Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘Κ. Μητσοτάκης’

Ένα τηλεφώνημα απογνώσεως πριν από 51 χρόνια (επετειακός Μποστ)

Posted by sarant στο 15 Ιουλίου, 2016

Σήμερα κλείνουν 51 χρόνια από τα Ιουλιανά, την ανατροπή της εκλεγμένης κυβέρνησης του Γεωργίου Παπανδρέου στις 15 Ιουλίου 1965 και την περίοδο πολιτικής αναταραχής που ακολούθησε. Την επέτειο συνηθίζω να την τιμώ στο ιστολόγιο, και κάθε χρόνο κάτι δημοσιεύω -στο τέλος του άρθρου θα δείτε πλήρη… ιστογραφία σχετικά με τα Ιουλιανά. Σήμερα διάλεξα να επαναλάβω ένα άρθρο που είχα αρχικά δημοσιεύσει το 2010 τέτοια μέρα -έχω όμως βάλει μια καλύτερη εκδοχή της γελοιογραφίας.

drnoΓια πολλούς λόγους, στις 70 μέρες που διάρκεσαν τα Ιουλιανά σημειώθηκε μια χωρίς προηγούμενο άνθιση της πολιτικής σάτιρας, τόσο της επώνυμης, από τις στήλες των εφημερίδων και το σανίδι της επιθεώρησης, όσο και της ανώνυμης, όπως σε αυτό εδώ το πανό φοιτητών, με το ευφυέστατο σύνθημα που παντρεύει τον τίτλο μιας επιτυχημένης κινηματογραφικής ταινίας (Πράκτωρ 007 εναντίον Δρος Νο) με το όνομα του αποστάτη πρωθυπουργού και το σύνθημα 1-1-4 (το τότε ακροτελεύτιο άρθρο του Συντάγματος). Η φωτογραφία είναι απαράδεκτα αχνή (από σκαναρισμένη εφημερίδα της εποχής) αλλά την κεντρική ιδέα μάλλον την πιάνετε: ο πράκτωρ 114 ντυμένος τσολιάς πιάνει στην απόχη τον Δρ Νό-βα που φοράει κουστούμι και παπιγιόν.

Ο πρώτος αποστάτης πρωθυπουργός, ο Γεώργιος  Αθανασιάδης-Νόβας (1893-1987), που ήταν Πρόεδρος της Βουλής πριν αποστατήσει, έμοιαζε ιδανικός για στόχος της σάτιρας: καταρχάς, είχε αστείο όνομα που προσφερόταν για ένα σωρό λογοπαίγνια -έτσι, εκτός από το τζεϊμσμποντικό Δρ Νο-βας, είχαμε επίσης λογοπαίγνια με τον χορό μπόσα-νόβα, το φάρμακο Νοβο-καΐνη ή τον Καζα-νόβα.

Επίσης, ο Νόβας είχε και κάμποσες συνήθειες που προσφέρονταν για διακωμώδηση: ήταν ένας ηλικιωμένος αριστοκράτης της επαρχίας, υπερβολικά προσηλωμένος στους τύπους και στο τελετουργικό, μέλος της Ακαδημίας Αθηνών, φορούσε άσπρα κοστούμια και απαραιτήτως παπιγιόν, έγραφε ποιήματα (ως Γ. Αθάνας). Όλα αυτά τα περιέλαβαν στο στόχαστρό τους ευθυμογράφοι, επιθεωρησιογράφοι και αυτοσχέδιοι λαϊκοί σατιριστές και τον έκαναν ρεζίλι τον φτωχό τον Νόβα. Και καλά του έκαναν. Κορυφαίο όχημα της διακωμώδησης ήταν το δίστιχο «Κι ήτανε τα στήθια σου άσπρα αν τα γάλατα – και μου’ λεγες γαργάλατα» που υποτίθεται ότι το είχε γράψει ο Νόβας ενώ στην πραγματικότητα το κατασκεύασε ο Κώστας Σταματίου των Νέων (εδώ ένα περυσινό άρθρο εξετάζει αναλυτικά την κατασκευή).

