Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘Λένιν’

Προεκλογικά μεζεδάκια και φέτος

Posted by sarant στο 18 Μαΐου, 2019

Βέβαια, οι εκλογές είναι την επόμενη Κυριακή, όχι αύριο -βλέπω όμως ότι και το 2012 αλλά και το 2015 είχα χαρακτηρίσει «προεκλογικά» τα μεζεδάκια του αντίστοιχου Σαββάτου, οχτώ μέρες πριν από την αναμέτρηση. Και ίσως είναι πιο λογικό έτσι, τα μεζεδάκια της επόμενης εβδομάδας είναι, ουσιαστικά, της κάλπης.

Ξεκινάμε όμως με κάτι μη προεκλογικό.

* Γίνεται αυτές τις μέρες στην Αλεξανδρούπολη ένα επιστημονικό συνέδριο, Πανελλήνιο Συνέδριο Ψυχολογικής Έρευνας, και ανάμεσα στις εκδηλώσεις φιγουράρει η ομιλία του ομιλία του Γιώργου Παξινού με τίτλο: «Εγκέφαλος και νους. Ποια η μαριονέτα και ποιος ο μαριονοπαίκτης

Τα πλάγια δικά μου, επειδή σε αυτήν τη λέξη θέλω να εστιάσω. Αυτός που παίζει τις μαριονέτες νομίζω πως λέγεται μαριονετίστας, αλλά δεν είναι κακό να φτιάξουμε κι άλλη μια λέξη -πώς αλλιώς θα φτάσουμε τον στόχο των 5.000.000; Θα περίμενε κανείς το «μαριονετοπαίκτης», αλλά φαίνεται πως εδώ έδρασε απλολογία. Όμως, επειδή δεν είναι και πολύ συχνή η λέξη, θα αργήσουμε να δούμε αν θα καθιερωθεί ο απλολογικός τύπος (ή αν θα τον υιοθετήσουν κι άλλοι, όπως έγινε με τον περιβαντολόγο ή τον αθλίατρο).

* Παρεμπιπτόντως, αυτό το αρχαίο ρητό της ιστοσελίδας, δεν είναι σωστά γραμμένο. Εγώ στα κιτάπια μου το βρίσκω: νοερὸς ἄρα καὶ ἔμψυχός ἐστιν ὁ κόσμος. Η έγκλιση του τόνου πρέπει να κρατηθεί.

* Κι ένα εμμέσως προεκλογικό, που το έχουμε συζητήσει στα σχόλια μέσα στη βδομάδα αλλά το βάζω εδώ για λόγους τάξεως και για ενημέρωση. Γνωστός σεισμολόγος, καθηγητής Πανεπιστημίου, δημοσίευσε στο Τουίτερ τη φωτογραφία που βλέπετε.

Πέρα από το γλωσσικό αξιοπερίεργο, τον τύπο «κρούμε», που δεν είναι προσφώνηση προς τον τσάρο της Βουλγαρίας αλλά απλοποιημένος τύπος του «κρούουμε» (μπορεί να είναι και ιδιωματικός), η μπλογκόσφαιρα έσπευσε να επισημάνει ότι η τεράστια ρωγμή δεν είναι ρωγμή αλλά αντισεισμικός (θαρρώ) αρμός, πιθανώς κακοσυντηρημένος, αλλά πάντως όχι σε κατάσταση που να εγκυμονεί κίνδυνο.

Αναρωτιέμαι αν υπάρχει ομοφωνία ως προς αυτό που έγραψα ή αν πρέπει να δώσουμε κάποιο δίκιο στον κ. Τσελέντη.

* Και συνεχίζω με έναν χοντρούτσικο αγγλισμό. Σε άρθρο της Ελένης Βαρβιτσιώτη για τη σύνοδο κορυφής της ΕΕ στο Σιμπίου, διαβάζω:

Εκεί υποσχέθηκαν να προστατεύσουν «τη δημοκρατία και το κράτος δικαίου», παρότι στο συγκεκριμένο θέμα δεν βρίσκονται όλοι στην ίδια σελίδα, καθώς η Πολωνία, η Ουγγαρία και η Ρουμανία έχουν κατηγορηθεί ότι υπονομεύουν τις δημοκρατικές διαδικασίες.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Εκλογές, Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Μεζεδάκια, Πρόσφατη ιστορία | Με ετικέτα: , , , , , , | 251 Σχόλια »

Αυτό που δεν είπε ο Βολταίρος

Posted by sarant στο 13 Δεκεμβρίου, 2018

Η γνωστότερη ρήση του Βολταίρου, και ένα από τα γνωστότερα αποφθέγματα όλων των εποχών είναι η «Διαφωνώ με αυτό που λες, αλλά θα υπερασπιστώ μέχρι θανάτου το δικαίωμά σου να το λες» (Je ne suis pas d’accord avec ce que vous dites, mais je me battrai jusqu’au bout pour que vous puissiez le dire στο πρωτότυπο).

Η εμβληματική αυτή ρήση υπέρ της ελευθερίας του λόγου έχει παρατεθεί αμέτρητες φορές, είναι μάλιστα τόσο γνωστή ώστε να μη χρειάζεται να παρατίθεται ολόκληρη, αλλά να αρκείται κάποιος στο «Και όπως θα έλεγε ο Βολταίρος…» ενώ επίσης έχει παρωδηθεί πολλές φορές, συνήθως για να στιγματίσει την υποκρισία κάποιου που ενώ στα λόγια υπερασπίζεται την ελευθερία του λόγου στην πράξη φιμώνει τις ενοχλητικές φωνές.

Μόνο που αυτό ΔΕΝ το είπε ο Βολταίρος. Η φράση που γενικά αποδίδεται (ή αποδιδόταν) στον Γάλλο φιλόσοφο οφείλεται στην πραγματικότητα στην Αγγλίδα βιογράφο του Evelyn Beatrice Hall, η οποία το 1906, σε μια βιογραφία του με τίτλο «Οι φίλοι του Βολταίρου», συνοψίζει με αυτή τη φράση τη στάση του Βολταίρου απέναντι στην ελευθερία του λόγου, ειδικά σε σχέση με τη δίωξη του Ελβέτιου.

