Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘Λάκης Παπαδόπουλος’

Γιατί δεν έβαλαν τον Παπαδόπουλο;

Posted by sarant στο 26 Ιουνίου, 2018

Ο τίτλος του άρθρου δεν νοσταλγεί τον θλιβερό πρωτοδικτάτορα, ούτε λιγουρεύεται μπισκότα. Είναι λογοπαίγνιο, αν και ίσως όχι πολύ πετυχημένο, πάνω στον τίτλο του αστυνομικού μυθιστορήματος της Αγκάθας Κρίστι Why didn’t they ask Evans? Βέβαια, στο αγγλικο μυθιστόρημα το κλειδί είναι ότι ο τίτλος δεν προσδιορίζει φύλο, και τελικά δεν προκειται για κάποιον Ίβανς αλλά για μια κυρία Ίβανς -αλλά δεν είναι αναγκη να επεκταθούμε προς τα εκεί. Ας πούμε ότι συνεχίζω το άρθρο της προηγούμενης εβδομάδας για τα αστυνομικά μυθιστορήματα, μόνο που τώρα θα επεκταθώ στα ονοματολογικά.

Στη νουβέλα του Ντάσιελ Χάμετ Το ξεθεμέλιωμα του Κάφιναλ (The gutting of Couffignal, ήμουν πολύ νέος όταν το μετέφρασα για τον Καστανιώτη, δεν ξέρω αν σήμερα θα το απέδιδα έτσι), ο αρχικακός είναι ένας φαινομενικά άκακος γεροντάκος, ο Παπαντοπουλος, ελληνικής βέβαια καταγωγής. Δεν είχε μόνο κακούς Έλληνες ήρωες ο μεγάλος αστυνομικός συγγραφέας. Ο ντετέκτιβ του μυθιστορήματος Ο αδύνατος άντρας, που ήταν το μπεστ σέλερ του Χάμετ, αν και δεν το πληρώθηκε γερά διότι στο μεταξύ έγινε κομμουνιστής και μεταπολεμικά μπήκε στη μαύρη λίστα του Μακάρθι και στη φυλακή, ήταν κι αυτός Έλληνας. Χαραλαμπίδης, αλλά τελικά Νικ Τσαρλς, όπως κούρεψε το επώνυμο του πατέρα του ο υπάλληλος στο Ιμιγκρέσιο. «Και Χ να τον έλεγαν, ο γέρος μου θα το δεχόταν», λέει -παραθέτω απο μνημης.

Ξερουμε βέβαια πως Παπαδοπουλος είναι το συχνοτερο ελληνικό επώνυμο, μια και κάθε χωριό έχει ιερέα και οι παπάδες κάνουν παιδιά, και μάλιστα πολλά («επειδή χρόνο-χρονικής μένουν κοντά στις γυναίκες τους», εξηγεί ένας παπάς ήρωας του Παπαδιαμάντη –και πάλι παραθέτω από μνήμης, μη με διορθώσετε). Η συγκριτική συχνότητα των επωνύμων είναι θέμα γι’ άλλο άρθρο, πάντως ο Παπαδόπουλος είναι το αντίστοιχο του Σμιθ των αγγλοσαξόνων.

Για τον Χάμετ, ένας Παπαντόπουλος, που αν θυμάμαι καλά το γράφει και Papadopolous σε κάποιο σημείο, όπως τυπικά τσαλακώνουν οι Αμερικάνοι την χαρακτηριστική κατάληξη των επωνυμων μας, είναι κάτι το εξωτικο, που όμως θα το αναγνωριζαν οι αναγνώστες του -και αυτό είναι το ζητούμενο: αν βάλεις έναν Έλληνα ήρωα σε αμερικάνικη νουβέλα, θα βάλεις Παπαδόπουλο ή Χαραλαμπίδη, δεν θα βάλεις, λέμε τώρα, Παραπραστανίτη, Μπρη ή Τσουρουκτσόγλου (υπαρκτα επώνυμα ολα τους, ένας τελευταίος ήταν συμμαθητής μου, εγγονός προκρίτου της Σμύρνης που βρήκε ηρωικό θάνατο μαζί με τον Χρυσόστομο το 1922).

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Advertisements

Posted in ποδόσφαιρο, Αστυνομική λογοτεχνία, Λογοτεχνία, Ονόματα, Ψευδώνυμα | Με ετικέτα: , , , , , , , | 205 Σχόλια »

Δυο λόγια για την Αρλέτα

Posted by sarant στο 9 Αύγουστος, 2017

Η θλιβερή είδηση του θανάτου της έγινε γνωστή χτες το απόγευμα και παρόλο που ήδη τη μνημονεύσαμε στα σχόλια του χτεσινού άρθρου, βρίσκω πως της αξίζει να της αφιερώσουμε ειδικό άρθρο -αν μη τι άλλο σημάδεψε τα νιάτα μας.

Μιλάω βέβαια για την Αρλέτα, που έφυγε από τη ζωή χτες. Την Αρλέτα της ανεξάντλητης τρυφερότητας, το κορίτσι με την κιθάρα που καλύτερα από κάθε άλλον ενσάρκωσε το νέο κύμα και που συνέχισε να εκπροσωπεί τον κόσμο των μπουάτ μέχρι πολύ πρόσφατα.

