Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘Κ. Μητρόπουλος’

Ταρίφες

Posted by sarant στο 21 Ιουλίου, 2011

 

Παρόλο που μάλλον είμαι μειοψηφία, εγώ τους συμπαθώ τους ταξιτζήδες, ή τουλάχιστον δεν τους αντιπαθώ συλλογικά, όπως πολλοί. Δεν έχω να διηγηθώ ιστορίες φρίκης, δεν τους θεωρώ «κίτρινη φυλή», όπως τους είχε αποκαλέσει, αν δεν κάνω λάθος, ο Μάνος Χατζηδάκης, και συχνά μ’ αρέσει να πιάνω κουβέντα μέσα στο ταξί. Και, μέχρι σήμερα, δεν θυμάμαι να τους έχω αποκαλέσει «ταρίφες», όπως είναι η υποτιμητική ονομασία για τους ταξιτζήδες, τόσο διαδεδομένη που έχει μπει και στα δυο μεγάλα λεξικά μας· ταρίφας, ο ταξιτζής. Αλλά μειωτικό.

Οι ταξιτζήδες απεργούν, σε διαμαρτυρία για το άνοιγμα του επαγγέλματός τους· δεν θα σταθώ εδώ, αν θέλετε σχολιάζετε εσείς, θα παρατηρήσω μόνο ότι πληθυσμιακοί περιορισμοί στο επάγγελμα εφαρμόζονται σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες –ανοιχτό επάγγελμα δεν θα πει μπάτε σκύλοι αλέστε. Επειδή όμως εδώ κυρίως λεξιλογούμε, θα σταθώ σήμερα στη λέξη ταρίφα –και στους ταρίφες. Να πω όμως προηγουμένως ότι η φράση «οι ταξιτζήδες απεργούν» είναι υποχρεωτικά ανακριβής, αφού απεργούν οι ιδιοκτήτες ταξί, όχι οι οδηγοί ταξί. Φυσικά, πολλοί ιδιοκτήτες είναι και οδηγοί, και όταν λέμε «ταξιτζής» ή «ταρίφας» δεν κάνουμε διάκριση ανάμεσα στον ιδιοκτήτη-οδηγό και στον υπάλληλο-οδηγό. Αλλά ας πάμε στην ταρίφα.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Επικαιρότητα, Ετυμολογικά, Ιστορίες λέξεων | Με ετικέτα: , , , | 208 Σχόλια »

Το νέον μικρομάγαζον (Μποστ, Ιουλιανά)

Posted by sarant στο 19 Ιουλίου, 2010

Στο προχτεσινό (17.7.2010) φύλλο της εφημερίδας Δρόμος της Αριστεράς υπάρχει εκτενές αφιέρωμα στα Ιουλιανά, που αξίζει να διαβαστεί γιατί έχει κάμποσο υλικό που δεν βρίσκεται εύκολα. Υπάρχει και μια μικρή συνεργασία δική μου, με ένα σχολιασμένο σκίτσο του Μποστ, που είπα να την επαναπατρίσω και κατά εδώ, προσθέτοντας μερικά ακόμα στοιχεία, μια και εδώ είναι τζάμπα ο χώρος.

Το σκίτσο που θα δείτε δημοσιεύτηκε στην Αυγή την Κυριακή 18 Ιουλίου 1965, τρεις μέρες μετά την εκδήλωση της πρώτης φάσης της αποστασίας που οδήγησε τελικά στην ανατροπή της εκλεγμένης κυβέρνησης του Γ. Παπανδρέου.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γελοιογραφίες, Μποστ, Πρόσφατη ιστορία | Με ετικέτα: , , , , , , , , | 4 Σχόλια »