Σήμερα είναι πια αρκετά γνωστό ότι ο Βολταίρος δεν είπε αυτή τη φράση, ωστόσο θα τη δείτε να χρησιμοποιείται ακόμα ευρύτατα. Κάποιοι που τη χρησιμοποιούν, γνωρίζοντας την αμφισβήτηση, εκφράζουν μιαν αμφιβολία γράφοντας: η φράση που αποδίδεται στον Βολταίρο (παράδειγμα τυχαίο), που είναι ασφαλώς ακριβές. Δεν θέλουν να αποποιηθούν τη χρήση μιας γνωστής φράσης που κάνει πάντα αίσθηση και θα ήταν σχοινοτενές να έλεγαν «όπως είπε η Έβελιν Χολ, πιστεύοντας ότι εκφράζει το πνεύμα του Βολταίρου».

Θυμάμαι πως όταν είχα διαβάσει πρώτη φορά πως η φράση δεν είναι του Βολταίρου, είχα εντυπωσιαστεί. Ήταν στα μέσα της δεκαετίας του 1990, τότε που έκανα τα πρώτα μου βήματα στο Διαδίκτυο, που τότε είχε μπόλικο κείμενο και λιγοστές εικόνες, καθόλου βίντεο και ελάχιστους ήχους. Τότε, ξέμαθα πολλά πράγματα, ένα από τα οποία ήταν και η πατρότητα της ρήσης αυτής. Είδα ότι πηγή για την ανασκευή ήταν ένα βιβλίο που ασχολιόταν γενικά με ρήσεις που έχουν αποδοθεί σε λάθος ανθρώπους, με τίτλο They never said it. Το βρήκα με κάποιο τρόπο (όχι πάντως από την Άμαζον, που δεν νομίζω να υπήρχε) και το χάρισα στον πατέρα μου. Περιείχε και άλλα τέτοια πασίγνωστα ρητά που ποτέ δεν ειπώθηκαν από αυτούς στους οποίους αποδίδονται, όπως το «Δεν μπορείς να κοροϊδέψεις τους πάντες για πάντα», που δεν το είπε ο Αβραάμ Λίνκολν. Βέβαια, το βιβλίο είχε σαφή αμερικανοκεντρισμό και αρκετά από τα ρητά του ήταν άγνωστα σε μένα -και όχι μόνο σε μένα, υποθέτω.

Τώρα που το Διαδίκτυο έχει κυριαρχήσει στη ζωή μας και τα κοινωνικά μέσα έχουν αποκτήσει παρουσία που αντεπιδρά στην ‘πραγματική ζωή’, μάς έχουν κατακλύσει τα ψεύτικα αποφθέγματα, ή ίσως τώρα συνειδητοποιούμε την έκτασή τους.

Θα το έχω ξαναπεί, ο καταλύτης που με έσπρωξε να ανοίξω ιστολόγιο το 2009 (ενώ είχα προσωπικό ιστότοπο από το 1997) ήταν, ακριβώς, ένα τέτοιο ανύπαρκτο απόφθεγμα -τις ταραγμένες μέρες του Δεκεμβρίου του 2008 ο Ελεύθερος Τυπος κυκλοφόρησε με πρωτοσέλιδο ένα ρητό «Η Δημοκρατία μας αυτοκαταστρέφεται επειδή …. » που το απέδιδε στον Ισοκράτη. Το ρητό ήταν κατασκευασμένο, δεν αντιστοιχούσε σε κανένα συγκεκριμένο χωρίο του Ισοκράτη, ενώ χρησιμοποιούσε διατυπώσεις όπως η εισαγωγική που ήταν ολοφάνερα σύγχρονες. Έγραψα τότε κάτι στον παλιό μου ιστότοπο (το αναδημοσιεύω και εδώ) που έγινε ιότροπο θα λεγαμε αν είχε βγει τότε η λέξη viral, και που με έπεισε για την αξία της αλληλεπίδρασης. Κι έτσι με διαβάζετε τώρα -ή μάλλον, κι έτσι συζητάμε τώρα, διότι και στον παλιό μου ιστότοπο έγραφα πράγματα που πιθανώς τα διάβαζαν κάποιοι αλλά η συζήτηση γινόταν σπάνια και μετ’ εμποδίων -με μέιλ μόνο.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Διαδίκτυο, Το είπε/δεν το είπε | Με ετικέτα: , , , , , , | 223 Σχόλια »

Μεταδημοψηφισματικά μεζεδάκια

Posted by sarant στο 11 Ιουλίου, 2015

Και άλλους τίτλους θα μπορούσα να δώσω στο σημερινό άρθρο, και μάλιστα πάρα πολλούς. Όμως υπάρχει περίπτωση να μην μου δοθεί άλλη ευκαιρία να χρησιμοποιήσω τον τίτλο αυτόν, ενώ τους άλλους που θα μπορούσα να σκεφτώ, που απορρέουν από τη δραματική επικαιρότητα των τελευταίων ημερών (π.χ. τελεσιγραφικά μεζεδάκια, συμφωνικά μεζεδάκια, αριστερομνημονιακά μεζεδάκια κτλ.) φοβάμαι ότι θα έχω κι άλλες ευκαιρίες στο μέλλον να τους βάλω.

* Και ξεκινάω με μια σχιζολεξία του κατά τα άλλα μάλλον προσεχτικού με τη γλώσσα Γιάνη Βαρουφάκη, ο οποίος, μόλις έπαψε να είναι υπουργός ανέβασε ένα τουίτ στο οποίο έγραφε: Μέχρι χτες με περίμεναν έξω από το σπίτι/γραφείο. Τώρα που αφ’υπουργοποιήθηκα 2 «δημοσιογράφοι» εισέβαλαν στην αυλή μου. Άντε κ σ’ ανώτερα!

Η σχιζολεξία βρίσκεται στην αχρείαστη (ή μάλλον λαθεμένη, για να το πούμε σωστά) απόστροφο στο «αφυπουργοποιήθηκα». Βρίσκω ωστόσο ένα ελαφρυντικό στην απόστροφο του Γιάνη: επειδή ο όρος που έφτιαξε δεν είναι καθιερωμένη λέξη αλλά εφήμερος σχηματισμός, και μάλιστα χωρίς ιδιαίτερα μεγάλη ετυμολογική διαφάνεια, θέλησε με την απόστροφο να δείξει ακριβώς τα συστατικά μέρη του νεολογισμού του. Καμιά φορά το κάνουμε αυτό με παύλα, αλλά εδώ δεν νομίζω ότι η απόστροφος μπορεί να σταθεί.

