Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘Κ. Τζαβάρας’

Μεζεδάκια λίγο πριν ανοίξουν τα σχολεία

Posted by sarant στο 7 Σεπτεμβρίου, 2013

Το σημερινό είναι το τελευταίο Σάββατο πριν ανοίξουν τα σχολεία στις 11 Σεπτεμβρίου, οπότε ας πάρουν από εκεί την ονομασία τους τα μεζεδάκια μας. Βέβαια, τα σχολεία θα ανοίξουν για να ξανακλείσουν λίγες μέρες αργότερα, μια και η ΟΛΜΕ φαίνεται ότι θα αποφασίσει, και όχι άδικα πιστεύω, πενθήμερες απεργίες, αλλά αν έβαζα στον τίτλο «Μεζεδάκια λίγο πριν ανοίξουν τα σχολεία για να ξανακλείσουν σε πέντε μέρες» θα παραπήγαινε, αφήστε που μπορεί να έπρεπε να τον τροποποιήσω σε «Μεζεδάκια λίγο πριν ανοίξουν τα σχολεία για να ξανακλείσουν σε πέντε μέρες εκτός αν η κυβέρνηση επιστρατεύσει ξανά τους καθηγητές» ή, για να είμαστε πλήρεις, σε «»Μεζεδάκια λίγο πριν ανοίξουν τα σχολεία για να ξανακλείσουν σε πέντε μέρες εκτός αν η κυβέρνηση επιστρατεύσει ξανά τους καθηγητές, που και να μην απεργήσουν μαύρη χρονιά θα είναι φέτος έτσι που έχει βαλθεί η κυβέρνηση να διαλύσει τη δημόσια παιδεία». Οπότε, ας μείνουμε στον αρχικό μας τίτλο.

Πιο μακάβρια, βέβαια, θα μπορούσε να σκεφτεί κανείς τον τίτλο «Μεζεδάκια λίγο πριν αρχίσουν να πέφτουν οι βόμβες» -οι βόμβες στη Συρία, εννοώ, αν και το πράγμα ίσως δεν είναι τόσο απλό όσο φαίνεται και, θα το παρατηρήσατε, για πρώτη φορά μετά τη δεκαετία του 1980 υπάρχει στη διεθνή σκηνή κάποια ισχυρή χώρα που υψώνει τη φωνή της στην υπερδύναμη. Αλλά εμείς εδώ δεν διεθνολογούμε ούτε πολιτικολογούμε, απλώς λεξιλογούμε ή μεζεδολογούμε, ωστόσο το πρώτο μεζεδάκι μας το παίρνουμε από τη διεθνή επικαιρότητα και συγκεκριμένα από τη Διάσκεψη της ομάδας G20 που έγινε αυτές τις μέρες,.. πού έγινε αλήθεια; Έγινε στη Ρωσία, στην παλιότερη πρωτεύουσα της χώρας, στην πόλη που για σχεδόν 70 χρόνια λεγόταν Λένινγκραντ και που σήμερα λέγεται, στα ρωσικά Санкт-Петербург, Σανκτ-Πέτερμπουργκ, γερμανοπρεπώς. Αλλά στα ελληνικά, πώς λέγεται; Αγία Πετρούπολη, συμφωνα με τα περισσότερα μέσα ενημέρωσης. Εδώ, πολλοί ψαγμένοι περί τα γλωσσικά, προβάλλουν αντίρρηση, αλλά πριν την εξετάσουμε ας δούμε σύντομα την ιστορία του ονόματος της πόλης. Καθώς, για τους Ρώσους, τα γερμανικά ήταν η πόρτα προς τον δυτικοευρωπαϊκό πολιτισμό, η πόλη ονομάστηκε, όπως είπαμε, Σανκτ-Πέτερμπουργκ, που είναι γερμανισμός. Το 1914, με το ξέσπασμα του 1ου Παγκοσμίου Πολέμου, μετονομάζεται σε Πέτρογκραντ, εκρωσισμένο το όνομα δηλαδή (γκραντ στα ρώσικα η πόλη). Το 1924, μόλις πεθαίνει ο Βλαδίμηρος Λένιν, η πόλη μετονομάζεται σε Λένινγκραντ και το 1991, πιθανώς με τη διάλυση της Σοβιετικής Ένωσης, επανέρχεται το παλιό όνομα Σανκτ-Πέτερμπουργκ. Ωστόσο, στην καθημερινή χρήση το «Σανκτ» παραλείπεται πολύ συχνά, οι δε ντόπιοι αποκαλούν την πόλη τους «Πίτερ» (και έτσι τη λέγαν κι όταν ονομαζόταν Λένινγκραντ).

