Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘Κώστας Γρηγοριάδης’

Καλή χρονιά σε όλες και όλους, με υγεία και αγάπη!

Posted by sarant στο 1 Ιανουαρίου, 2021

Εδώ και λίγες ώρες έχουμε μπει στο 2021 κι έτσι έχουμε αλλάξει χρόνο. Για πολλούς έχουμε μπει και σε καινούργια δεκαετία, αλλά εγώ τουλάχιστον δεν θα εμπλακώ σε αυτή τη συζητηση.

Έτσι κι αλλιώς, η φετινή πρωτοχρονιά είναι ιδιαίτερη, όπως ιδιαίτερη ήταν και η χτεσινή παραμονή, με κορονορεβεγιόν και περιορισμούς στην κίνηση -άρα και, για πολλούς τουλάχιστον, χωρίς το παραδοσιακό ξενύχτι. Οπότε, το σημερινό άρθρο κάποιοι θα το διαβάσουν νωρίτερα απ’ό,τι άλλες χρονιές.

Ανάτειλε λοιπόν το 2021, αλλά αντί να βρίσκεται η χώρα σε κλίμα εορτασμού των 200 χρόνων από το μεγάλο Εικοσιένα μετράει καθημερινά νεκρούς και διασωληνωμένους και περιμένει μήπως δει σωτηρία από το εμβόλιο. Από μια άποψη, περιμένουμε τη λευτεριά και τώρα.

Φέτος είναι η δωδέκατη πρωτοχρονιά του ιστολογίου και επειδή είμαι άνθρωπος συντηρητικός θα τηρήσω και φέτος μια παράδοση που αρκετές φορές ακολουθώ αν και όχι ανελλιπώς. Έτσι, όπως και πέρυσι και πρόπερσι και προηγούμενες πρωτοχρονιές το θέμα του σημερινού πρωτοχρονιάτικου άρθρου είναι πρωτοχρονιάτικες γελοιογραφίες από περασμένες χρονιές, από την αντίστοιχη χρονιά προηγούμενων δεκαετιών, δηλαδή από χρονιές που πιάνουν τον ίδιο λήγοντα, σε 1 -και συγκεκριμένα από το 1961, το 1971, το 1981, το 1991 και το 2001.

Όμως φέτος θα κλέψω. Επειδή κάτι ανάλογο είχα κάνει και την πρωτοχρονιά του 2011, ενέδωσα στον πειρασμό να επαναλάβω το άρθρο εκείνο. Όχι τόσο από τεμπελιά, αλλά επειδή δεν μπόρεσα να βρω πολλές καλές γελοιογραφίες -και επειδή δυο-τρεις από τις παλιές αξίζουν σχολιασμό. Εξάλλου, δέκα χρόνια μετά, κάποιοι δεν θα έχετε δει εκείνο το παλιό άρθρο.

Οπότε, ξεκινάμε από το 1961. Εφημερίδα το Βήμα, γελοιογραφία του Φωκίωνα Δημητριάδη. Ήταν έθιμο την πρωτοχρονιά διάφοροι έμποροι να αφήνουν δώρα στο βαρέλι του τροχονόμου που ρύθμιζε την κυκλοφορία στο Σύνταγμα -ή ίσως και σε άλλα σημεία κι αυτό είναι το θέμα της γελοιογραφίας:

Τροχονόμος είναι ο Κ. Καραμανλής, πρωθυπουργός τότε, και τον περιτριγυρίζουν προσωπικότητες της τότε πολιτικής σκηνής αφήνοντας τα δώρα τους -που δεν είναι όλα ευπρόσδεκτα. Βλέπουμε αριστερά τον Γρίβα, που τότε ήταν αρχηγός ενός εφήμερου περίπου κεντρώου κόμματος, με ένα αυτοκίνητο -είχε δημιουργηθεί ζήτημα με μια χαριστική παραχώρηση αυτοκινήτου στον Γρίβα. Δεξιά βλέπουμε τον Γ. Παπανδρέου με τις αγροτικές ασφαλίσεις (αν και στην αντιπολίτευση, ο ρόλος του εξηγείται εδώ), τον Κωστάκη Τσάτσο μ’ ένα χειράμαξο γεμάτο διαψεύσεις, τον Κανελλόπουλο να ανεμίζει τα σονέτα του, τέρμα δεξιά τον Ευάγγελο Αβέρωφ, υπουργό εξωτερικών, με μια αρμαθιά διπλωματικές επιτυχίες κι ένα κουβά γιαούρτι Μετσόβου. Aπό την προ δεκαετίας συζήτηση προέκυψε ότι δίπλα στον Γρίβα ειναι ο Τάκος Μακρής, τότε υπουργός Εσωτερικών και αρμόδιος για τον εκλογικό νόμο, και τρίτος από αριστερά ο Λεωνίδας Δερτιλής, υπουργός εμπορίου, που είχε κλείσει συμφωνίες κλίρινγκ με τις σοσιαλιστικές χώρες. Αυτός δεξιά δίπλα στον Παπανδρέου, που αγκομαχάει με το βαρύ κιβώτιο της Πεσινέ, είναι ο Αριστ. Πρωτοπαπαδάκης, υπουργός Συντονισμού. Δεν ξέρω ποιος είναι αυτός που μόλις διακρίνεται ανάμεσα στον Αβέρωφ και τον Τσάτσο και που προσφέρει ένα κουκλάκι του Γρίβα.