* Πολύ αστείο λάθος από το Πρώτο Θέμα, λάθος που θυμίζει το ανέκδοτο «το κτήνος ο Καλλικράτης». Σε ρεπορτάζ για τοποθέτηση του Ευ. Βενιζέλου, απέδωσε στον πρώην (θέλω να το ακούω) αντιπρόεδρο της κυβέρνησης και πρόεδρο του ΠΑΣΟΚ τη φράση ότι τον Αλέξη Τσίπρα «τον στηρίζει όλος ο ακροδεξιός ευρωπαϊκός θεσμός μέσα στο Ε.Κ.».

Ασφαλώς το μαργαριτάρι είναι του συντάκτη, ο πρώην (θέλω να το ακούω) ξέρει ότι άλλο εσμός και άλλο θεσμός. Αλλά είπαμε, φταίει το κτήνος ο Καλλικράτης.

* Κι ένα μεταφραστικό μεζεδάκι από την iefimerida, σε ρεπορτάζ για ένα παραλειπόμενο από την ομιλία του Αλέξη Τσίπρα στο Ευρωκοινοβούλιο. Αναφερόμενος στη συνάντηση με την Ιρλανδέζα ευρωβουλευτίνα Μαρτίνα Άντερσον, ο συντάκτης γράφει: Η Άντερσον είχε συλληφθεί ως ύποπτη έναν χρόνο αργότερα, είχε καταδικαστεί για τον σχεδιασμό της επίθεσης, αλλά, μιας και η ενοχή της ουδέποτε αποδείχθηκε, αφέθηκε ελεύθερη το 1998, στο πλαίσιο της «Συμφωνίας της Καλής Παρασκευής».

Στα αγγλικά, Good Friday. Αυτό στα ελληνικά λέγεται Μεγάλη Παρασκευή. Βέβαια, αφού η κοπέλα βγήκε από τη φυλακή, Καλή Παρασκευή ήταν, κακή θα ήταν;

* Μου άρεσε πολύ η ομιλία του Αλέξη Τσίπρα στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και θεωρώ θετικές τις συμμαχίες που έχει εδώ και καιρό δημιουργήσει και με άλλες δυνάμεις πέρα από την Ευρωομάδα της Αριστεράς, όπως τους περισσότερους Πράσινους ή τους Σοσιαλιστές του νότου.

Ωστόσο, στην ομιλία του πρόσεξα (εγώ και εκατοντάδες χιλιάδες άλλοι) δυο λάθη. Το πρώτο, στην αρχή της ομιλίας του, όταν χρησιμοποίησε τη ρήση που αποδίδεται στον Θεμιστοκλή, αλλά με τη μορφή «άκουσον μεν, πάταξον δε». Ωστόσο, ο Θεμιστοκλής, την παραμονή της ναυμαχίας της Σαλαμίνας είπε στον Ευρυβιάδη, που έκανε μια κίνηση για να τον χτυπήσει, το αντίστροφο: «πάταξον μεν, άκουσον δε».

* Αυτό το πρώτο λάθος του πρωθυπουργού όμως έδωσε αφορμή να εκδηλωθεί και ο αμείλικτος νόμος του Μέφρι, που λέει ότι πολύ συχνά όποιος επιχειρεί να στηλιτεύσει το λάθος κάποιου άλλου, κάνει κι εκείνος άλλο λάθος, κάποτε μεγαλύτερο. Έτσι, προσπαθώντας να εξηγήσει γιατί είναι λάθος η διατύπωση του πρωθυπουργού, ο συντάκτης δείχνει ότι είναι άξιος για πρόεδρος του Εδεσσαϊκού:

Σε ελεύθερη μετάφραση λοιπόν και σε απλά ελληνικά ο πρωθυπουργός μας, αντί να προτρέψει τους ξένους πρώτα να μας ακούσουν και μετά να μας χτυπήσουν τους πρότεινε πρώτα να μας χτυπήσουν και μετά να μας ακούσουν! Κι αν στην ναυμαχία της Σαλαμίνας επικράτησαν τελικά οι Έλληνες καταστρέφοντας 300 περσικά πλοία, παραμένει για την ώρα αμφίβολο εάν στην «ναυμαχία της Ευρώπης» θα επικρατήσει ο ελληνικός στόλος της αριστεράς, ο οποίος δεν ισοπεδώνει μόνο την δύναμη της λογικής αλλά και τα ρητά των αρχαίων Ελλήνων...

Προσέξτε ότι ο συντάκτης εξηγεί ανάποδα αυτό που είπε ο πρωθυπουργός -άρα, δείχνει πως ούτε αυτός καταλαβαίνει τη ρήση που αποδίδεται στον Θεμιστοκλή! Βέβαια, η γλωσσική επάρκεια του συντάκτη φαίνεται και από αλλού, αφού στην αρχή του άρθρου λέει ότι ίσως αυτό που ώθησε τον Αλέξη Τσίπρα να επιδείξει αρχαιομάθεια να ήταν «ο ζήλος απέναντι στον προλαλήσαντα στα αρχαία ελληνικά, ευρωβουλευτή, Μανώλη Γλέζο». Ο ζήλος; Έχω τη φριχτήν υποψία ότι εννοούσε τη ζήλεια. Διότι ζήλος σημαίνει «ζέση, ενθουσιασμός».

* Και περνάω στο δεύτερο γλωσσικό-πραγματολογικό από την ομιλία του Αλέξη Τσίπρα, τούτη τη φορά από τη δευτερολογία. Στο κλείσιμο, θέλοντας να απαντήσει στον Ντόναλντ Τουσκ, που είχε χρησιμοποιήσει ρητό του Πλούταρχου («είναι εύκολο να ψέξει κανείς κάποιον, αλλά το να διορθώσει το πρόβλημα είναι πιο δύσκολο»), ο πρωθυπουργός είπε: «Ο Σοφοκλής με το αριστούργημά του την Αντιγόνη μας έμαθε πως υπάρχουν στιγμές που υπέρτατος νόμος απ’ τους νόμους των ανθρώπων είναι το δίκιο των ανθρώπων.»

