Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘κυβέρνηση’

Κυβερνήσεις και κόμματα

Posted by sarant στο 2 Ιουλίου, 2019

Το άρθρο που θα διαβάσετε σήμερα δημοσιεύτηκε προχτές Κυριακή στα Ενθέματα της Αυγής, στη μηνιαία στήλη μου «Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία». Κανονικά τα άρθρα αυτά δημοσιεύονται πρώτη Κυριακή του μήνα, όμως η επόμενη Κυριακή θα ήταν η μέρα των εκλογών, οπότε κατ’ εξαίρεση δημοσιεύτηκαν προχτές, πολύ κοντά έτσι κι αλλιώς στην πρώτη μέρα του μήνα. Τα άρθρα αυτά συνήθως τα αναδημοσιεύω εδώ την αμέσως επόμενη μέρα, αλλά χτες είχαμε το Μηνολόγιο.

Εκλογικό και το σημερινό μας σημείωμα, που μάλιστα κατ’ εξαίρεση δημοσιεύεται μια βδομάδα νωρίτερα, αφού η πρώτη Κυριακή του μήνα είναι η μέρα των εκλογών, οπότε ένα (προ)εκλογικό άρθρο θα ήταν μάλλον άκαιρο.

Στο άρθρο μας στις αρχές Μαΐου είχαμε επίσης αναφερθεί στο εκλογικό λεξιλόγιο, συνεχίζουμε όμως εκλογολεξιλογώντας, αφού δεν έχουμε εξαντλήσει το θέμα. Οι εκλογές του Μαΐου ήταν για την ανάδειξη των βουλευτών του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου (όπως και των δημοτικών και περιφερειακών αρχών), αλλά την άλλη Κυριακή θα ψηφίσουμε για την ανάδειξη κυβέρνησης στην Ελλάδα.

Η λέξη ανάγεται στο ρήμα κυβερνώ, που είναι αρχαίο· πανάρχαιο μάλιστα, αφού απαντά ήδη στον Όμηρο, όπως και το ουσιαστικό κυβερνήτης (αλλά και κυβερνητήρ). Η αρχική σημασία βέβαια του ρήματος αφορούσε τη διοίκηση του πλοίου: κυβερνήτης ήταν ο τιμονιέρης και κυβέρνησις η διακυβέρνηση του πλοίου, αλλά ήδη από την κλασική εποχή εμφανίζεται η, πολύ φυσιολογική άλλωστε, μεταφορική επέκταση του όρου στη διοίκηση των πόλεων. Οπότε, ο κάπως τετριμμένος παραλληλισμός του εκάστοτε πρωθυπουργού με τον ναυτικό που κρατάει στα στιβαρά του χέρια το τιμόνι της χώρας είναι πολύ παλιός.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αντιδάνεια, Διαδίκτυο, Ετυμολογικά, Εκλογές, Ιστορίες λέξεων, Παπαδιαμάντης | Με ετικέτα: , , , , , | 226 Σχόλια »

Χωρίς γυναίκες στους θώκους

Posted by sarant στο 22 Ιουνίου, 2012

 

Χαμπέμους κυβέρνηση ανακοίνωσε, ελληνολατινιστί, μια μεγαλοπαρουσιάστρια σε ένα χτεσινό δελτίο ειδήσεων· θα μπορούσε να το πει και λατινικά, χαμπέμους γκουμπέρνουμ (αν είναι έτσι· ας με διορθώσουν οι λατινομαθείς), πολλοί θα το καταλάβαιναν, αφού γκουβέρνο λέμε ή μάλλον λέγαμε κι εμείς την κυβέρνηση, αλλά μάλλον δεν ήθελε να κάνει επίδειξη γνώσεων. Το θέμα είναι πως ύστερα από αρκετές διαβουλεύσεις ανακοινώθηκε χτες η σύνθεση της νέας ημιδιακομματικής κυβέρνησης με πρωθυπουργό τον Αντώνη Σαμαρά. Διακομματική, επειδή στηρίζεται από τρία κόμματα, τα οποία συμμετέχουν σε αυτήν· επειδή όμως κυριαρχούν τα στελέχη του πρώτου κόμματος, της ΝΔ, και επειδή τα άλλα δύο κόμματα συμμετέχουν με εξωκοινοβουλευτικές (συχνά πολύ αξιόλογες, πάντως) προσωπικότητες, δικαιούμαι πιστεύω να προσθέσω το μετριαστικό πρόθεμα ημι-. Και ψιλοδιακομματική να την πείτε, μέσα θα είστε.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Επικαιρότητα, Ιστορίες λέξεων, Κλισέ | Με ετικέτα: , , , , , | 106 Σχόλια »

Το ΛΑΟΣ στην κυβέρνηση, η ΝΔ στη συναντιπολίτευση

Posted by sarant στο 12 Νοεμβρίου, 2011

Ο Υπουργός Υποδομών, Μεταφορών και Δικτύων με τον μέντορά του

Γλωσσικό άρθρο είχα σκοπό να γράψω σήμερα, αλλά έχει κι η επικαιρότητα τα δικαιώματά της. Θα θέλετε κι εσείς να σχολιάσετε τα χτεσινά, θέλω κι εγώ να πω πέντε πράγματα, τα γλωσσικά μπορούν να περιμένουν.