Κατά σύμπτωση, πολιτικούς ηγέτες απεικονίζει και η επόμενη γελοιογραφία μας, του 1971. Μόνο που επειδή έχουμε χούντα, οι ηγέτες είναι της διεθνούς πολιτικής σκηνής, όχι της γυψοφορεμένης εγχώριας (επί χούντας, οι γελοιογράφοι είχαν στραφεί στη διεθνή πολιτική, όπου ήταν επιτρεπτό να σχολιάζουν με κάποια τόλμη). Σκιτσάρει ο Κ. Μητρόπουλος στα Νέα:

Ο νέος χρόνος είναι νεαρός σοφέρ στο Λεωφορείον ο Κόσμος, που μεταφέρει στριμωγμένους τους ηγέτες όλων των χωρών του κόσμου. Πρώτος από αριστερά είναι ο Έντουαρντ Χιθ, ο βρετανός, μετά ο Μπρέζνιεφ και δίπλα του ο Νίξον. Στη δεύτερη σειρά ο Καντάφι (νομίζω), ο Βίλι Μπραντ και ο Μάο. Ο τυπάκος με τα φρύδια είναι ο Πομπιντού, πιο πίσω βλέπουμε τον Φιντέλ Κάστρο  και τελευταίον τον Μακάριο. Νομίζω πως τα άλλα πρόσωπα που διακρίνονται είναι τυπικές φιγούρες και δεν απεικονίζουν συγκεκριμένα πρόσωπα (ακόμα και ο μαύρος, για τον οποίο αναφέρθηκε στην προ δεκαετίας συζήτηση πως είναι ο Παπα Ντοκ Ντυβαλιέ της Αϊτής), αλλά μπορεί να κάνω λάθος. Στην προ δεκαετίας δημοσίευση της γελοιογραφίας, δυο ηγέτες ζούσαν ακόμα -Καντάφι και Κάστρο. Φέτος κανείς.

Η πρωτοχρονιά του 1981 ήταν η μέρα της εισόδου της Ελλάδας στην ΕΟΚ, τη σημερινή ΕΕ.



Στην πρώτη γελοιογραφία, αριστερά, ο Καμένος στην Ελευθεροτυπία βλέπει την Ελλάδα να προσπαθεί να προσγειωθεί ομαλά, παρά το ελαττωματικό αλεξίπτωτο, στην Ευρώπη των 9 (τώρα έχουν γίνει 27, αλλά το ένα από τα δύο νησιά αριστερά έχει φύγει).

Η δεύτερη γελοιογραφία, που δεν την είχα βάλει στο προ δεκαετίας άρθρο, παρουσιάζει τον νέο χρόνο σαν νεογέννητο μωρό, που είναι ένας κοινός γελοιογραφικός τόπος.

Πόσοι θυμούνται την παλιά διαφήμιση, που έγινε και σλόγκαν, «Το παιδί μίλησε»;

.

.

.

.

Και προχωράμε στην επόμενη δεκαετία και στο 1991.

Για το 1991 διάλεξα ένα σκίτσο του Κ. Μητρόπουλου, που παρουσιάζει τον τυπικό Έλληνα να βγαίνει από τη μια στενωπό (να μια τυπική λέξη της περιόδου 1985 και μετά!) και να μπαίνει στην άλλη.

Kαι, τέλος, το 2001.