Η ψαλιδοχέρα μαντάμ Αναστασία

Posted by sarant στο 24 Ιανουαρίου, 2010

Πριν από λίγο καιρό είχα αναφερθεί παρεμπιπτόντως στη λογοκρισία που ασκούσε το σουλτανικό καθεστώς στις αρχές του 20ού αιώνα στην Πόλη. Φυσικά, λογοκρισία υπήρχε και στην Ελλάδα, σε πολλές χρονικές περιόδους και αρκετά έντονη, άλλοτε προληπτική και άλλοτε εκ των υστέρων, και όχι μόνο επί χούντας. Στο σημερινό σημείωμα θα ασχοληθώ αποκλειστικά με τη λογοκρισία στην εφημερίδα Ριζοσπάστης τα χρόνια 1919-1921,  και με κάποιες εύθυμες πλευρές της. Για να μην παρεξηγηθώ, δεν υπονοώ ότι μόνο αυτή την περίοδο ασκήθηκε λογοκρισία, ούτε μόνο σ’ αυτή την εφημερίδα’ απλώς, τυχαίνει να έχω πρόχειρο υλικό από κάποιο άλλο θέμα που μελετάω.

Λοιπόν, ύστερα από ένα σύντομο φλερτ με το βενιζελικό καθεστώς στις αρχές του 1918, ο Ριζοσπάστης σιγά-σιγά μπαίνει σε τροχιά σύγκρουσης με την κυβέρνηση, ιδίως μετά την αποχώρηση του Ν. Γιαννιού από την αρχισυνταξία τον Σεπτέμβριο του 1918, την όξυνση των εργατικών αγώνων και την επαίσχυντη εκστρατεία στην Ουκρανία τους πρώτους μήνες του 1919. Μαζί έρχεται και η λογοκρισία της εφημερίδας.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γελοιογραφίες, Ελευθερία του λόγου, Πρόσφατη ιστορία | Με ετικέτα: , , , | 11 Σχόλια »

Μαρκεζίνης, η τελευταία απογοήτευση

Posted by sarant στο 22 Οκτωβρίου, 2009

Προσοχή, ακολουθεί εντελώς ανεπίκαιρη δημοσίευση!

kmitr4-10-73Ο Σπύρος Μαρκεζίνης πρέπει να γοήτευσε και μετά ν’ απογοήτευσε πολλούς στη ζωή του. Άλλοι θ’ απογοητεύτηκαν όταν το λαμπρό αυτό μυαλό δεν κατάφερε να συγκρατήσει τα νεύρα του και ήρθε σε σύγκρουση με τον Παπάγο, με αποτέλεσμα από πιθανότερος διάδοχός του στην πρωθυπουργία να βρεθεί εκτός κόμματος. Άλλοι, όταν το μικρό Κόμμα Προοδευτικών στη δεκαετία του 1960 άλλαζε συμμάχους, πότε με την ΕΚ, πότε με την ΕΡΕ και τους αποστάτες. Οι πιο πολλοί, όταν στάθηκε πρόθυμος δοτός πρωθυπουργός στα παιχνίδια «εκδημοκρατισμού» του Παπαδόπουλου. Κάποιοι άλλοι θα απογοητεύτηκαν όταν έγινε, μετά τη μεταπολίτευση, ο επίσημος εκφραστής των νοσταλγών της χούντας.

Επειδή εγώ είμαι κάπως μικρότερος, απογοητεύτηκα από τον Σπύρο Μαρκεζίνη μετά θάνατον, και μάλιστα πριν από δεκαπέντε μέρες. Εξηγούμαι: Όταν ήμουν περίπου δέκα χρονών, ο πατέρας μου έφερε στο σπίτι, σε τέσσερις τόμους με γυαλιστερό κόκκινο εξώφυλλο την Πολιτική Ιστορία της Νεωτέρας [sic] Ελλάδος. Αμέσως άρχισα να φυλλομετρώ τον πρώτο τόμο του βιβλίου. Μου έκαναν μεγάλη εντύπωση οι ωραίες έγχρωμες αγγλικές γελοιογραφίες της περιόδου της επανάστασης του 1821, που παρουσίαζαν π.χ. την Τουρκία σαν γαλοπούλα (διότι Turkey) να κυνηγάει να καταβροχθίσει το κομμάτι λίπος-Ελλάδα (grease-Greece), αλλά το κείμενο ήταν πυκνό και με μικρά γράμματα κι είχε ένα σωρό άγνωστα ονόματα, οπότε επέστρεψα στον Ιούλιο Βερν. Ωστόσο, στο μυαλό μου οι τέσσερις κόκκινοι τόμοι προσλάβαν κύρος αναμφισβήτητο.

