση, ενώ κριθαροκουλούρα με λάδι (βιολογικό, φυσικά) είναι, όπως αποκάλυψε ο υπουργός κ. Στουρνάρας, το μυστικό όπλο που τον βοηθάει να υπερθεματίζει ακούραστα στις απαιτήσεις της τρόικας, αλλά η λέξη έχει πολλές άλλες σημασίες, όλες δηλωτικές του δακτυλιοειδούς σχήματος.

Κουλούρα λέμε, ας πούμε, το σωσίβιο που χρησιμοποιούν τα παιδιά όταν μαθαίνουν κολύμπι (μετά, παίρνουν προαγωγή, από την κουλούρα στα μπρατσάκια). Κουλούρα λέμε και κάθε εύκαμπτο υλικό τυλιγμένο σε τέτοιο σχήμα, δακτυλίου, κυρίως μια κουλούρα σκοινί ή σύρμα. Λέμε και το στεφάνι στη λεκάνη του αποχωρητηρίου. Και πιο μεταφορικά, βέβαια, κουλούρα είναι το στεφάνι του γάμου, σκωπτικά κυρίως. «Θα τα βρεις μαζί μου σκούρα κι ας με παίρνεις γι’ αγγελούδι, θα μου βάλεις την κουλούρα και θα πεις κι ένα τραγούδι» τραγουδούσε η Μαίρη Λίντα το 1957 σε μουσική και στίχους (; ) Μανώλη Χιώτη.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Ετυμολογικά, Ιστορίες λέξεων, Λεξικογραφικά, Φρασεολογικά | Με ετικέτα: , , , , | 94 Σχόλια »

Υψηλά μεζεδάκια

Posted by sarant στο 2 Φεβρουαρίου, 2013

Ο τίτλος μπορεί να σας παραπλανήσει. Τα μεζεδάκια του σημερινού Σαββάτου δεν είναι «υψηλά» με την έννοια που θα περιμένατε, δεν μιλούν για πρόσωπα και πράγματα που βρίσκονται στην ανώτατη βαθμίδα ή που ανήκουν σε μιαν άλλη σφαίρα, μακριά και πάνω από τα γήινα και τα τετριμμένα. Τα σημερινά μεζεδάκια, στην πραγματικότητα, δεν είναι υψηλά, δεν είναι ούτε καν «ψηλά» -είναι απλώς, απλούστατα «ψιλά», καθότι λίγα, φτωχή η συγκομιδή μας τούτη τη βδομάδα. Κι αυτό ακόμα το μεζεδάκι που μας χάρισε τον τίτλο είναι από μιαν άποψη ανύπαρκτο.

Στο τελευταίο άρθρο του Σταύρου Θεοδωράκη για το protagon, υπήρχε το απόσπασμα: Οι εκπρόσωποί τους έκαναν τέσσερα προειδοποιητικά τηλεφωνήματα, 50 λεπτά πριν από την έκρηξη, ζητώντας να εκκενωθεί ο χώρος. Για τους τρομολάγνους όμως δημοσιογράφους αυτά είναι υψηλά γράμματα. Αυτό που προέχει είναι να πουλήσουν τον τίτλο του «αιμοδιψούς τρομοκράτη». Γράφω «υπήρχε το απόσπασμα», επειδή τώρα δεν υπάρχει, έχει διορθωθεί στο σωστό, ψιλά γράμματα. Μάλιστα, το ιστολόγιο έπαιξε έναν ρόλο, διότι ένας φίλος που το είδε το ανέφερε εδώ, το συζητήσαμε λίγο, και κάποιος άλλος φίλος επικοινώνησε με τον κ. Θεοδωράκη, ο οποίος είπε πως η διορθώτρια του ιστότοπου κατά λάθος μετέτρεψε τα δικά του «ψιλά γράμματα» σε «υψηλά», που είναι βέβαια κωμικό και είναι και λάθος, αφού τα ψιλά δεν έχουν σχέση με τα ψηλά. Όπως πάντα βέβαια, κάποιοι άλλοι ιστότοποι πρόλαβαν να αναπαράξουν (σικ, ρε) την αρχική δημοσίευση.

Δεν έχω κανένα λόγο να αμφισβητήσω την εξήγηση του κ. Θεοδωράκη, όμως παρατηρώ ότι στην πρώτη παράγραφο του άρθρου του γράφει πως ο δείκτης της υποκρισίας «παραμένει τόσο υψηλά». Εγώ ασφαλώς θα έβαζα «ψηλά», διότι κυριολεκτούμε, δεν έχουμε ούτε υψηλούς προσκεκλημένους, ούτε υψηλά νοήματα, οι δείκτες ανεβαίνουν ψηλά και πέφτουν χαμηλά. Οπότε αναρωτιέμαι αν τα «ψηλά» που έγιναν «υψηλά» παρέσυραν τη διορθώτρια ώστε και τα «ψιλά» να γίνουν «υψηλά».

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Μαργαριτάρια, Μεζεδάκια, Φάρσες | Με ετικέτα: , , , , | 65 Σχόλια »