Το 2001 ήταν για πολλούς πρώτη μέρα όχι μόνο δεκαετίας αλλά και αιώνα και χιλιετίας -βέβαια, οι περισσότεροι είχαν θεωρήσει ότι το κοντέρ αρχίζει να μετράει το 2000. Πάντως, το σκίτσο του Μητρόπουλου στα Νέα διάλεξε άλλο θέμα, το ευρώ που εκτοπίζει τη δραχμή:

Επειδή η μνήμη (τουλάχιστον η δική μου) δεν συγκρατεί αυτά τα πράγματα με απόλυτη ακρίβεια, βλέποντας το σκίτσο είχα σκεφτεί ότι η 1/1/2001 ήταν η πρώτη μέρα κυκλοφορίας των νομισμάτων του ευρώ, αλλά ύστερα από ώριμη σκέψη γκούγκλισμα θυμήθηκα ότι τα ευρώ κυκλοφόρησαν πρωτοχρονιά του 2002.

Γιατί δεν έχω γελοιογραφία του 2011; Διότι τα ονλάιν αρχεία των εφημερίδων, όσα είναι προσιτά, δεν είναι καλά οργανωμένα ώστε να βρίσκεις εύκολα το φύλλο π.χ. της Ελευθεροτυπίας ή της Αυγής ή των Νέων ή του Έθνους στο πρώτο φύλλο τους του 2011 -ή εγώ δεν κατάφερα να τα βρω. Το μόνο καλά οργανωμένο αρχείο ελληνικής εφημερίδας (εκτός των συνδρομητικών) νομίζω ότι είναι του Ριζοσπάστη.

Αλλά το 2011 ο Ριζοσπάστης δεν δημοσίευσε πρωτοχρονιάτικη γελοιογραφία, ίσως επειδή το πρωτο φύλλο της χρονιάς βγήκε στις 3 ή 4 Ιανουαρίου. Από εκείνο το φύλλο, μια γελοιογραφία του Κ. Γρηγοριάδη διαχρονική, αφού για φως στο βάθος του τουνέλου μιλάμε από τη δεκαετία του 1980.

Να δούμε η τωρινή σήραγγα τι βάθος μέλλεται να έχει.

Προφήτης δεν είναι κανείς, αλλά νομίζω πως από τις πρόσφατες προφητείες, εκείνες που περισσότερο διαψεύστηκαν ήταν όσες διατυπώθηκαν πέρυσι τέτοια μέρα.

Εγώ, ας πούμε, έγραφα στο αντίστοιχο περσινό άρθρο:

Πάντως να το χαρείτε το 2020 γιατί την επόμενη συμμετρική χρονολογία, που είναι το 2121, δεν σας εγγυώμαι ότι θα γράφω στο ιστολόγιο, μπορεί να έχω βαρεθεί.

Να μην πούμε πόσο το χαρήκαμε το 2020.

Τι θα μας φέρει το 2021 δεν το ξέρουμε, αλλά ελπίζω και εύχομαι του χρόνου τέτοιον καιρό να είμαστε πάλι όλοι εδώ και να τα λέμε όπως σήμερα.

Κατά τα άλλα, το ιστολόγιο εύχεται σε όλες και σε όλους που μας διαβάζουν καλή χρονιά, με υγεία και προκοπή, με αγάπη και αντοχή, με αλληλεγγύη και κουράγιο!

Posted in Γελοιογραφίες, Εορταστικά, Πρόσφατη ιστορία | Με ετικέτα: , , , , | 144 Σχόλια »

Προημιτελικά μεζεδάκια

Posted by sarant στο 7 Ιουλίου, 2018

Θα τα ονομάσουμε ετσι αφού χτες και σημερα γίνονται τα ματς των προημιτελικών του Μουντιάλ. Το λεξικο λέει ότι η λέξη «ημιτελικός» είναι μεταφραστικό δάνειο από το γαλλ. démi-final (ή από το γερμανικό Halbfinale, λέω εγώ) αλλά ο προ-ημιτελικος είναι εγχώριος σχηματισμός και δεν έχει, απ’ όσο ξέρω, αντίστοιχο σε άλλη ευρωπαϊκή γλώσσα, όπου ο αντίστοιχος όρος σημαίνει, κατά λέξη, «τεταρτοτελικός» (quarter final, Viertelfinale, cuartos de final, κτλ.)

* Και ξεκιναμε με μια μουντιαλική ακλισιά από άρθρο του in.gr για το προηγούμενο γύρο των νοκάουτ συναντήσεων: Λίγο… περισσότερο από την ομάδα του Μεξικό αξίζει ο Νεϊμάρ.

Το έχουμε βέβαια ξαναγραψει: τα ξένα τοπωνύμια που έρχονται συμμορφωμένα με το τυπικό της ελληνικής, κατά γενικό κανόνα κλίνονται, ιδίως όταν είναι ονοματα χωρών ή μεγαλουπόλεων. Αυτός είναι ο γενικος κανόνας, που έχει και εξαιρέσεις -για παραδειγμα, το Μονακό ή το Όσλο συνηθίζονται άκλιτα.