Αμ δεν είναι έτσι, ή τουλάχιστον δεν το είπε έτσι ο Σοφοκλής, ο οποίος έγραψε:

Οὐ γάρ τί μοι Ζεὺς ἦν ὁ κηρύξας τάδε,
οὐδ’ ἡ ξύνοικος τῶν κάτω θεῶν Δίκη·
οὐ τούσδ’ ἐν ἀνθρώποισιν ὥρισαν νόμους·
οὐδὲ σθένειν τοσοῦτον ᾠόμην τὰ σὰ
κηρύγμαθ’ ὥστ’ ἄγραπτα κἀσφαλῆ θεῶν
νόμιμα δύνασθαι θνητὸν ὄνθ’ ὑπερδραμεῖν.

Δηλαδή, υπέρτατος νόμος [απ’ τους νόμους των ανθρώπων] είναι ο νόμος των θεών (θεών νόμιμα) ή, όπως είναι η μετάφραση του Γρυπάρη:

…και μήτε πίστευα τόση δύναμη πως να’χουν
τα δικά σου κηρύγματα, ώστε ενώ είσαι
θνητός, να μπορείς των θεών τους νόμους
τους άγραπτους κι ασάλευτους να βιάζεις.

Ελπίζω να μη βγουν αναρτήσεις στο Facebook με την προτομή του Σοφοκλή και το ρητό «υπέρτατος νόμος το δίκιο των ανθρώπων»!

* Από τα έγκυρα (οΘντκ) Νέα, ένας υπερμπαμπινιωτισμός. Σε άρθρο για την καταδίκη του Μπερλουσκόνι, ο τίτλος είναι: Καταδικάστηκε ο Μπερλουσκόνι για τη δωροδοκία γερουσιαστή αλλά δεν θα εκτίνει την ποινή.  Και πιο κάτω, μέσα στο άρθρο: το δικαστήριο … τον καταδίκασε να εκτίνει 3 χρόνια φυλάκιση.

Γιατί λέω ότι έχουμε υπερμπαμπινιωτισμό; Διότι, το ρήμα έχει καθιερωθεί στα νέα ελληνικά ως «εκτίω» (όπως και το «αποτίω»). Ο Μπαμπινιώτης, επειδή στα αρχαία ήταν εκτίνω/αποτίνω, θέλησε να αναστήσει τον παλαιό τύπο, και έβγαλε φετφά ότι το σωστό είναι «εκτίνω, αποτίνω» -βέβαια, στον ενεστώτα. Όμως εδώ έχουμε στιγμιαίο μέλλοντα, άρα δεν μπορούμε να πούμε «θα εκτίνει», το σωστό είναι «θα εκτίσει» -μια φορά θα εκτίσει την ποινή του. Αλλά, θα σκέφτηκε ο συντάκτης, αφού ο φετφάς λέει «εκτίνω», ας το βάλω κι εδώ. Όποιος έχει πολύ Μπαμπινιώτη, βάζει και στα λάχανα.

* Μαργαριτάρι σε τιτίβισμα της Έλλης Στάη: Η κοινωνία εκφασιστοποιείται με πρόσχημα την ανέχεια. Και εκ-, και -ποιείται! Δεν διάβασα τη συνέντευξη γιατί το «με πρόσχημα την ανέχεια» με έκανε να φοβηθώ μήπως η κεντρική ιδέα είναι «καλά, δεν μπορείτε να λιμοκτονείτε αθόρυβα;»

* Το καινούργιο μαργαριτάρι που αποδίδεται στην Άντζελα Δημητρίου μάλλον θα το έχετε ακούσει. Όπως λένε, στην τηλεόραση είπε: Δεν γουστάρω τα ξένα προϊόντα. Εγώ προτιμώ τα ελληνικά. Δεν μπορεί κανείς να μου αφαιρέσει το λάδι μου εμένα, το ελληνικό. Δεν γουστάρω να πάρω εγχώριο, δεν θέλω να πάρω το κρέας το εγχώριο, θέλω να πάρω το ελληνικό, το δικό μου, από το χωριό μου.

Πού να δείτε, αγαπητή μου, που υπάρχουν και μερικοί περίεργοι με ακόμα πιο εξεζητημένα γούστα, που δεν αρκούνται στα εγχώρια αλλά αγοράζουν και αυτόχθονα προϊόντα!

(Πάντως, το «ουδείς άσφαλτος» που λένε ότι είχε πει η λαίδη είναι, όπως έχω ξαναγράψει, απόλυτα σωστό).

* Ένα συνηθισμένο λαθάκι, αυτή τη φορά σε άρθρο του Στάθη Κουβελάκη: «Πώς να εξηγήσουμε ότι οι κκ. Μεϊμαράκης και Θεοδωράκης, δηλαδή οι επικεφαλείς του στρατοπέδου των (κατά κράτος) ηττημένων…».

Οι επικεφαλής βέβαια, άκλιτο είναι το ρημάδι, επίρρημα είναι.

* Και κλείνω με ένα φρέσκο μεζεδάκι από τη χτεσινή μαραθώνια συζήτηση στη Βουλή (που έγινε και μεταμεσονύκτια στο δεύτερο μέρος της, σαν κάτι αφιερώματα κινηματογράφων σε ταινίες τρόμου). Στη συζήτηση στην επιτροπή, που προηγήθηκε της συζήτησης στην Ολομέλεια, η Ραχήλ Μακρή ανακοίνωσε ότι δεν θα ψηφίσει τη συμφωνία, και, σύμφωνα με το ρεπορτάζ τού Σκάει.γρ: Τέλος, έκλεισε την ομιλία της με τη φράση του Θεόδωρου Κολοκοτρώνη, λέγοντας χαρακτηριστικά: «Όπως δήλωσε ο Γέρος του Μοριά, η ελευθερία θέλει αρετή και τόλμη, δεν ξέρω κατά πόσο τη διαθέτετε εσείς θα το δείξει η ιστορία».