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Επαναλήψεις, Επετειακά, Μποστ, Πρόσφατη ιστορία | Με ετικέτα: , , , , , , , | 206 Σχόλια »

Το νέον μικρομάγαζον, 50 χρόνια μετά

Posted by sarant στο 17 Ιουλίου, 2015

Και το σημερινό άρθρο είναι αναδημοσίευση παλιότερου, κι αυτό γίνεται όχι μόνο επειδή μια μικρή αδιαθεσία με ταλαιπώρησε λίγο χτες, αλλά και διότι είναι παράδοση του ιστολογίου κάθε Ιούλιο να βάζει τουλάχιστον ένα και συνήθως περισσότερα θέματα, και ιδίως γελοιογραφίες, για τα Ιουλιανά του 1965, οπότε δεν θα μπορούσα να το παραλείψω φέτος που έχουμε και το ιωβηλαίο, τα 50 χρόνια από τα γεγονότα. Παράλληλα, κατά καιρούς παρουσιάζω επίσης στο ιστολόγιο σκίτσα του Μποστ που σχολιάζουν γεγονότα που συνέβηκαν πριν από 50 χρόνια (το προηγούμενο της σειράς αυτής, εδώ), οπότε το σημερινό άρθρο ικανοποιεί δύο παραδόσεις στην τιμή της μιας. Το σκίτσο που θα ανεβάσω σήμερα το είχα παρουσιάσει πριν από πέντε χρόνια, αλλά για κάποιο λόγο είχε περάσει απαρατήρητο και είχε σχολιαστεί ελάχιστα. Σήμερα προσθέτω υλικό και παρουσιάζω τη γελοιογραφία του Μποστ σε καλό σκανάρισμα και όχι σε κακή φωτογράφηση όπως τότε.

Η επέτειος των Ιουλιανών φέτος, στις 15 Ιουλίου, συνέπεσε με την κρίσιμη ψηφοφορία στη Βουλή για το «νέο μνημόνιο», κατά την οποία αρκετοί βουλευτές του κυβερνώντος κόμματος διαφοροποιήθηκαν και αρνήθηκαν να ψηφίσουν την εισήγηση της κυβέρνησης. Το θέμα θα το συζητήσουμε από Δευτέρα (αν και στα σχόλιά σας μπορείτε να πείτε οτιδήποτε) αλλά βέβαια ανάμεσα στα δύο γεγονότα μόνο η χρονολογική σύμπτωση υπάρχει -θα ήταν διαστροφή να χαρακτηριστεί αποστασία η προχτεσινή διαφοροποίηση, νομίζω ότι δεν αξίζει καν να σταθώ σ’ αυτό, παρόλο που μπορεί και να έχει αφήσει (θα φανεί αυτό) πληγές δυσεπούλωτες.

Οπότε, πάμε στο 1965 και στον Μποστ.

mpost-mikrom2

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γελοιογραφίες, Επαναλήψεις, Επετειακά, Μποστ, Πρόσφατη ιστορία | Με ετικέτα: , , , , , , | 118 Σχόλια »

Ισημεριακά μεζεδάκια πάλι

Posted by sarant στο 21 Μαρτίου, 2015

Ισημεριακά, απλώς και μόνο διότι βρισκόμαστε πάνω στην εαρινή ισημερία. Θα μπορούσαμε να τα πούμε και ποιητικά, αφού σήμερα είναι η μέρα της ποίησης -αλλά μπορούσε να σκεφτεί κανείς ότι το άρθρο αποτελείται από ανθολογημένα δίστιχα και τετράστιχα. Οπότε, ισημεριακά, παρόλο που έχω χρησιμοποιήσει ξανά αυτόν τον τίτλο (πριν από τρία χρόνια, τότε για τη φθινοπωρινήν ισημερία).

* Την περασμένη Κυριακή βρέθηκε, όχι μακριά από τη σχολή του, το πτώμα του Βαγγέλη Γιακουμάκη, που είχε χαθεί τόσες μέρες. Τον πενθήσαμε κι εδώ.

Ωστόσο, επειδή η αστυνομία του γλωσσικού ευπρεπισμού έχει απαγορέψει εδώ και μερικά χρόνια τη λέξη «πτώμα», κανένα μέσο ενημέρωσης δεν ανάγγειλε έτσι την είδηση, δηλαδή ότι βρέθηκε το πτώμα του: όλα  είπαν ότι βρέθηκε η σορός του. (Στο θέμα έχουμε αφιερώσει ειδικό άρθρο, ενώ, κατά σύμπτωση, στο ίδιο θέμα είχε αναφερθεί παρεμπιπτόντως, μια μέρα νωρίτερα, και ο Γιάννης Χάρης).

* Μια φίλη με την οποία συζητούσα μου είπε ότι η λέξη «πτώμα» είναι «κρύα» και γι’ αυτό αποφεύγει να τη χρησιμοποιεί. Μπορεί, μπορεί να είναι και δυσοίωνη. Ευτυχώς πάντως, αυτό δεν μας εμποδίζει να λέμε «είμαι πτώμα» όταν έχουμε κουραστεί πολύ -και όχι… «είμαι σορός».