Ύστερα ο Μαρκεζίνης συνεργάστηκε με τη δικτατορία. Λέγαν όλοι «Σπυριδούλα-δούλα», άσχετο αν κάποιοι εξακολουθούσαν να τον παραδέχονται για δυνατό μυαλό. Το παρατσούκλι Σπυριδούλα το είχε βγάλει ο Μποστ, θυμίζοντας μια ιστορία της δεκαετίας του 1960, με τη μικρή Σπυριδούλα, την υπηρέτρια που την έκαιγαν με το σίδερο τα αφεντικά της. Παρόλο που είχαν περάσει πολλά χρόνια, ο κόσμος το θυμήθηκε και το καθιέρωσε. Δείτε και τη γελοιογραφία.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γελοιογραφίες, Πρόσφατη ιστορία | Με ετικέτα: , , , , | 117 Σχόλια »

Τα Ιουλιανά του 1965 δοσμένα από το πενάκι των γελοιογράφων

Posted by sarant στο 14 Ιουλίου, 2009

bgazeimatiΠέρυσι τον Δεκέμβρη, με την εξέγερση των νέων, κάποιοι μίλησαν για δεκεμβριανά, αντιπαραθέτοντας, αντιπαραβάλλοντας ή συγκρίνοντας τα γεγονότα που (αμήχανοι) ζούσαμε με τα μεγάλα, ιστορικά γεγονότα που έμειναν να αποκαλούνται, με αρχικό γράμμα κεφαλαίο, Δεκεμβριανά· δηλαδή, για να δανειστώ τον εσκεμμένα ουδέτερο ορισμό του λεξικού ΛΚΝ, τα «αιματηρά γεγονότα που συνέβησαν στην Aθήνα το Δεκέμβριο του 1944».

Δεν έχει κάθε μήνας δικιά του λέξη για τρανταχτά γεγονότα που συνέβησαν κατά τη διάρκειά του. Υπάρχουν, ας πούμε, Ιουλιανά και Δεκεμβριανά, αλλά όχι Ιανουαριανά ή Μαρτιανά (εξόν κι αν θεωρήσουμε τις Μάρτιες ειδούς, τα μεγαλεία να φοβάσαι, ω ψυχή, αλλά αυτές αφορούσαν συγκεκριμένες ημερομηνίες, οπότε δεν είναι το ίδιο). Ούτε είναι όλα τα «μηναία» γεγονότα της ίδιας βαρύτητας. Τα Ιουλιανά και τα Δεκεμβριανά τα ξέρει ο πιο πολύς κόσμος, τα Σεπτεμβριανά (το πογκρόμ κατά των Ρωμιών στην Πόλη το 1955) και τα Νοεμβριανά (το αντίστοιχο εναντίον των βενιζελικών, το 1916 στην Παλιά Ελλάδα) έχουν σαφώς μικρότερην αναγνωρισιμότητα, ενώ για τα Φεβρουαριανά ή τα Ιουνιανά πρέπει ν’ ανοίξετε παλιά συγγράμματα για να βρείτε τι ήταν (και τα δυο στον 19ο αιώνα συνέβησαν, αν δεν κάνω καμιά γκάφα). Από την άλλη, ο Απρίλης, ο μήνας ο σκληρός, ξεχωρίζει· δεν έχει Απριλιανά, έχει όμως απριλιανή δικτατορία, απριλιανό καθεστώς και απριλιανούς επίορκους αξιωματικούς.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γελοιογραφίες, Επετειακά, Πρόσφατη ιστορία | Με ετικέτα: , , , , , , | 91 Σχόλια »