Η χτεσινή μέρα, που ήταν σημαδιακή και αριθμολογικά, αφού ήταν η μέρα με τα τρία εντεκάρια, ίσως αποδειχτεί σημαδιακή και από μιαν άλλη σκοπιά: όχι επειδή ορίστηκε ο ενδέκατος πρωθυπουργός της μεταπολίτευσης, αλλά επειδή στην κυβέρνηση που ορίστηκε χτες μετέχουν επίλεκτα στελέχη του κόμματος της άκρας δεξιάς, που έχουν και σε προσωπικό επίπεδο δεσμούς με τη δική μας χούντα και με την αφρόκρεμα της ευρωπαϊκής αντισημιτικής ακροδεξιάς, όπως ο κ. υπουργός Μεταφορών που τον βλέπουμε αριστερά σε φωτογραφία με τον Ζαν Μαρί Λεπέν. Νόμιμο κόμμα είναι βέβαια και το Λάος, νόμιμο είναι και το Εθνικό Μέτωπο του Λεπέν, που ψηφίζεται στη Γαλλία από μεγάλα ποσοστά πολιτών, αλλά στη Γαλλ’ία κανείς αξιοπρεπής δημοκράτης πολιτικός δεν σφίγγει το χέρι του Λεπέν.

Θα μου πείτε ότι δεν είναι το παρελθόν του Μάκη Βορίδη που μετράει, αλλά το έργο που θα επιτελέσει. Ενμέρει θα συμφωνήσω, όπως επίσης θα συμφωνήσω αν μου πείτε ότι δεν έχει καθοριστική σημασία για τα σημερινά η γνωστή φωτογραφία που δείχνει τον σημερινό υπουργό σε ηλικία 18 ετών περίπου να κραδαίνει τσεκούρι σε κάποιο πογκρομάκι’ νεανικά σφάλματα κάναμε όλοι μας. Ωστόσο, οι κουμπαριές με τον Λεπέν δεν είναι νεανικό αμάρτημα, συνέβησαν σε ώριμη ηλικία’ μέχρι το 2004, αν δεν κάνω λάθος, ο Βορίδης, ως επικεφαλής του Ελληνικού Μετώπου, είχε σχέσεις με τον Λεπέν, αλλά και σε συνέντευξή του που δόθηκε πριν από λίγους μήνες, τον Ιούλιο του 2011, δεν αποκήρυξε το ακροδεξιό του παρελθόν όσο κι αν προσπάθησε να το υποβαθμίσει, λέγοντας π.χ. ότι δεν θυμάται πολλά από την επίσκεψη στον δικτάτορα Παπαδόπουλο στη φυλακή.

Λένε ότι ο κ. Βορίδης σε προσωπικό επίπεδο έχει μεγάλες ικανότητες. Το θέμα δεν είναι αν ο κ. Βορίδης είναι ικανότερος από κάποιον άλλον για τα καθήκοντα του υπουργού, είναι ότι με την υπουργοποίηση μιας εμβληματικής φυσιογνωμίας της ακροδεξιάς νομιμοποιείται όλη η ξενοφοβική, αντιεβραϊκή, υπερεθνικιστική ρητορική της ακροδεξιάς. (Το ίδιο ισχύει και για την υφυπουργοποίηση του Άδωνη Γεωργιάδη, χωρίς μάλιστα να υπάρχουν στην περίπτωση αυτή, ως αντίβαρο, τα υποτιθέμενα προσόντα του προσώπου). Θα θυμίσω ότι ο Βορίδης επρόκειτο να είναι υποψήφιος περιφερειάρχης το 2010 και ο αρχηγός του κόμματός του τον αντικατέστησε, επικαλούμενος το ακροδεξιό παρελθόν του. Προφανώς η θέση του υπουργού κρίθηκε λιγότερο σημαντική από του υποψήφιου περιφερειάρχη.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Επικαιρότητα, Πρόσφατη ιστορία | Με ετικέτα: , , , , | 288 Σχόλια »

Λέσχη τρισάθλιων ελληνικών

Posted by sarant στο 2 Νοεμβρίου, 2010

Άστραψε και βρόντησε στη σαββατιάτικη Ελευθεροτυπία ο κ. Γ. Σταματόπουλος: Γεγονός είναι -ουδείς μπορεί να το αμφισβητήσει- ότι τα περισσότερα μέλη τούτης της κυβέρνησης ομιλούν άθλια ελληνικά.

Φαντάστηκε μάλιστα και μια «Λέσχη Αθλίων (sic) Ελληνικών», μέλη της οποίας εγγράφει τον πρωθυπουργό, την υπουργό Παιδείας και τους περισσότερους άλλους υπουργούς, μερικούς ονομαστικά. Ολόκληρο το άρθρο μπορείτε να το βρείτε εδώ, εγώ θα επαναλάβω ορισμένα αποσπάσματα.

Θα περίμενε κανείς ένα τόσο σοβαρό κατηγορητήριο να στηρίζεται σε πολυάριθμα παραθέματα «αθλίων» ελληνικών, αλλά, περιέργως, ο γλωσσοδίκης κ. Σταμ. δίνει δύο μόνο παραδείγματα, στο τέλος-τέλος του άρθρου του μάλιστα: «Ανεξαρτησία της χώρας μας από δάνειες δυνάμεις» και «Επανάκτηση αξιοπρέπειας». Και το πρώτο από αυτά, που το είπε ο πρωθυπουργός, πράγματι είναι μαργαριτάρι –το συζητήσαμε και σ’ αυτό το ιστολόγιο· το δεύτερο όμως αδυνατώ να καταλάβω γιατί είναι λανθασμένο –και πολύ περισσότερο «άθλιο», διότι βέβαια ένα απλό λαθάκι δεν αρκεί για να στηρίξει τόσο βαριούς χαρακτηρισμούς. Ίσως ο κ. Σταμ. θεωρεί αδόκιμη την «επανάκτηση», αλλά τα λεξικά την δέχονται τη λέξη, συνώνυμη της ανάκτησης βέβαια.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Εφημεριδογραφικά, Λαθολογία | Με ετικέτα: , , , , , | 75 Σχόλια »