Προσέξτε ότι τόσο η βουλεύτρια του ΣΥΡΙΖΑ όσο και ο συντάκτης τού Σκάει αποδίδειουν τη φράση στον Κολοκοτρώνη, ενώ και ένα μικρό παιδί ξέρει ότι την είπε ο Αθανάσιος Διάκος!

Προσθήκη: Ακούγοντας το βιντεάκι (εδώ, μετά το 5.26, διαπιστώνω ότι η Ραχήλ Μακρή ΔΕΝ απέδωσε τον κάλβειο στίχο στον Κολοκοτρώνη. Η Μακρή διαβάζει ένα εκτενές απόσπασμα από τον Λόγο στην Πνύκα του Κολοκοτρώνη, που τελειώνει με τη λέξη ελευθερία. Και μετά λέει «Και η ελευθερία θέλει αρετή και τόλμη,δεν ξέρω … κτλ.» Η Μακρή δεν αποδίδει τη φράση αυτή στον Κολοκοτρώνη, όπως φαίνεται από το «και».

* Επειδή στο Διαδίκτυο η ειρωνεία καμιά φορά δεν γίνεται αντιληπτή, σπεύδω να διευκρινίσω ότι αυτό το τελευταίο το έγραψα στα αστεία -στην πραγματικότητα πρόκειται για στίχο του Κάλβου, που έχει μελοποιηθεί και είναι πασίγνωστος.

* Πάντως, καθώς το συζητούσαμε στο Φέισμπουκ, μια φίλη σχολίασε: Πού το «δήλωσε» άραγε αυτό ο Κολοκοτρώνης;

Δεν άντεξα στον πειρασμό και απάντησα: Μα, στην εκπομπή της Τρέμη, βέβαια!

* Και κλείνω οριστικά με ένα ιστορικό, ας πούμε, σχόλιο που έκανα στο Φέισμπουκ για να δείξω ότι δεν είναι πρωτοφανές όποιος διαπραγματεύεται να αναγκαστεί τελικά να δεχτεί όρους βαρύτερους από αυτούς που είχε απορρίψει σε προηγούμενη φάση των διαπραγματεύσεων.

Αμέσως μετά την Οκτωβριανή επανάσταση, οι μπολσεβίκοι έκαναν ανακωχή με τη Γερμανία και επιδίωξαν σύναψη χωριστής ειρήνης μαζί της. Οι διαπραγματεύσεις αρχισαν τον Δεκέμβριο του 1917, στην πόλη Μπρεστ Λιτόφσκ (σήμερα λέγεται Μπρεστ και βρίσκεται στη Λευκορωσία).

Οι Γερμανοί απαίτησαν μεγάλες εδαφικές παραχωρήσεις (τα Βαλτικά κράτη, τα περισσότερα πολωνικά εδάφη της Ρωσίας, και κάτι εδάφη του Πόντου που θα δίνονταν στην Τουρκία). Οι Μπολσεβίκοι τις απέρριψαν αντιπροτείνοντας έντιμη ειρήνη, χωρίς επανορθώσεις και εδαφικά ανταλλάγματα. Ο Λένιν ήταν υπέρ της υπογραφής των επαχθών όρων, αλλά ήταν σχεδόν μόνος του στην ΚΕ του κόμματος.

Η διαπραγματευτική ομάδα των Μπολσεβίκων άλλαξε καναδυό φορές και είχε κάποιες παλινωδίες στην τακτική της. Ένα διάστημα ήταν επικεφαλής ο Τρότσκι, ο οποίος επέλεξε τη δημιουργική ασάφεια του «ούτε ειρήνη ούτε πόλεμος»: αποσύρθηκε από τις διαπραγματεύσεις, αλλά δεν ξανάρχισε τις εχθροπραξίες.

Τελικά, τον Φλεβάρη του 1918 οι Γερμανοι και οι Αυστριακοί έσπασαν την ανακωχή και στις 23 Φεβρουαρίου έστειλαν τελεσίγραφο με αρκετά επαχθέστερους όρους. Ο Λένιν τώρα κατάφερε να πείσει την ΚΕ του κόμματος κι έτσι στις 3 Μαρτίου ο Τσιτσέριν υπέγραψε την ειρήνη. Οι Μπολσεβίκοι δέχτηκαν όρους βαρύτερους από αυτούς που είχαν προηγουμένως απορρίψει.

Ωστόσο, η επανάσταση σώθηκε και τα περισσότερα από τα εδάφη που παραχωρήθηκαν ανακτήθηκαν αργότερα. Βεβαια, η συνθήκη είχε ένα έμμεσο πολύ οδυνηρό αποτέλεσμα: οργισμένη απο τη συνθηκολόγηση του Μπρεστ Λιτόφσκ, η αριστερή σοσιαλεπαναστάτρια Φάννυ Καπλάν αποπειράθηκε να δολοφονήσει τον Λένιν με πυροβολισμούς. Οι συνέπειες από τον τραυματισμό του Λένιν σίγουρα συνέβαλαν στα εγκεφαλικά που οδήγησαν στην αναπηρία και μετά στον θάνατό του.

Απαραίτητη σημείωση: Το παρόν είναι ιστορική σημείωση που δεν έχει καμιά απολύτως σχέση με σύγχρονα γεγονότα. Το Υπουργείο Παιδείας προειδοποιεί ότι η μεταφορά ιστορικών προηγουμένων στο παρόν είναι παρακινδυνευμένη, ενδέχεται να προκαλέσει παραπλάνηση και γίνεται με προσωπική σας ευθύνη.

 

Posted in Βουλή, Επικαιρότητα, Ιστορία, Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Μεζεδάκια, Νόμος του Μέφρι | Με ετικέτα: , , , , | 258 Σχόλια »

Φιλελεύθερα

Posted by sarant στο 19 Ιουνίου, 2015

Για τους περισσότερους αριστερούς, ο όρος «φιλελεύθερος» είναι κάτι αρνητικό –και ακόμα περισσότερο απαξιωμένος είναι ο όρος «νεοφιλελεύθερος», που πρόσφατα μέχρι και ο αρχιεπίσκοπος Ιερώνυμος τον καταδίκασε έμμεσα, αφού στην πανταχούσα του εναντίον του συμφώνου συμβίωσης χαρακτήρισε το σύμφωνο «νεοφιλελεύθερη επιβράβευση της ανευθυνότητας στις προσωπικές σχέσεις».

