Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘κωλοτούμπα’

Kolotumba, a Greek word

Posted by sarant στο 9 Φεβρουαρίου, 2015

Πολύ σπάνια βάζω τίτλο αμιγώς σε ξένη γλώσσα, αλλά νομίζω ότι δικαιολογείται. Βλέπετε, ενώ στο λεξιλόγιο των ευρωπαϊκών γλωσσών είναι πάμπολλες οι λέξεις ελληνικής προέλευσης, στη συντριπτική τους πλειοψηφία πρόκειται για γλωσσικά δάνεια από την κλασική ή τη μεταγενέστερη αρχαιότητα, ή έστω από τα βυζαντινά χρόνια -και βέβαια για νεολογισμούς φτιαγμένους με ελληνογενή δομικά στοιχεία του τύπου telephone.

Μετρημένες είναι οι νεοελληνικές λέξεις που έχουν περάσει στα αγγλικά ή σε άλλες μεγάλες ευρωπαϊκές γλώσσες στον εικοστό και τον εικοστό πρώτο αιώνα. Συνήθως πρόκειται για πολιτισμικά δάνεια, λέξεις που περιγράφουν πράγματα της ελληνικής ζωής που εξάγονται στο εξωτερικό, κυρίως στον τομέα των τροφίμων και ποτών (moussaka, feta cheese, ouzo, retsina, gyros: να προσεχτεί ότι δεν εξετάζω την απώτερη προέλευση της λέξης) ή γενικά της διασκέδασης και του πολιτισμού (π.χ. syrtaki παλιότερα).

Άλλοτε πρόκειται για λέξεις που περιγράφουν καταστάσεις και θεσμούς της ελληνικής πραγματικότητας, που (υποτίθεται ότι) δεν έχουν εύκολο αντίστοιχο στη γλώσσα υποδοχής ή απλώς για να δοθεί στην αφήγηση αυτό που λέμε κουλέρ λοκάλ. Για παράδειγμα, όταν πήγαινα στην Αγγλική Φιλολογία έβλεπα ανακοινώσεις του τύπου «Certificate for  frontistirio», ίσως επειδή ήταν δύσκολο να βρεθεί η αντίστοιχη αγγλική μονολεκτική απόδοση.

Μια άλλη ελληνική λέξη που εμφανίστηκε σε ρεπορτάζ του ξένου τύπου αυτή τη φορά, είναι το fakelaki. Εδώ βρισκόμαστε ανάμεσα στη δυσκολία απόδοσης και στο κουλέρ λοκάλ. Ασφαλώς ο Άγγλος έχει δεκάδες όρους για να αποδώσει τη γενική έννοια της δωροδοκίας και του δωροδοκήματος, αλλά μπορεί να βρήκε ότι σε ορισμένα συμφραζόμενα δεν του ταιριάζει κανείς -ή απλώς να ήθελε να δώσει το τοπικό χρώμα, όπως θα έγραφε baksheesh (μια λέξη που έχει λεξικογραφηθεί στα αγγλικά) αν αναφερόταν στη Μέση Ανατολή. (Παρεμπιπτόντως, το φακελάκι δεν είναι ελληνική αποκλειστικότητα. Μάλιστα, σύμφωνα με το ΛΚΝ πρόκειται για μεταφραστικό δάνειο από το ιταλικό bustarella, που θα πει ακριβώς το ίδιο, φάκελος και μέσο δωροδοκίας, παρά το γεγονός ότι οι Ιταλοί έχουν περάσει διαφωτισμό).

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Επικαιρότητα, Ετυμολογικά, Ιστορίες λέξεων, Λεξικογραφικά | Με ετικέτα: , , | 96 Σχόλια »