Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘Κώστας Παρορίτης’

Στο φούρνο

Posted by sarant στο 5 Αυγούστου, 2021

Προχτές κάηκε η Βαρυμπόμπη, χτες η Εύβοια, αλλά και η αρχαία Ολυμπία, σήμερα ελπίζω να μην τριτώσει το κακό. Μπήκε άσκημα ο Αύγουστος, με σαραντάρια και σαρανταπεντάρια, και ευτυχώς που ως τώρα οι άνεμοι δεν ήταν δυνατοί αλλιώς οι καταστροφές θα ήταν ανυπολόγιστες. (Η καταπληκτική φωτογραφία που κοσμεί το άρθρο, του Κοσμά Κουμιανού, είναι από τη φωτιά της Βαρυμπόμπης).

Το καλό είναι που δεν θρηνήσαμε (ως τώρα που γράφω αυτές τις γραμμές) ανθρώπινες ζωές, αλλά οι καταστροφές από τις πυρκαγιές είναι πολύ μεγάλες -κυρίως στο περιβάλλον, που δεν αποκατασταίνεται τόσο γρήγορα.

Να το πάρουμε απόφαση πως η κλιματική αλλαγή έχει έρθει και πως δεν θα μας αρέσει; Πως τέτοια και χειρότερα ακραία καιρικά φαινόμενα θα βλέπουμε όλο και συχνότερα και παντού; Διότι βέβαια πυρκαγιές μαίνονται και στη γειτονική Τουρκία, και στην Ιταλία, και νωρίτερα στην Καλιφόρνια, και στην Αυστραλία, όπως και στην Ιβηρική. Πλημμύρες χτύπησαν πριν από λίγες βδομάδες στη Γερμανία και στο Βέλγιο.

Αλλά εμείς εδώ δεν κλιματολογούμε, όσο κι αν στα σχόλιά σας είμαι βέβαιος πως θα θίξετε το ζήτημα της αλλαγής του κλίματος. Εμείς εδώ λεξιλογούμε.

Σε πολλούς τίτλους ειδησεογραφικών άρθρων είδα το κλισέ της πυρινης κόλασης, συνηθισμένο κάθε φορά που έχουμε μεγάλη πυρκαγιά, όπως και τον πύρινο κλοιό, αλλά πρόσεξα επίσης ένα χτεσινό άρθρο με τίτλο «Τοξικός φούρνος η Αττική» μαζί με τις συμβουλές του Αστεροσκοπείου προς τους πολίτες να μείνουν μέσα έχοντας κλείσει πόρτες και παράθυρα. Όμως και τις προηγούμενες μέρες, όταν το πρόβλημά μας ήταν μονάχα ο καύσωνας (εντάξει, και η πανδημία) κάμποσα άρθρα προανάγγειλαν ότι θα μπει «σε φούρνο» η χώρα.

Οπότε, είπα σήμερα να λεξιλογήσω για τον φούρνο.

Ο φούρνος είναι λέξη δάνεια, αλλά είναι δανειο παλιό, από τα λατινικά, furnus, ήδη από τον 1ο αιώνα μ.Χ. Στην κλασική αρχαιότητα δεν ήξεραν τη λέξη, έλεγαν «ιπνός», έλεγαν και κάμινος. Εξηγεί ο γραμματικός Ερωτιανός: «ἰπνοῦ· καμίνου, οἱ δὲ φούρνου. καὶ γὰρ ὁ φοῦρνος ἰπνὸς λέγεται…» -από το οποίο εγώ καταλαβαίνω ότι τότε που τα έγραφε, τον 1ο αιώνα, η κλασική λέξη (ιπνός) κόντευε να ξεχαστεί. Και ο Ήρωνας ο μεγάλος εφευρέτης έχει στα Στερεομετρικά του ένα κεφάλαιο «Μέτρησις φούρνου».