Οι αριστεροί φίλοι μου αρέσκονται να χρησιμοποιούν τη μειωτική σύντμηση «φιλελές» (πληθυντικός: οι φιλελέδες) ή λελές ή «νεοφιλελές», ή ακόμα χειρότερα «φιλελέρα», ενώ είδα και το θηλυκό, «φιλελού», σε πρόσφατο σατιρικό άρθρο γραμμένο με αφορμή τη χτεσινή συγκέντρωση των, ας πούμε, φιλοευρωπαϊστών, όπου εξομοιώνονται, όχι εντελώς αβάσιμα αλλά πάντως με μεγάλη δόση υπερβολής, οι φιλελεύθεροι με τους ντιντήδες της Σκομπίας. Υπάρχουν και τέτοιοι, υπάρχουν όμως και φιλελεύθεροι μεροκαματιάρηδες.

Εμείς εδώ συνήθως λεξιλογούμε, και θα είχε ενδιαφέρον να αναλύσουμε τα λεξιλογικά της ελευθερίας και του φιλελευθερισμού –δίνω υπόσχεση να το κάνω μιαν άλλη φορά (σε ορίζοντα πενταετίας). Σήμερα, έτσι γι’ αλλαγή, θα βάλω μερικές σκόρπιες σκέψεις, ας πούμε πολιτικές.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Πολιτική | Με ετικέτα: , , | 367 Σχόλια »

Κρησφύγετα και γιάφκες

Posted by sarant στο 7 Ιανουαρίου, 2015

Κάθισα προχτές να δω δελτίο ειδήσεων σε ένα από τα μεγάλα κανάλια, έτσι να πάρω λίγον αέρα προεκλογικόν αφού ως τώρα, με τις γιορτές, δεν είχε γίνει φανερό ότι βρισκόμαστε σε προεκλογική περίοδο. Λάθος έκανα, για πολλούς λόγους, από τους οποίους ο σοβαρότερος ήταν ότι δεν παρακολούθησα δελτίο ειδήσεων αλλά δελτίο Ξηρού, αφού τα πρώτα τριαντατρία λεπτά του δελτίου (τα μέτρησα) ήταν αφιερωμένα στη σύλληψη του Χριστόδουλου Ξηρού.

Από νοσηρή περιέργεια, χτες επανέλαβα το τόλμημα, τούτη τη φορά σε άλλο μεγάλο κανάλι, σκεπτόμενος αφελώς «τα είπαν όλα χτες, δεν μπορεί να πούνε τα ίδια». Ουκ ανδρός σοφού, διότι και πάλι το πρώτο μισάωρο του δελτίου ήταν αποΞηραμένο, τούτη τη φορά με σάλτσες για τις εκατοντάδες θύματα που θα είχε η επίθεση που σχεδίαζε ο ξανθομάλλης με το μαύρο μούσι στις φυλακές Κορυδαλλού -μέχρι και συνέντευξη από τα θύματα είχε. Σε κάποια στιγμή, εκεί που η οθόνη έδειχνε στιγμιότυπα από τη δίκη της 17Ν με έπιασαν τα γέλια, διότι σκέφτηκα ότι είχα καθίσει για να δω τα νέα κι έβλεπα, επί πεντάλεπτο τουλάχιστον, εικόνες με ηλικία δεκαετία και βάλε.

Κάποια στιγμή, μια τρομοσυντάκτρια έδειξε το σπίτι της Αναβύσσου και είπε ότι «δεν ήταν κρησφύγετο, ήταν γιάφκα». Μου φάνηκε αστεία η διευκρίνιση, μια και τη λέξη «γιάφκα» τη χρησιμοποιούμε λίγο-πολύ σαν συνώνυμη του κρησφύγετου ή έστω σαν μια ειδική κατηγορία κρησφύγετου: η γιάφκα είναι οπωσδήποτε κρυσφύγετο, ενώ αναρωτιέμαι αν υπάρχει κρησφύγετο που να μην είναι γιάφκα.

Οπότε, μια και η λέξη «γιάφκα» ξαναήρθε στην επικαιρότητα, αρπάζω την ευκαιρία να ξαναδημοσιεύσω ένα παλιό μου άρθρο, που είχα γράψει την προηγούμενη φορά που είχε ακουστεί η λέξη στα δελτία, τον Απρίλιο του 2010, και το οποίο, για κάποιο λόγο, είχε τότε περάσει γενικώς απαρατήρητο, ή τουλάχιστον του είχαν γίνει ελάχιστα σχόλια. Προσθέτω σήμερα καναδυό στοιχεία.

Η λέξη γιάφκα βρέθηκε πρόσφατα στην επικαιρότητα, όσο κι αν η δαμόκλεια σπάθη του ΔΝΤ μάς θύμισε με ακαταμάχητη σαφήνεια τι σημαίνει τρόμος. Εγώ όμως θα λεξιλογήσω και θα προσπαθήσω να διερευνήσω την ιστορία της λέξης γιάφκα. Εκ πρώτης όψεως δεν θα έπρεπε να έχω και πολλά να πω, αφού τα δυο μεγάλα λεξικά μας ομοφωνούν ως προς την ετυμολογία και δίνουν παρεμφερή ορισμό. Λέει το ΛΚΝ (Λεξικό Τριανταφυλλίδη) ότι γιάφκα είναι κλειστός χώρος που κρατιέται μυστικός και εξυπηρετεί τις ανάγκες παράνομου μηχανισμού. Το ΛΝΕΓ (Μπαμπινιώτη), πιο αναλυτικό, χωρίς αυτό να είναι απαραιτήτως αρετή, λέει: κρησφύγετο για τη συγκέντρωση υλικού και το σχεδιασμό παράνομων πράξεων από τα μέλη αντικαθεστωτικών ή τρομοκρατικών οργανώσεων.

