Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘Κώστας Καραμανλής’

Εσείς επικοινωνείτε;

Posted by sarant στο 11 Ιανουαρίου, 2019

Όταν ήμουν νέος και θέλαμε να εκφράσουμε την κατάπληξή μας και την αποδοκιμασία μας για την παράλογη συμπεριφορά κάποιου ή για τα λεγόμενά του, του λέγαμε «Καλά, επικοινωνείς;» και κάποτε το συμπληρώναμε «Επικοινωνείς με τον εγκέφαλό σου;».

Η έκφραση πρέπει να χρησιμοποιείται ακόμα, βρίσκω μάλιστα στο slang.gr και την παραλλαγή «επικοινωνείς με τη μυαλοθήκη σου;» αλλά το άρθρο δεν θα ασχοληθεί περισσότερο με αυτήν -ο τίτλος, για άλλη μια φορά, είναι ελαφρώς παραπλανητικός ή έστω αμφίσημος, αφού αλλο είναι το θέμα του σημερινού άρθρου. Ασφαλώς δεν θέλω να σας προσβάλω, θέλω να σχολιάσουμε τη μεταβατική χρήση του ρήματος «επικοινωνώ», παίρνοντας αφορμή από σχετική συζήτηση που έγινε στην ομάδα Υπογλώσσια του Φέισμπουκ.

Όταν λέω για μεταβατική χρήση του ρήματος «επικοινωνώ» με καταλαβαίνετε βέβαια, αλλά ας δούμε ένα παράδειγμα από πρόσφατο άρθρο εφημερίδας (δεβαζωλινκ διότι δεν έχει σημασία ποια είναι και είναι και ρυπαρή). Σε άρθρο λοιπόν που εξετάζει την ενδεχόμενη λήξη της συνεργασίας ΣΥΡΙΖΑ-ΑΝΕΛ,  αναφέρεται ότι έτσι ο ΣΥΡΙΖΑ θα μπορέσει «να έχει καθαρό δρόμο προκειμένου να επικοινωνήσει την κοινωνική ατζέντα που θα προωθήσει δυναμικά το επόμενο διάστημα».

Να επικοινωνήσει την κοινωνική του ατζέντα, λοιπόν. Το ρήμα χρησιμοποιείται ως μεταβατικό (επικοινωνώ κάτι, συχνά και δίπτωτο, π.χ. να επικοινωνήσουμε το μήνυμά μας στους πολίτες), ενώ σύμφωνα με τα παλαιότερα τουλάχιστον λεξικά είναι αμετάβατο (π.χ. επικοινωνώ με κάποιον).

Η μεταβατική αυτή χρήση του «επικοινωνώ», όμοια με την κάπως παλαιότερη μεταβατική χρήση του «διαρρέω» (κάποιος διέρρευσε τα πρακτικά της συνάντησης) ή του «λήγω» (να λήξουμε τώρα τη συζήτηση) είναι φαινόμενο των τελευταίων χρόνων (ή δεκαετιών) και φιγουράρει σε περίοπτη θέση στα λαθολόγια και στις επιστολές ανησυχούντων πολιτών σε εφημερίδες.

Ωστόσο, η γλώσσα αλλάζει και μια από τις τάσεις που παρατηρούνται στην ελληνική γλώσσα είναι τα αμετάβατα ρήματα να γίνονται και μεταβατικά. Όλοι λέμε «ανεβαίνω τον ανήφορο» ή «κατεβαίνω τη σκάλα» αλλά παλιότερα τα ρήματα αυτά ήταν αμετάβατα. Κι άλλα παραδείγματα μπορούμε να σκεφτούμε -σε σχετικά πρόσφατο άρθρο ο Γιάννης Χάρης επισημαίνει ότι το ρήμα «απαντώ» έγινε αθόρυβα, χωρίς αντιδράσεις, και μεταβατικό (απαντώ την ερώτηση) ενώ παλιότερα ήταν αποκλειστικά αμετάβατο (απαντώ στην ερώτηση).

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Advertisements

Posted in Γλωσσική αλλαγή, Λαθολογία, Λεξικογραφικά | Με ετικέτα: , , , , , , | 242 Σχόλια »

Φρέσκο γάλα, τύπου φέτας

Posted by sarant στο 17 Μαρτίου, 2014

Ο τίτλος του σημερινού άρθρου είναι ανενδοίαστα κλεμμένος από τις Κακοήθειες, τη σατιρική στήλη του Κυρίτση και του Τσέκερη στην κυριακάτικη Αυγή, αν και φρόντισα να τον αλλάξω λίγο (ο δικός τους τίτλος ήταν Γάλα φρέσκο, τύπου φέτα) για να διαφοροποιηθούν τα γκουγκλίσματα. Όπως λένε λοιπόν οι δυο Κακοήθεις:

Υποχωρεί η κυβέρνηση και τελικά θα έχουμε φρέσκο γάλα 10 ημερών.

Άλλα πράγματα 10 ημερών τα κάνεις και παξιμάδι.

Ωραία εργαλειοθήκη πήραμε από τον ΟΟΣΑ. Μας εξηγεί πώς θα φέρουμε γάλα από τη Γερμανία και πώς θα εξαφανίσουμε τους Έλληνες γαλακτοπαραγωγούς. Μάλλον μας δώσανε τη γερμανική εργαλειοθήκη.

Την οποία την πληρώσαμε κιόλας.

Ειδικά η Σαντορίνη θα υποχρεωθεί να εισάγει και γερμανική φάβα.