* Και βέβαια, το κακό με τον τύπο «η σορός» είναι ότι έχει σχεδόν αξεδιάλυτα μπερδευτεί πια με τον σωρό, αφού, όλο και περισσότερο εμφανίζονται τύποι «η σωρός» (αντί για «το πτώμα»), καμιά φορά μάλιστα και σε αρσενικό γένος (και πάντοτε με τη σημασία «πτώμα»).

* Αλλά ο κύκλος των μαργαριταριών έκλεισε με το αντίστροφο λάθος, που το συνάντησα, κατά διαβολική σύμπτωση, την ίδια μέρα, την περασμένη Κυριακή. Σε ανακοίνωσή της, που τιτλοφορείται «Σοροί τα σκουπίδια στον Πύργο» (πάει, τα σκότωσαν και τα πάνε για κηδεία), η Τοπική Επιτροπή Ηλείας του ΚΚΕ καταγγέλλει την «τραγική κατάσταση που επικρατεί με τις σορούς των σκουπιδιών στον Πύργο» (είπαμε, άμωμοι εν οδώ).

Δηλαδή, όχι μόνο η σορός μπερδεύεται πια ορθογραφικά και σε γραμματικό γένος με τον σωρό, αλλά και ο σωρός με τη σορό. Ασφαλώς θα πρόκειται για καταχθόνιο σχέδιο του Τζορτζ Σόρος!

* Μου γράφει ένας φίλος ενοχλημένος από την εξεζητημένη, όπως τη θεωρεί, μεταγραφή κάποιων βραζιλιάνικων ονομάτων σε ένα άρθρο γνωστού ιστότοπου.  Ο φίλος ενοχλείται από το «Σάου Πάουλου» (αντί για Σάο Πάολο) και το «Ζουάου» (που του θυμίζει το βαρουφάκειο Γουάου!) αντί Ζοάο. Θα συμφωνήσω μαζί του: όταν μεταγράφουμε ξένα ονόματα, συνήθως κάνουμε έναν συγκερασμό ανάμεσα στην προφορά και στη γραφή του ονόματος, το μεταγράφουμε στρογγυλεύοντας μερικές γωνιές.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Βουλή, Ευπρεπισμός, Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Μεζεδάκια | Με ετικέτα: , , , , , | 201 Σχόλια »

Στα πλοκάμια της διαπλοκής

Posted by sarant στο 16 Μαρτίου, 2015

Πολλή συζήτηση γίνεται τα τελευταία χρόνια, και ακόμα περισσότερο τις τελευταίες εβδομάδες, για το χρέος, την απομείωσή του και τις δυνατότητες εξόφλησής του. Ωστόσο, δεν χρωστάνε μόνο οι χώρες και τα νοικοκυριά, χρωστάνε και τα ιστολόγια. Όχι χρήματα, αλλά άρθρα, και το δικό μας το χρέος, επειδή έχω το κουσούρι να τάζω εύκολα ότι «χρωστάω άρθρο» για το ένα ή το άλλο θέμα, έχει φτάσει σε δυσθεώρητα ύψη -δεν είναι εδώ κι ο φίλος μας ο Αρκεσινέας να μου το θυμίζει.

Οπότε, καθώς διάβαζα τις προάλλες κάτι για τη διαπλοκή, θυμήθηκα ότι κάτι χρωστάω, και είπα να το ξεπληρώσω σήμερα, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι αναγνωρίζω το σύνολο του χρέους μου ή ότι δεσμεύομαι για την πλήρη αποπληρωμή του.

Όπως ίσως θα καταλάβατε, ο τίτλος του άρθρου είναι κάπως παραπλανητικός, αφού δεν θα μιλήσουμε για τη διαπλοκή καθαυτή, αλλά μόνο για τη λέξη αυτή και την οικογένειά της. Χρωστάω ένα τέτοιο άρθρο, γιατί το είχα υποσχεθεί ρητά πριν από μερικούς μήνες, όταν έκανα την παρουσίαση του βιβλίου Καλή και ανάποδη, της Κατερίνας Σχινά. Είχα πει τότε ότι θα ήθελα να προσθέσω και τα λεξιλογικά του πλεκτού, αλλά δεν ταίριαζε να τα συνδυάσω με την παρουσίαση του βιβλίου κι είχα υποσχεθεί να αφιερώσω επόμενο άρθρο -πράγμα που γίνεται σήμερα.