Για την ετυμολογία, όλοι συμφωνούν ότι προέρχεται από τη ρωσική λέξη явка, που προφέρεται γιάφκα. Πιο αναλυτικό (και εδώ είναι αρετή) το ετυμολογικό του Μπαμπινιώτη, λέει ότι το ρωσικό javka σημαίνει «παρουσία, προσέλευση» και υπό το σοβιετικό καθεστώς απέκτησε τη σημασία «μυστική συνάντηση ατόμων που δεν γνωρίζονταν προηγουμένως», π.χ. δυο παρανόμων, και στη συνέχεια «παράνομο στέκι, κρησφύγετο».

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Επαναλήψεις, Επικαιρότητα, Ετυμολογικά, Ιστορίες λέξεων | Με ετικέτα: , , , , , | 96 Σχόλια »

Ο Λένιν, ο διάβολος και η γιαγιά του

Posted by sarant στο 26 Νοεμβρίου, 2014

Το σημερινό άρθρο πετυχαίνει έναν πρωτότυπο συνδυασμό: συνδυάζει λαογραφία, σοσιαλιστικό κίνημα και την αγάπη του ιστολογίου για την επαλήθευση των αποφθεγμάτων, που συχνά αποδίδονται σε διάσημα πρόσωπα που δεν τα έχουν πει (και έτσι χαρακτηρίζονται «αποφεύγματα»). Επιπλέον, ομολογώ ότι το θέμα δεν το έχω διερευνήσει όσο θα ήθελα, αλλά ελπίζω ότι η συλλογική σοφία του ιστολογίου θα προσθέσει κάποια στοιχεία.

Στην κυριακάτικη συνέντευξή του στο Βήμα, το στέλεχος του ΣΥΡΙΖΑ Γιάννης Μηλιός, αναφερόμενος στο ενδεχόμενο κυβερνητικής συνεργασίας του ΣΥΡΙΖΑ με άλλες δυνάμεις, ανέφερε: «Η αυτοδυναμία είναι το ισχυρό όπλο μιας αριστερής κυβέρνησης απέναντι στην ολιγαρχία και στους δανειστές. Δεν είμαι οπαδός της «λενινιστικής» άποψης «θα συμμαχήσω ακόμη και με τον Διάβολο για να γίνουμε κυβέρνηση». Αλλο επανάσταση, άλλο εκλογές. Οι δεσμεύσεις μας θα συνυπογραφούν με τον λαό. Αυτός είναι και ο μοναδικός μας κριτής. Τόσο πριν όσο και μετά τις εκλογές».

Θα σταθώ στο απόσπασμα: Δεν είμαι οπαδός της «λενινιστικής» άποψης «θα συμμαχήσω ακόμη και με τον Διάβολο για να γίνουμε κυβέρνηση». Αλλο επανάσταση, άλλο εκλογές, που το βρίσκω προβληματικό από πολλές απόψεις. Καταρχάς, ο Γ. Μηλιός φαίνεται να θεωρεί ότι ένα κόμμα που επιδιώκει να σχηματίσει κυβέρνηση (και μάλιστα αυτοδύναμη) με εκλογές πρέπει να είναι πιο εκλεκτικό στις συνεργασίες του από ένα κόμμα που ακολουθεί τον επαναστατικό δρόμο. Αυτό μου φαίνεται οξύμωρο, αλλά μπορεί να πέφτω έξω.

Έπειτα, ο Γ. Μηλιός όχι απλώς αποδίδει στον Λένιν την άποψη «Θα συμμαχήσω ακόμα και με τον Διάβολο …» αλλά τη θεωρεί και λενινιστική, που το βρίσκω υπερβολή. Με το να υιοθετήσει κάποιος διανοητής ή πολιτικός μια άποψη, δεν γίνεται η άποψη αυτή τμήμα της κοσμοθεωρίας του.

Ακόμα, το δεύτερο σκέλος της πρότασης, το «… για να γίνουμε κυβέρνηση», παρόλο που εγώ κάθε άλλο παρά ειδήμονας στον Λένιν είμαι, μου φαίνεται εντελώς αντιλενινιστική διατύπωση.

Το πιο βασικό όμως είναι ότι, όπως όλα δείχνουν, ο Λένιν δεν είπε ο ίδιος μια τέτοια φράση -αν και είναι αλήθεια ότι συχνά του αποδίδεται. Οπότε, συμπεραίνουμε ότι η απάντηση του Μηλιού ήταν απρόσεχτη, εκτός αν δώσουμε σημασία στα εισαγωγικά («λενινιστική») και θεωρήσουμε ότι ο Γ. Μηλιός, βάζοντας εισαγωγικά, εννοεί «την άποψη που κάποιοι θεωρούν λενινιστική».

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αριστερά, Κομμουνιστικό κίνημα, Λαογραφία, Πολιτική, Το είπε/δεν το είπε, Φρασεολογικά | Με ετικέτα: , , , , , , | 167 Σχόλια »

Προσεπτεμβριανά μεζεδάκια

Posted by sarant στο 31 Αυγούστου, 2013

Τελευταία μέρα του Αυγούστου σήμερα, από αύριο Σεπτέμβρης που προμηνυόταν θερμός στο εσωτερικό μέτωπο αλλά υπάρχει σοβαρός φόβος ν’ αποδειχτεί καυτός στη γειτονιά μας, με τα σύννεφα του πολέμου να μαζεύονται πάνω από τη Συρία, καθώς οι ΗΠΑ και η Γαλλία φαίνονται αποφασισμένες να χτυπήσουν, ακόμα και χωρίς απόφαση του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ. Προς το παρόν, εύχομαι να αποφευχθεί η καταστροφική αυτή κίνηση, αν και δεν το ελπίζω. Αλλά πίσω στα μεζεδάκια μας, που ευνόητο είναι να ονομαστούν ‘προσεπτεμβριανά’.