Και φουρνίτης άρτος το φουρνιστό ψωμί, όπως σε μια συμβουλή του Γαληνού: Δίδου φουρνίτου ἄρτου μετὰ ἰσχάδων ἱκανῶν φαγεῖν -με ξερά σύκα.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Επικαιρότητα, Ετυμολογικά, Ιστορίες λέξεων, Φρασεολογικά | Με ετικέτα: , , , | 249 Σχόλια »

Οργή Θεού! (Διήγημα του Δημοσθένη Βουτυρά)

Posted by sarant στο 4 Δεκεμβρίου, 2016

Το ιστολόγιο έχει αναφερθεί μερικές φορές, παρεμπιπτόντως, στον Δημοσθένη Βουτυρά (1872-1958), αλλά δεν έχει παρουσιάσει ποτέ διήγημά του -παράλειψη που διορθώνω σήμερα. Και είναι παράλειψη επειδή ο Βουτυράς είναι ο μεγαλύτερος διηγηματογράφος μας, αν όχι του 20ού αιώνα πάντως σίγουρα του μεσοπολέμου.

bout2Ο Βουτυράς είναι από τους μετρημένους στα δάχτυλα συγγραφείς της εποχής του που βιοπορίστηκε από την πένα του, γι’ αυτό και έγραψε πάρα πολλά διηγήματα, πολλές εκατοντάδες, για περιοδικά και εφημερίδες, ενώ ταυτόχρονα εξέδιδε και συλλογές διηγημάτων, πάνω από είκοσι βιβλία.

Το έργο του δεν έχει συγκεντρωθεί ακόμα. Ο φίλος Βάσιας Τσοκόπουλος έχει ξεκινήσει να τυπώνει τα Άπαντα Βουτυρά σε τόμους, αλλά η υπόθεση κόλλησε μετά τον πέμπτο τόμο (κάπου στο ένα τρίτο του συνολικού όγκου) και αφού δυο εκδοτικοί οίκοι που είχαν αναλάβει το εγχείρημα είχαν κλείσει. Άκουσα πριν απο καιρό ότι ήταν έτοιμος ο έκτος τόμος, αλλά σε τέτοιους δύσκολους καιρούς δεν είναι εύκολα τέτοια εγχειρήματα.

Ο Βουτυράς έχει λίγους αλλά φανατικούς φίλους στην εποχή μας. Κάποια διηγήματά του (π.χ. Παραρλάμα, Ο θρήνος των βοδιών) είναι πολύ γνωστά, τα περισσότερα όμως όχι. Ο εκδοτικός οίκος Φαρφουλάς, του φίλου Διαμαντή Καράβολα, πήρε τ’ όνομά του από ένα διήγημα του Βουτυρά και έχει εκδώσει και κάποια έργα του, όπως τη σατιρική-φανταστική νουβέλα Μέσα στην Κόλαση (ο Βουτυράς καλλιέργησε και τα δύο είδη).

Εγώ σκαλίζοντας παλιές εφημερίδες βρίσκω πότε-πότε δημοσιεύματα του Βουτυρά, και κοιτάζω αν είναι θησαυρισμένα (μου έχει δώσει ο Τσοκόπουλος έναν κατάλογο των διηγημάτων που εχουν συμπεριληφθεί στις παλιές συλλογές), τα δε αθησαύριστα του τα στέλνω -αν και σχεδόν όλα τα έχει ήδη βρει ο ίδιος. Στον παλιό μου ιστότοπο έβαζα συχνά διηγήματα του Βουτυρά, που τα πληκτρολογούσαν φίλοι –εδώ τα έχω συγκεντρωμένα. Κάποια στιγμή λέω να βάλω μπροστά να πληκτρολογηθεί το κατοχικό ημερολόγιο του Βουτυρά, ή μάλλον τα αποσπάσματά του που είχε δημοσιεύσει στη δεκαετία του 1950 η Αυγή.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αθησαύριστα, Διηγήματα, Μεσοπόλεμος, Φιλολογία | Με ετικέτα: , , , , , , | 109 Σχόλια »