Η Κατερίνα Σχινά είχε δώσει στο βιβλίο της τον υπότιτλο «Ο πολιτισμός του πλεκτού», που είναι ρηματικό επίθετο του «πλέκω», που στέκει και ουσιαστικοποιημένο δηλώνοντας, ακριβώς, το εργόχειρο. Το πλεχτό είναι επίσης αθλητικογραφικό συνώνυμο για τα δίχτυα των γηπέδων (έστειλε τη μπάλα στο πλεχτό), ενώ ως επίθετο εκτός από το πλεκτό πουλόβερ έχουμε και την πλεκτή ομοιοκαταληξία, δηλαδή όταν ο πρώτος στίχος ριμάρει με τον τρίτο, ο δεύτερος με τον τέταρτο κτλ.

Όσο για το ρήμα «πλέκω», αυτό είναι ήδη ομηρικό -στην Ιλιάδα (Ξ176) βρίσκουμε «πλοκάμους έπλεξε φαεινούς» (έπλεξε λαμπερές πλεξίδες)- με την ίδια όπως και σήμερα βασική σημασία. Προέρχεται από την ινδοευρωπαϊκή ρίζα *pel- (διπλώνω, πτυχώνω), και έχει ανάλογά του στο λατινικό *pleco που έχει δώσει τα σύνθετα implico, explico κτλ. ή το γερμανικό flechten.

Στα ελληνικά, το «πλέκω» είναι ο γενάρχης, θα λέγαμε, μιας μεγάλης οικογένειας λέξεων που αρχικά αναφέρονταν σε πράγματα που μπορούν να τυλιχτούν ή να διπλωθούν, αλλά και που έχουν πάρει ενδιαφέρουσες μεταφορικές σημασίες. Έτσι έχουμε

* την πλοκή, η οποία στην αρχή είχε τη σημασία της πράξης του πλεξίματος, αλλά πολύ γρήγορα, ήδη από τον Αριστοτέλη, πήρε μεταφορικές σημασίες πολύ παρόμοιες με τη σημερινή, ενώ έδωσε σύνθετα που θα τα δούμε πιο κάτω,

* την πλεκτάνη, που αρχικά σήμαινε οτιδήποτε πλεγμένο και συνεστραμμένο, τη σπείρα, το κουβάρι, αλλά και τον ιστό της αράχνης, όπως και τα πλοκάμια του χταποδιού, και τελικά, ήδη από την ύστερη αρχαιότητα πήρε τη σημασία της μηχανορραφίας, της δολοπλοκίας,

* το πλοκάμι, από το πλοκάμιον, υποκοριστικό της αρχαίας λ. πλόκαμος, που σήμαινε, όπως είδαμε στο παράθεμα της Ιλιάδας, την πλεξούδα, αλλά και την κόμη (πλόκαμος Βερενίκης λεγόταν επίσης εκείνος ο αστερισμός), και που διατηρείται και σήμερα σε λόγιο ύφος,

* το πλέγμα, με τις πολλές μεταφορικές και τις τεχνικές του σημασίες (Συνηθισμένο αστείο στα εργαστήρια Χημείας την εποχή του πατέρα μου: — Έχεις κανένα πλέγμα; ζητούσε κάποιος από τον διπλανό του για να βάλει το πυρίμαχο δικτυωτό στον λύχνο που ήδη έκαιγε. — Κατωτερότητας; απαντούσε ο άλλος).

Μια αρχαία λέξη της ίδιας οικογένειας είναι η «πλοκάς», που σήμαινε επίσης την πλεξούδα. Τη λέξη αυτή θέλησε να την αναστήσει η ΕΛΕΤΟ για να αποδώσει τον αγγλικό όρο block στην πληροφορική, αλλά δεν νομίζω να έχει κερδίσει ευρύτερη (ή ούτε και στενότερη) απήχηση η πρόταση αυτή, που πάντως εκμεταλλεύεται τη συμπτωματική ηχητική ομοιότητα του μπλοκ με την πλοκάδα. Ετυμολογικά δεν έχουν καμιά σχέση, το μπλοκ είναι άλλωστε δάνεια λέξη. Βέβαια, στην αργκό των κοινωνικών μέσων, το μπλοκάρισμα του ενοχλητικού χρήστη λέγεται, συχνά, «πλοκ», ίσως επειδή ακούγεται πιο πρόστυχο, όπως είχε πει κάποιος στο slang.gr.