Κατά μείζονα λογο πρέπει να κλινονται τα ξένα τοπωνύμια που εχουν υποστεί κάποια προσαρμογή και εξελληνισμό στη γλώσσα μας, οπως Πεκίνο ή Λονδίνο. Και το Μεξικό θα μπορούσε κανείς σε αυτή την κατηγορία να το εντάξει, αφού οι ντόπιοι το λένε Μέχικο.

Οπότε, σε κάθε περίπτωση δεν βλέπω γιατί να μη λέμε και γράφουμε «του Μεξικού». Να σημειωθεί ότι στο κυρίως άρθρο το Μεξικό κλίνεται («του Μεξικού») οπότε την ακλισιά τη χρεώνεται μονάχα ο υλατζής του ιστότοπου.

* Ενθαρρυντικό βεβαίως που μια εφημερίδα θυμήθηκε τον Αργύρη Εφταλιώτη, όπως έκανε η ΕφΣυν πρόσφατα, αλλά ο φίλος που το στέλνει διαφωνεί με τη γεωγραφική ακρίβεια της φράσης:

Γίνεται γνωστός ως πεζογράφος και ποιητής με το ψευδώνυμο Αργύρης Εφταλιώτης, από την καταπράσινη παραλία Ευθαλού δίπλα στον Μόλυβο (ευ+θάλλω), απ’ όπου ατενίζει τη Λήμνο και τα κορίτσια της:

Μου λέει (και ο χάρτης τον επιβεβαιώνει):

Η Εφταλού, βέβαια, δεν βλέπει Λήμνο αλλά το μπουγάζι και την Τουρκία. Απλά πρέπει να ξέρουμε και πού είναι.

Εμένα με ενοχλεί και ο ευπρεπισμός της Εφταλούς σε Ευθαλού, που δεν ξέρω καν αν έχει ετυμολογική ή άλλη βάση. Δεν λέω ότι είναι εύρημα του αρθρογράφου, χρησιμοποιείται και από άλλους (όχι και πολύ πάντως). Αλλά το να λες ότι ο Εφταλιώτης πήρε το ψευδώνυμό του από την Ευθαλού είναι κωμικό -κι αν το άκουγε ο μακαρίτης, που ήταν πούρος δημοτικιστής, θα το θεωρούσε μεγάλη προσβολή.

* Κι άλλη μια ακλισιά, κυπριακή: Σεμινάριο κατασκευής σαπούνι με ελαιόλαδο. Εδώ δεν έχουμε ξένη λέξη (εντάξει, η απώτατη αρχή ξένη είναι αλλά αυτό δεν φαίνεται), δεν έχουμε υποκοριστικό, κι όμως κάποιοι ίσως δυσκολεύονται στο «κατασκευής σαπουνιού» (εγώ θα έγραφα ‘παρασκευής σαπουνιού’ μάλλον). Λέτε να είχαν δίκιο εκείνοι οι παλιοί που επέμεναν ότι στη νέα ελληνική η γενική πτώση ατροφεί;

* Και μια και πιάσαμε την Κύπρο, σε φιλικό τοίχο στο Φέισμπουκ είδα αυτό το σουπεράκι από τον κυπριακό Αντένα, που επικρίνει την διάθεση πιστώσεων για τον πολιτισμό, ή, όπως χλευαστικά το γράφει, «για χωροδίες και θεατράκια».

Ίσως αν είχε παρακολουθήσει μερικές συναυλίες με χορωδίες, να ήξερε πώς γράφεται η λέξη.

* Όχι ότι η παρακολούθηση χορωδιών εξασφαλίζει την καλλιέργεια ή τη νηφαλιότητα. Αυτό δα αποδείχτηκε περίτρανα από το πρωτοφανές περιστατικό που διαδραματίστηκε την περασμένη Κυριακή στη χορωδιακή συνάντηση «Στα βήματα του Αποστόλου Παύλου» που πραγματοποιήθηκε στο Αρχαίο Θέατρο Φιλίππων, όταν κάποιοι έφτυσαν τον μαέστρο επειδή δεν έπαιζε συνθέσεις Ελλήνων αλλά Μπαχ.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αντισημιτισμός, Βουλή, Γελοιογραφίες, Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Μεζεδάκια, Ορθογραφικά | Με ετικέτα: , , , , , , , , , , | 205 Σχόλια »