Ευτυχώς που μας ενημέρωσαν ότι όλο αυτό γίνεται για να ωφεληθεί ο καταναλωτής. Άντε γιατί το παρακάνανε κάποιοι κακόβουλοι με τον στείρο καταγγελτισμό.

Και στο κάτω – κάτω τι θέλετε, να πίνουμε ελληνικό γάλα και να μας διώξουν από το ευρώ;

Άμα θέλετε να στηρίξετε την ελληνική παραγωγή, να πάτε στη Βόρεια Κορέα.

Περισσότερα δεν παραθέτω, μπορείτε να τα διαβάσετε στον ιστότοπο της Αυγής. Ούτε ξέρω πάρα πολλά για το αντικείμενο της διαμάχης, δηλαδή για το χαρακτηρισμό του φρέσκου γάλακτος, αν και δεν νομίζω ότι θα είναι πρόοδος να μην μπορεί ο καταναλωτής να γνωρίζει τη χώρα προέλευσης του γάλακτος ούτε αν είναι χαμηλής ή υψηλής παστερίωσης. Όμως στο σημείο αυτό θα ακούσω με χαρά και με ενδιαφέρον τα σχόλιά σας: επειδή εδώ, ως γνωστόν, λεξιλογούμε, εγώ θέλω να εστιαστώ στη λέξη «φρέσκο». (Για τα λεξιλογικά και τα φρασεολογικά της λέξης «γάλα» χρειάζεται φυσικά άλλο, πολύ εκτενέστερο, άρθρο: μέχρι και βιβλίο γράφεις αν έχεις όρεξη).

Βέβαια, κάποιος κακεντρεχής (αλλά και με δυνατή μνήμη) θα μπορούσε να παρατηρήσει ότι το σημερινό άρθρο είναι, ενμέρει τουλάχιστον, πολύ λιγότερο φρέσκο κι από το οποιοδήποτε γάλα μακράς ή όχι διάρκειας, αφού παίρνω υλικό από ένα προηγούμενο (και αρκετά συντομότερο) άρθρο μου, που δημοσιεύτηκε εδώ τον Σεπτέμβριο του 2009 και μετά μπήκε και στο βιβλίο μου «Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία», αλλά εκείνο το άρθρο εστίαζε κυρίως στη λέξη «νωπός», μια και είχε γραφτεί με αφορμή τη «νωπή εντολή» που είχε ισχυριστεί ότι θέλει ο τότε πρωθυπουργός Κώστας Καραμανλής (αν τον θυμάται κανείς) και είχε, με τη δικαιολογία αυτή, προκηρύξει τις πρόωρες εκλογές του Οκτωβρίου 2009.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Επαναλήψεις, Επικαιρότητα, Ετυμολογικά, Ιστορίες λέξεων, Φρασεολογικά | Με ετικέτα: , , , , , , , | 122 Σχόλια »

Ακόμα το στόμα του γάλα μυρίζει

Posted by sarant στο 15 Ιουνίου, 2012

Αναμφισβήτητα, και ανεξάρτητα από το μεθαυριανό αποτέλεσμα, το πρόσωπο και αυτών των εκλογών είναι ο Αλέξης Τσίπρας, και το ένα χαρακτηριστικό που κάνει τον Τσίπρα να ξεχωρίζει από τους άλλους αρχηγούς είναι η ηλικία του, αφού είναι περίπου είκοσι έως εικοσιπέντε χρόνια νεότερος από τους βασικούς αντιπάλους του. Αν τα νιάτα προδιαθέτουν ευνοϊκά και ασκούν έλξη συχνά ακαταμάχητη, ιδίως όταν η κοινωνία βρίσκεται σε κρίση, το νόμισμα έχει δύο όψεις· έτσι, οι αντίπαλοι προσπαθούν να αντιστρέψουν την εικόνα, τον χαρακτηρίζουν άκαπνο νεανία, μειράκιο, νεοσσό, μικρομέγαλο, τσόγλανο, βυζανιάρικο, κωλόπαιδο (συμπληρώνετε αν θέλετε τον κατάλογο) και του προσάπτουν ελαττώματα με εφηβική ή νεανική χροιά, όπως η προπέτεια, η ορμητικότητα, η απειρία, η απερισκεψία. Όμως εδώ δεν θα κρίνουμε τον Τσίπρα, διότι εδώ λεξιλογούμε ή μάλλον φρασεολογούμε, οπότε σκέφτηκα να δούμε εδώ τρεις φράσεις μάλλον επικριτικές της νεαρής ηλικίας.

Κατά την κοινή αντίληψη, ο νέος είναι άπειρος και επιπόλαιος, ενώ ο ηλικιωμένος έχει σοφία και πείρα. Στην εφηβεία, η ανεμελιά θεωρείται φυσιολογική και συγγνωστή κατάσταση, αφού ακόμα δεν έχει πήξει το μυαλό του νέου. Είναι σαν να σκεφτόμαστε ότι το μυαλό του νέου είναι νερουλό ακόμα και ότι πήζει με την ηλικία· πολλοί θεωρούσαν παλιότερα ότι η στρατιωτική θητεία είναι άριστο πηκτικό του μυαλού, κι έλεγαν π.χ. άντε, να πας φαντάρος να πήξει το μυαλό σου· η φράση αυτή ακόμα ακούγεται, παρόλο που σήμερα, με την σημασιακή εξέλιξη της λ. πήζω, ιδίως στο στρατό, θα έλεγε κανείς ότι ηχεί αμφίσημη και επιδεκτική σε ατάκες, διότι και άλλα μέρη της ανατομίας πήζουν στον στρατό.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Εκλογές, Πολιτική, Φρασεολογικά | Με ετικέτα: , , , , | 71 Σχόλια »