Πάντως, ενώ με το μπλοκ δεν υπάρχει σχέση, δεν πρέπει να παραλείψουμε ότι από το «πλέκω» προέκυψε στα νεότερα χρόνια και το πολυσήμαντο ρήμα «μπλέκω» (εμπλέκω) και το μπλέξιμο. Θα το ξέρετε βέβαια ότι η ενδεκάτη εντολή είναι «ου μπλέξεις».

Ένα παρακλάδι της οικογένειας είναι και οι σύνθετες λέξεις, που σχεδόν όλες τους έχουν το κοινό στοιχείο ότι δηλώνουν κάτι μπερδεμένο, απειλητικό ή επικίνδυνο: η πολύπλοκη υπόθεση, οι επιπλοκές της ασθένειας, η απροσδόκητη περιπλοκή της κατάστασης, η εμπλοκή και η συμπλοκή, και βέβαια, βασίλισσα όλων στη νεότερη Ελλάδα, η σκοτεινή διαπλοκή,  αυτό το αξεδιάλυτο κουβάρι συμφερόντων από διάφορους κλάδους, που αποκρυσταλλώνεται ιδίως στα (διαπλεκόμενα, όπως τα λέμε) μέσα ενημέρωσης.

Στο λεξικό Μπαμπινιώτη βρίσκω την πληροφορία ότι ο όρος «διαπλεκόμενα συμφέροντα» (και μονολεκτικά «διαπλεκόμενα») πλάστηκε «τη δεκαετία του ’80 από τον πρωθυπουργό Κ. Μητσοτάκη», που μου φαίνεται κάπως οξύμωρο, διότι ο Κ. Μητσοτάκης πρωθυπούργευσε μόνο στο τέλος-τέλος της δεκαετίας του ’80, από τον Απρίλιο του 1990 και μετά (άλλωστε στην κοινή χρήση η δεκαετία του ’80 δεν περιλαμβάνει το 199ο), και το «πρωθυπουργός» δεν είναι ισόβιος τίτλος, επομένως νομίζω ότι η διατύπωση πάσχει. Αν όντως τον όρο τον έπλασε ο Μητσοτάκης όταν ήταν πρωθυπουργός, θα τον έπλασε στην αρχή της δεκαετίας του ’90 -αν είναι παλιότερος, μπορεί να πλάστηκε από άλλον. Δεν έχω τον καιρό να ψάξω περισσότερο όμως.

Το βέβαιο είναι ότι η χρήση της λέξης έχει αυξηθεί κατακόρυφα τα τελευταία χρόνια. Χαρακτηριστικό είναι ότι το ΛΚΝ, που εκδόθηκε το 1998, δεν περιλαμβάνει καν λήμμα «διαπλοκή», πράγμα που είναι βέβαια λεξικογραφική αμέλεια, αλλά δείχνει και ότι η λέξη χρησιμοποιόταν πολύ λιγότερο τότε απ’ ό,τι σήμερα.

Μιαι απρόσμενη παραφυάδα της οικογένειας λέξεων του «πλέκω», που δεν φαίνεται με πρώτη ματιά, είναι η περικοκλάδα, το αναρριχώμενο φυτό (ή, η φραστική υπεκφυγή), που προέκυψε από την περιπλοκάδα με αντιμετάθεση (και ίσως με την επίδρ. της λέξης «κλαδί»).

Μια στερεότυπη φράση με το «πλέκω» είναι το πλέκω εγκώμια, ενώ στα παροιμιακά-φρασεολογικά πρέπει να αναφέρουμε τα τρία πουλάκια, που κάθονταν και έπλεκαν πουλόβερ.

Μπορεί το πλέξιμο να θεωρείται γυναικεία ενασχόληση και μάλιστα εντελώς ειρηνική και ανώδυνη, και κάπως παλιομοδίτικη (αυτά βέβαια, όπως είδαμε στο προηγούμενο άρθρο, έχουν πάμπολλες εξαιρέσεις), αλλά, ήδη από την αρχαιότητα, το ρήμα «πλέκω» (όπως και το υφαίνω) πήρε τη σημασία της κατάστρωσης ενός περίπλοκου σχεδίου, μιας σκευωρίας -μιας μηχανορραφίας για να χρησιμοποιήσουμε μια παρεμφερή ενασχόληση: για παράδειγμα, «δόλον τινά, ω ξένε, αμφί μοι πλέκεις» στις Χοηφόρες του Αισχύλου ή έπλεκεν πλοκάς στον Ευριπίδη, μια χρήση που οδήγησε στο να πάρει τη σημερινή σημασία της η λέξη «πλεκτάνη» όπως είδαμε πιο πάνω.