Έλεγα λοιπόν ότι πολλοί διαφωνούν με την απόδοση «Αγία Πετρούπολη» και θυμίζουν ότι η πόλη πήρε την ονομασία της από τον Άγιο Πέτρο (τον απόστολο), επειδή έτσι το αποφάσισε ο ιδρυτής της, ο μέγας Πέτρος (ο Τσάρος, που ήθελε να δώσει στη Ρωσία ένα θαλάσσιο λιμάνι που να μην κλείνει από τους πάγους τόσο συχνά όσο το Αρχανγκέλσκ. Άρα, λένε, όταν λέμε «Αγία Πετρούπολη» είναι λάθος διότι δεν είναι αγία η πόλη, είναι η «πόλη του Αγίου Πέτρου», άρα πρέπει να λέμε «Αγιοπετρούπολη». Δεν με πείθει η επιχειρηματολογία αυτή αν και παλιότερα την είχα ενστερνιστεί. Στα ελληνικά έχουμε πάρα πολλά τοπωνύμια με «Άγιος» και «Αγία», κανένα δεν έχει συμπτυχθεί σε μονολεκτικό (αν δεν κάνω λάθος) παρά μόνο σε ανεπίσημες χρήσεις (Αγιονικόλας αντί Άγιος Νικόλαος, Αγιοβασίλης, Αγιατριάδα, Αγιασωτήρα κτλ.) Οπότε, το «Αγιοπετρούπολη» ηχεί ανεπίσημο. Από την άλλη, προσωπικά χρησιμοποιώ το «Πετρούπολη» που νομίζω πως είναι μια χαρά για τις περισσότερες χρήσεις εκτός τις πολύ επίσημες -και σίγουρα για τα ρεπορτάζ. Υπάρχει βέβαια και ο δήμος των δυτικών προαστίων, που λέγεται επίσης Πετρούπολη, αλλά νομίζω ότι τα συμφραζόμενα συνήθως αποκλείουν τη σύγχυση. (Η οποία Πετρούπολη Αττικής ονομάστηκε έτσι μάλλον από τον Πέτρο Γιάνναρο, ιδιοκτήτη της δεξιάς εφημερίδας Εσπερινή, η οποία στη δεκαετία του 1920 μοίραζε κουπόνια για οικόπεδα στην τότε παρθένα περιοχή -αυτές ήταν προσφορές, όχι τώρα που τη βγάζουν με σιντάκια· αλλά ας μην τους δίνω ιδέες γιατί φανταστείτε να δούμε καμιά Θεμούπολη….)

Προχωράμε στα υπόλοιπα μεζεδάκια.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Μύθοι, Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Μεζεδάκια | Με ετικέτα: , , , , | 303 Σχόλια »

Ο στρατηγός Φλίγκερ και άλλα μεσοϊουλιανά μεζεδάκια

Posted by sarant στο 14 Ιουλίου, 2012

Αν αναρωτιέστε ποιος είναι ο στρατηγός θα πρέπει να περιμένετε λίγο, όσο για το δεύτερο σκέλος του τίτλου δεν πρέπει να σας προκαλεί απορία, στα μέσα του μήνα βρισκόμαστε. Θα μπορούσα να τα πω και σκέτα «ιουλιανά» αλλά τότε θα θύμιζαν τα Ιουλιανά του 1965, την αποστασία, που την επέτειό της την έχουμε αύριο. Για το θέμα αυτό έχω γράψει κάμποσες φορές, οπότε φέτος είπα να μη γράψω, αλλά αν ενδιαφέρεστε σας παραπέμπω στα προηγούμενα άρθρα του ιστολογίου με θέμα τα Ιουλιανά, δίνουν νομίζω μια καλή εικόνα (και ίσως καλύτερα ν’ αρχίσετε από τα παλιότερα).

Βέβαια, όλο το άρθρο θα μπορούσα να τ’ αφιερώσω ολόκληρο σε σταχυολόγηση απόψεων που εκφράστηκαν, άλλες αξιοσχολίαστες και άλλες να τραβάς τα μαλλιά σου, σε σχέση με το «σκάνδαλο» του νέου βιβλίου Γραμματικής, αλλά επειδή ελπίζω να σταματήσει επιτέλους αυτή η ανοησία προτίμησα να μην τριτώσω τα άρθρα μου για το θέμα· ελπίζω να σταματήσει, αλλά ποιος ξέρει αν αύριο κάποια κυριακάτικη εφημερίδα δεν το αναζωπυρώσει. Από τις αξιοσχολίαστες τοποθετήσεις ήταν και του Στάθη (Σταυρόπουλου) ο οποίος, παρά την παλιά βεντέτα που έχει, εδώ και καμιά δεκαριά χρόνια, με το Παιδαγωγικό Ινστιτούτο, στο άρθρο του έχει και κάμποσα σωστά, ιδίως προς το τέλος.

Το αν μόνο τα τούρκικα έχουν φωνητική ορθογραφία, όπως λέει (με επιφύλαξη) ο Στάθης, είναι κάτι που σηκώνει πολλή κουβέντα. Ούτε τα τούρκικα έχουν απόλυτη φωνητική ορθογραφία (υπάρχει π.χ. ένα προβληματάκι με το ğ), ούτε είναι μόνα τους, αφού κι άλλες πολλές γλώσσες έχουν «σχεδόν φωνητική» ορθογραφία -όπως τα ιταλικά ή πολλές σλάβικες (της ακατονόμαστης συμπεριλαμβανομένης).

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Εφημεριδογραφικά, Κοτσανολόγιο, Μεζεδάκια | Με ετικέτα: , , , | 136 Σχόλια »