Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘λάχανα’

Τα σπουδαία λάχανα

Posted by sarant στο 5 Φεβρουαρίου, 2015

lahanaΟ τίτλος θα σας παραξενέψει -τι το σπουδαίο έχουν τα λάχανα; Πόσο σεβασμό ή εκτίμηση μπορεί να εμπνεύσει το ταπεινό αυτό λαχανικό; Υπάρχει βέβαια η παροιμία «Σπουδαία τα λάχανα!», που όμως στάζει από ειρωνεία, και ουσιαστικά λέει το αντίθετο, ότι τα λάχανα δεν είναι σπουδαία, κάτι που φαίνεται επίσης και από την παραλλαγή της: σιγά τα λάχανα!

Μπορεί να είναι ταπεινά τα λάχανα, έχουν όμως αρκετό γλωσσικό και λαογραφικό ενδιαφέρον, και θα αποτελέσουν το αντικείμενο του σημερινού μας άρθρου.

Λάχανο είναι το φυτό που βλέπουμε αριστερά σε δυο ποικιλίες του. Σύμφωνα με τον ορισμό του λεξικού, είναι «ποώδες καλλιεργούμενο φυτό, σφαιρικού σχήματος, με μεγάλα σαρκώδη φύλλα που τρώγονται ωμά, μαγειρεμένα ή τουρσί». Το λάχανο είναι λαχανικό, και αμέσως βλέπουμε ότι η δεύτερη λέξη είναι παράγωγο της πρώτης. Όπως δηλαδή το μήλο μπορεί να θεωρηθεί ο κατεξοχήν καρπός, αφού πολλοί άλλοι καρποί ονομάζονταν ή ονομάζονται με βάση το μήλο, έτσι και το λάχανο θα μπορούσε ίσως να θεωρηθεί ως ο κατεξοχήν εκπρόσωπος των κηπευτικών, αφού έδωσε το όνομά του σε ολόκληρη την κατηγορία.

Αλλά ας πάρουμε τα πράγματα με τη σειρά. Στα αρχαία ελληνικά, λάχανα (συνήθως στον πληθυντικό) ονομάζονταν όλα τα εδώδιμα και καλλιεργούμενα κηπευτικά, όχι απλώς αυτό που λέμε σήμερα λάχανο. Η λέξη παράγεται από το αρχαίο ρήμα «λαχαίνω» και εδώ πρέπει να προσέξουμε, διότι είναι διαφορετικό από το σημερινό ρήμα «λαχαίνω» (π.χ. μου έλαχε ο κλήρος) απ’ όπου και τα λαχεία. Το σημερινό ρήμα «λαχαίνω» είναι μετεξέλιξη του αρχαίου «λαγχάνω», ενώ το αρχαίο «λαχαίνω» σήμαινε «σκάβω». Μία και ενιαία, που έλεγε κάποιος.

Λάχανα λοιπόν ήταν τα φυτά που σκάβεις για να τα καλλιεργήσεις, τα κηπευτικά, και γενικότερα κάθε εδώδιμο λαχανικό. Όσο για τη λέξη «λαχανικά», πρώτη της εμφάνιση είναι στην ελληνιστική εποχή, στη φρ. «λαχανικόν τέλος», που ήταν ο φόρος που έμπαινε στους καλλιεργητές κηπευτικών.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γλωσσικά συμπόσια, Ετυμολογικά, Ιστορίες λέξεων, Φρασεολογικά | Με ετικέτα: , , , , | 244 Σχόλια »