Επιβίωση αυτής της αντίληψης αποτελεί η μισοξεχασμένη σήμερα παροιμιακή φράση «πλέκει γαϊτάνι» που την καταγράφει ο Ν. Πολίτης για όποιον μηχανορραφεί εναντίον κάποιου άλλου. Ο Πολίτης σημειώνει ότι η φράση ήταν κοινή στην εποχή του, αλλά σήμερα αμφιβάλλω αν λέγεται. Για την έκφραση αυτή αλλά και για την κυριολεξία του γαϊτανιού και του πλεξίματός του είχαμε συζητήσει παλιότερα (δείτε τα σχόλια του άρθρου, π.χ. τα 48, 50, 68, 69).

Μια επίσης ξεχασμένη παραλλαγή της («πλέκω σκοινί») βρίσκω στα Λόγια της πλώρης του Καρκαβίτσα, στο διήγημα «Σφουγγαράδες» και με το σχετικό παράθεμα θα κλείσω το σημερινό άρθρο:

… Το είπε κρυφά του μηχανικού και κείνος διάταξε να τραβήξουν ανοιχτά, για να πλανέψουν τις άλλες μηχανές. Ανοίχτηκαν κάπου είκοσι μίλια. Οι άλλοι άρχισαν να υποψιάζονται. «Κάτι σχοινί θα μας πλέξει το αιγινήτικο κουρούπι», έλεγαν.

Κουρούπι είναι πήλινο αγγείο, αλλά και υποτιμητικό συλλογικό παρατσούκλι («ακλήρημα») για τους Αιγινήτες (που μάλιστα λείπει από τον σχετικό κατάλογο) επειδή στην Αίγινα άκμαζε η αγγειοπλαστική.

Posted in Ετυμολογικά, Ιστορίες λέξεων, Λεξικογραφικά | Με ετικέτα: , , , , | 128 Σχόλια »

Μια συμφωνία με την Αυλή πριν από 47 χρόνια (Μποστ, επανάληψη)

Posted by sarant στο 15 Αυγούστου, 2012

Δεκαπενταύγουστος, διακοπές, άρα το πρόγραμμα έχει επαναλήψεις, άρθρα που έχουν δημοσιευτεί παλιότερα. Το σημερινό άρθρο, που είναι αφιερωμένο στα Ιουλιανά του 1965, είχε δημοσιευτεί πρόπερσι τέτοια μέρα, οπότε έχουν προστεθεί και δυο χρόνια στον τίτλο, 47 αντί 45. Παραθέτω λοιπόν το παλιό άρθρο χωρίς αλλαγή, αλλά με βελτιωμένη την εικόνα.

Έχουμε ήδη αφιερώσει κάμποσα άρθρα στα Ιουλιανά του 1965, που ξεκίνησαν με τον εξαναγκασμό του Γ. Παπανδρέου σε παραίτηση και την ανάθεση της εντολής στον Γ. Νόβα: Εδώ, εδώ, εδώ και εδώ. Η κυβέρνηση Νόβα, με το πρώτο κύμα αποστατών,  δεν κατάφερε να πάρει ψήφο εμπιστοσύνης στη Βουλή (πήρε 131 ψήφους υπέρ: 98 της ΕΡΕ, 8 από τους Προοδευτικούς του Μαρκεζίνη και 25 «αποστάτες» του Κέντρου). Αυτό έγινε τις πρωινές ώρες της 5ης Αυγούστου 1965.

Στη συνέχεια, ο βασιλιάς ξεκινάει σειρά ακροάσεων με τους πολιτικούς αρχηγούς, θέλοντας να κερδίσει χρόνο, ενώ στο παρασκήνιο αναζητείται εναγωνίως κάποια συμβιβαστική λύση. Αν και η κοινοβουλευτική ομάδα της ΕΚ απορρίπτει (με 113-26) την ιδέα της ανάθεσης εντολής σε οποιονδήποτε άλλον πλην του Γ. Παπανδρέου, είναι σαφές ότι η Αυλή προσανατολίζεται στο να αναθέσει την εντολή σε κάποιο από τα ηγετικά στελέχη του Κέντρου: ακούγονται τα ονόματα του Στ. Στεφανόπουλου, του Σάββα Παπαπολίτη και του Ηλία Τσιριμώκου.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γελοιογραφίες, Επαναλήψεις, Μποστ, Πρόσφατη ιστορία | Με ετικέτα: , , , , , , | 42 Σχόλια »