Η Αρλέτα γεννήθηκε το 1945 στην Αθήνα όπου έζησε διαρκώς, ανάμεσα σε Εξάρχεια και Κυψέλη (στο δίπατο σπίτι της στην οδό Δεληγιάννη έμεινε ο Γιώργος Ιωάννου οταν κατέβηκε στην Αθήνα). Σπούδασε στη Σχολή Καλών Τεχνών και ποτέ δεν άφησε εντελώς τη ζωγραφική. Ωστόσο, όπως διηγείται η ίδια, όταν ήταν πρωτοετής την άκουσε να τραγουδάει σε μια εκδρομή ο Γιώργος Παπαστεφάνου και την πήγε στον Πατσιφά, που τότε ξεκινούσε στη ΛΥΡΑ και καθώς δεν είχε τη δυνατότητα να προσελκύσει καθιερωμένους καλλιτέχνες αναζητούσε νέες φωνές και με πρωτοστάτη τον Γιάννη Σπανό προωθούσε το κίνημα που έμεινε γνωστό ως «νέο κύμα».

Ακριβώς σε μουσική Γιαννη Σπανού και στίχους Γιώργου Παπαστεφάνου ήταν το πρώτο τραγούδι που έκανε γνωστή την Αρλέτα, το Μια φορά θυμάμαι

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γιουτουμπάκια, Εις μνήμην, Ονόματα, Τραγούδια | Με ετικέτα: , , , , , , | 186 Σχόλια »

Τα μυστικά της κρυφής ατζέντας

Posted by sarant στο 16 Ιανουαρίου, 2015

agenda2Πριν από λίγο καιρό ψηφίσαμε τη Λέξη της χρονιάς για το 2014, όμως η σύντομη προεκλογική περίοδος που διανύουμε, και που μπαίνει πια στην τελική ευθεία της, έχει κι αυτή τις δικές της λέξεις και τα δικά της κλισέ, που δεν θα ήταν άσκημη ιδέα να τα καταγράψουμε.

Μια από τις λέξεις αυτές πάντως είναι η ατζέντα, και ειδικότερα η κρυφή ατζέντα, και ειδικότατα η κρυφή ατζέντα του ΣΥΡΙΖΑ, την οποία ο ίδιος ο μέλλων πρώην πρωθυπουργός κ. Σαμαράς κατάγγειλε σε προεκλογική του ομιλία.

Στα νιάτα μου, όταν κάποιος έλεγε «ατζέντα» εννοούσε αποκλειστικά το αντικείμενο της εικόνας, δηλαδή ένα μικρό σημειωματάριο όπου σημειώνει κανείς διευθύνσεις και τηλέφωνα. Αργότερα βγήκανε και οργκανάιζερ, και πολυθεματικές πανάκριβες ατζέντες, και ηλεκτρονικές ακόμα, αλλά η αρχετυπική ατζέντα ήταν το μικρό τεφτεράκι στο οποίο γράφουμε τηλέφωνα -αυτή της φωτογραφίας, μάλιστα, επειδή είναι και κόκκινη, θα μπορούσε να ταιριάζει πολύ καλά για κρυφή ατζέντα του ΣΥΡΙΖΑ, αν η λέξη είχε διατηρήσει μόνο την παλιά της σημασία.

Ξέρουμε όμως ότι η λέξη έχει κι άλλες σημασίες. Σημαίνει επίσης έναν προκαθορισμένο κατάλογο θεμάτων προς συζήτηση π.χ. σε μια διάσκεψη ή σε συνάντηση πολιτικών, π.χ. «Το Κυπριακό περιλαμβάνεται στην ατζέντα της συνάντησης των δύο πρωθυπουργών». Και με τη σημασία αυτή, της ημερήσιας διάταξης που θα λέγαμε επίσης, λέμε ότι ένα θέμα «βρίσκεται ψηλά στην ατζέντα», αν πρόκειται για κάτι σημαντικό και επείγον.

Τρίτη σημασία, ακόμα πιο γενική, της λέξης «ατζέντα» είναι ένας κατάλογος πραγμάτων που πρέπει να γίνουν σε συγκεκριμένο χρονικό διάστημα, μ’ άλλα λόγια ατζέντα με τη σημασία αυτή είναι το πρόγραμμα. Παρακλάδι αυτής της σημασίας είναι και η κρυφή ατζέντα, το κρυφό πρόγραμμα -και από λεξικογραφική άποψη πρέπει να δώσουμε τον έπαινο στο Χρηστικό Λεξικό της Ακαδημίας, που είναι το μοναδικό λεξικό μας που περιλαμβάνει τον σύμπλοκο όρο «κρυφή ατζέντα», με τη σημασία «απώτερος στόχος ή σχέδιο» και την παραδειγματική φράση «η κρυφή ατζέντα της κυβέρνησης για το ασφαλιστικό». Μας λέει επίσης το λεξικό ότι ο όρος είναι δάνειο από το αγγλ. hidden agenda, που καταγράφεται από το 1955.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Επικαιρότητα, Ετυμολογικά, Ιστορίες λέξεων, Λεξικογραφικά | Με ετικέτα: , , , , | 165 Σχόλια »