Εξαπτέρυγα και ξεφτέρια

Posted by sarant στο 25 Οκτωβρίου, 2010

Η λέξη «εξαπτέρυγα» έχει τον τελευταίο καιρό μπει στο παραπολιτικό λεξιλόγιο για τα καλά. Η αρχή ίσως έγινε από τον κ. Αντώνη Σαμαρά τον Ιούνιο, όταν είπε, φωτογραφίζοντας τον Καρατζαφέρη και τη Ντόρα Μπακογιάννη που έδωσαν θετική ψήφο στο μνημόνιο, ότι Αυτοί που προσχώρησαν σε αυτή την πολιτική ως εξαπτέρυγα του ΠΑΣΟΚ… Ο όρος έπιασε στα φιλικά του έντυπα και ιστολόγια, με αποτέλεσμα ο κ. Σαμαράς να συνεχίσει να τον χρησιμοποιεί -για παράδειγμα, στις αρχές του μήνα, στο φεστιβάλ της ΟΝΝΕΔ, έκανε λόγο για «εξαπτέρυγα και παπαγαλάκια της κυβέρνησης».

Το είπε μια, το είπε δυο ο Σαμαράς, ο έτερος ένοικος της πολυκατοικίας δεν βάσταξε άλλο και αντέδρασε: «Όσο είμαι εγώ εξαπτέρυγο του ΠΑΣΟΚ, άλλο τόσο ο Σαμαράς είναι εξαπτέρυγο της Παπαρήγα», είπε την περασμένη εβδομάδα ο Γ. Καρατζαφέρης. Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι όσο προχωράμε προς τις εκλογές η λέξη θα ακουστεί κι άλλο. Σήμερα λοιπόν, η λέξη εξαπτέρυγο χρησιμοποιείται ως περίπου συνώνυμο της λέξης «τσιράκι».

Βέβαια, δεν έπλασε ο κ. Σαμαράς τον νεολογισμό. Η μεταφορική σημασία της λέξης «εξαπτέρυγο» υπάρχει στο λεξικό του Μπαμπινιώτη, αλλά και στο ελληνογαλλικό του Κάουφμαν, όπως πληροφορούμαστε από το εξαιρετικό άρθρο του Ν. Λίγγρη στη Λεξιλογία (το οποίο έχω κατακλέψει στο δικό μου σημείωμα). Σύμφωνα με τον Μπαμπινιώτη, εξαπτέρυγο είναι «καθένας από τα πρόσωπα που περιβάλλουν ένα ισχυρό πρόσωπο, ο αυλοκόλακας: τα γνωστά εξαπτέρυγα τής ηγεσίας τού κόμματος.»

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Επικαιρότητα, Ιστορίες λέξεων, Λεξικογραφικά, Ποίηση, Πολιτική, Τραγούδια | Με ετικέτα: , , , , , , , , , | 92 Σχόλια »

Απολωλά κι από μικρά μαθαίνεις να αχθοφορείς

Posted by sarant στο 21 Οκτωβρίου, 2010

Κάμποσα μεζεδάκια έχουν μαζευτεί, οπότε επιβάλλεται να τα σερβίρω, μια και είναι φρέσκα –τα περισσότερα.

Ξεκινάμε από ένα προχτεσινό μαργαριτάρι· μαργαριτάρι με καρφί, όμως. Ο κ. Καρατζαφέρης θεώρησε όπως φαίνεται καλό να δώσει στη δημοσιότητα την ευχετήρια επιστολή που έστειλε στον αειθαλή Κ. Μητσοτάκη για τα 92α γενέθλιά του. Ο λόγος της δημοσιοποίησης προφανώς ήταν ότι ανάμεσα στις ευχές υπήρχε μια πρόκα πρώτου μεγέθους με άλλους αποδέκτες (σε θέματα εθιμοτυπίας, ως γνωστόν, ο πρόεδρος του ΛΑΟΣ σκίζει). Το κακό ήταν ότι η πρόκα συνοδευόταν από ένα μεγαλούτσικο μαργαριτάρι, διότι ο κ. πρόεδρος έγραψε: Κύριε Πρόεδρε, δεχθείτε τις ολόθερμες ευχές μου για τα “εφηβικά” γενέθλιά σας. Σας εύχομαι μακροημέρευση και πνευματική καθαρότητα που σήμερα διαθέτετε, με την ευθυκρισία που σας διακρίνει και με την ευρυχωρία συναισθημάτων που αχθοφορείτε». Ως εδώ, περικοκλάδες. Και τώρα η μαργαριτοφόρα πρόκα: «Όσον αφορά κάποια απολωλά πρόβατα, μην τα συνερίζεστε, ‘ου γαρ οίδασι τι λέγουσι και τι ποιούσι’».

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Επικαιρότητα, Εφημεριδογραφικά, Λαθολογία, Μαργαριτάρια, Μεζεδάκια | Με ετικέτα: , , , , , , , , , | 112 Σχόλια »

Μια συμφωνία με την Αυλή πριν από 45 χρόνια (Μποστ)

Posted by sarant στο 16 Αυγούστου, 2010

Έχουμε ήδη αφιερώσει κάμποσα άρθρα στα Ιουλιανά του 1965, που ξεκίνησαν με τον εξαναγκασμό του Γ. Παπανδρέου σε παραίτηση και την ανάθεση της εντολής στον Γ. Νόβα: Εδώ, εδώ, εδώ και εδώ. Η κυβέρνηση Νόβα, με το πρώτο κύμα αποστατών,  δεν κατάφερε να πάρει ψήφο εμπιστοσύνης στη Βουλή (πήρε 131 ψήφους υπέρ: 98 της ΕΡΕ, 8 από τους Προοδευτικούς του Μαρκεζίνη και 25 «αποστάτες» του Κέντρου). Αυτό έγινε τις πρωινές ώρες της 5ης Αυγούστου 1965.

Στη συνέχεια, ο βασιλιάς ξεκινάει σειρά ακροάσεων με τους πολιτικούς αρχηγούς, θέλοντας να κερδίσει χρόνο, ενώ στο παρασκήνιο αναζητείται εναγωνίως κάποια συμβιβαστική λύση. Αν και η κοινοβουλευτική ομάδα της ΕΚ απορρίπτει (με 113-26) την ιδέα της ανάθεσης εντολής σε οποιονδήποτε άλλον πλην του Γ. Παπανδρέου, είναι σαφές ότι η Αυλή προσανατολίζεται στο να αναθέσει την εντολή σε κάποιο από τα ηγετικά στελέχη του Κέντρου: ακούγονται τα ονόματα του Στ. Στεφανόπουλου, του Σάββα Παπαπολίτη και του Ηλία Τσιριμώκου.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γελοιογραφίες, Μποστ, Πρόσφατη ιστορία | Με ετικέτα: , , , , , , | 17 Σχόλια »

Ένα τηλεφώνημα απογνώσεως πριν από 45 χρόνια (Μποστ)

Posted by sarant στο 15 Ιουλίου, 2010

Σήμερα κλείνουν 45 χρόνια από τα Ιουλιανά, την ανατροπή της εκλεγμένης κυβέρνησης Γ. Παπανδρέου στις 15 Ιουλίου 1965 και την περίοδο πολιτικής ανωμαλίας που ακολούθησε. Για πολλούς λόγους, στην περίοδο εκείνη σημειώθηκε μια χωρίς προηγούμενο άνθιση της πολιτικής σάτιρας, τόσο της επώνυμης, από τις στήλες των εφημερίδων και το σανίδι της επιθεώρησης, όσο και της ανώνυμης, όπως σε αυτό εδώ το πανό φοιτητών, με το ευφυέστατο σύνθημα που παντρεύει τον τίτλο μιας επιτυχημένης κινηματογραφικής ταινίας (Πράκτωρ 007 εναντίον Δρος Νο) με το όνομα του αποστάτη πρωθυπουργού και το σύνθημα 1-1-4 (το τότε ακροτελεύτιο άρθρο του Συντάγματος). Η φωτογραφία είναι απαράδεκτα αχνή (από σκαναρισμένη εφημερίδα της εποχής) αλλά την κεντρική ιδέα μάλλον την πιάνετε: ο πράκτωρ 114 ντυμένος τσολιάς πιάνει στην απόχη τον Δρ Νό-βα που φοράει κουστούμι και παπιγιόν.

Πέρσι τέτοιον καιρό, στο αντίστοιχο επετειακό άρθρο για τα Ιουλιανά, παρουσίασα γελοιογραφίες του Κώστα Μητρόπουλου και του Φωκίωνα Δημητριάδη. Σήμερα, θα παρουσιάσω μία γελοιογραφία του Μποστ, που σχετίζεται με το προχτεσινό μου σημείωμα, μια και έχει τίτλο «Η ποίησις του Νόβα» και αναφέρεται στο περίφημο δίστιχο «από την εποχή της Αλώσεως» (τα «γαργάλα τα» δεν είχαν ακόμα κατασκευαστεί).

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Επετειακά, Μποστ, Πρόσφατη ιστορία | Με ετικέτα: , , , , , , | 30 Σχόλια »