Στα άρθρα του βετεράνου Άγγλου δημοσιογράφου Ρόμπερτ Φισκ για τη Συρία βρίσκει κανείς μια λογική φωνή που λέει τα αυτονόητα, και σε ένα από τα άρθρα αυτά ψάρεψα το πρώτο σημερινό μεζεδάκι. Σε χτεσινό άρθρο, ο Φισκ χαρακτηρίζει ηλίθιο τον επικείμενο πόλεμο. Σύμφωνα με τη μετάφραση που δημοσιεύεται στο Βήμα: η επικείμενη επίθεση στη Συρία είναι κάτι που όλοι μας πλέον πρέπει να «καταπιούμε» ως γεγονός, παρά το ότι θα πρόκειται για τον πιο ανόητο πόλεμο που έχει διεξάγει η Δύση στη σύγχρονη ιστορία της. Οι πύραυλοι Κρουζ που θα πλήξουν μια από τις αρχαιότερες πόλεις του κόσμου [σ.σ. εννοεί τη Δαμασκό] δεν έχει να κάνει με το θέμα της ΣυρίαςΤελικά ίσως είναι καλύτερο να διαβάσετε το πρωτότυπο άρθρο, διότι η «μετάφραση» στο Βήμα είναι συντομευμένη, αφυδατωμένη και άτεχνη, και έχει και τη συνήθη χοντράδα, το «έχει διεξάγει». Ειδικά στον παρακείμενο, τα’χουμε ξαναγράψει αυτά, δεν χωράει αμφιβολία, διαρκής τύπος ΔΕΝ μπαίνει, ή θα πείτε «έχει διεξαγάγει» ή, οι τολμηρότεροι ή οι Κύπριοι, «έχει διεξάξει».

Με αφορμή τη Συρία και το επόμενο. Έλληνας συγγραφέας και υποψήφιος βουλευτής (του Πασόκ) δημοσίευσε στο έως εχτές ανοιχτό προφίλ του στο Φέισμπουκ την εξής βαρυσήμαντη πολιτική ανάλυση: Η επικείμενη εισβολή στη Συρία θα κριθεί εκ του αποτελέσματος. Όλα τα άλλα είναι π@@@@ες μπλε.  Πέρα από το ότι, απ’ όσο ξέρουμε, δεν επίκειται εισβολή στη Συρία (εκτός αν ο Θ.Χ. ξέρει κάτι παραπάνω), με ενοχλεί πολύ η περιττή αθυροστομία έστω και με φερετζέ. Μια βρισιά για να δικαιώνεται πρέπει να είναι εύστοχη -κι εδώ, θα το κρίνετε κι εσείς, δεν νομίζω πως είναι.

oksop

Γουστόζικο τυπογραφικό λαθάκι σε άρθρο του Βήματος πριν από μερικές μέρες: Η κινητικότητα θετικό εργαλείο για καλύτερη οξοποίηση του εργατικού δυναμικού, κι άντε να μην πάει ο νους σου στο κακό. Υπεύθυνος για το λάθος είναι ο καινούργιος διορθωτής του Βήματος, κάποιος κ. Σπελ Τσέκερ. Πράγματι, αν γράψετε στο Γουόρντ «αξοποίηση» και το περάσετε από αυτόματον ορθογραφικό έλεγχο, η λύση που σας προτείνει το πρόγραμμα δεν είναι «αξιοποίηση» αλλά «οξοποίηση» (ο αλγόριθμός του μάλλον προκρίνει τις λύσεις με ίδιο αριθμό γραμμάτων, διότι προφανώς δεν παίρνει υπόψη του συχνότητα των λεκτικών τύπων).

Το λάθος δεν θα το βρείτε πια στη σελίδα του Βήματος, αφού το σχετικό άρθρο έχει τροποποιηθεί και διορθωθεί, αλλά, όπως συχνά συμβαίνει, η παλιά εκδοχή έχει αναπαραχθεί σε άλλους ιστότοπους, οπότε το εργατικό δυναμικό δεν έχει διαφύγει τον κίνδυνο της οξοποίησης!

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Κοτσανολόγιο, Μύθοι, Μαργαριτάρια, Μεταμπλόγκειν, Μεζεδάκια | Με ετικέτα: , , , , | 143 Σχόλια »

Τα τελευταία μεζεδάκια της χρονιάς

Posted by sarant στο 28 Δεκεμβρίου, 2011

Το 2011 μετράει τις τελευταίες του μέρες κι εγώ βγάζω από το ηλεσυρτάρι μου τα τελευταία μεζεδάκια της χρονιάς, τα περισσότερα σταλμένα από φίλους διότι δεν είχα τις τελευταίες μέρες μυαλό για τέτοια.

Και ξεκινάω με κάμποσα μουστάκια που άλλα μπαίνουν αθέλητα κι άλλα τα φοράνε οι ίδιες οι ενδιαφερόμενες.

Για παράδειγμα, μου έστειλαν ένα άρθρο από την Ελευθεροτυπία, όπου, σε ρεπορτάζ για την επίσκεψη Σαμαρά στο Ισραήλ, γίνεται λόγος για συνάντηση «με τον πρόεδρο της Βουλής Τζίπι Λίβι και τον πρόεδρο του Ισραήλ Σιμόν Πέρες». Το κακό είναι ότι πρόεδρος στην Κνεσέτ, τη βουλή του Ισραήλ, είναι η Τζίπι Λίβνι. Και βέβαια αν η πρωτογενής πηγή είναι στα αγγλικά είναι εντελώς αδύνατο να συμπεράνει κανείς το φύλο, εκτός αν υπάρχει κάπου το σωτήριο her, αλλά η κ. Τζίπι Λίβνι είναι γνωστό όνομα ή θα έπρεπε να είναι. Στο κάτω-κάτω, στην εποχή μας τέτοια ερωτήματα απαντιούνται με δυο κλικ του ποντικιού, οπότε δεν υπάρχει δικαιολογία.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Λαθροχειρίες, Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Μεζεδάκια, Μουστάκια της Τζοκόντας | Με ετικέτα: , , , | 36 Σχόλια »

Τέλη δίχως τέλος

Posted by sarant στο 3 Οκτωβρίου, 2011

Το άρθρο αυτό δημοσιεύτηκε χτες, 2 Οκτωβρίου, στην κυριακάτικη Αυγή, στη στήλη «Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία». Εδώ έχω κάνει μια μικρή προσθήκη.

Η λέξη «τέλος» μπήκε ορμητικά στην επικαιρότητα με το ειδικό τέλος ακινήτων που σοφίστηκε ο υπουργός κ. Βενιζέλος για να βουλώσει τις τρύπες που ο ίδιος και η κυβέρνηση προκάλεσαν. Βέβαια, στην πραγματικότητα δεν πρόκειται για τέλος αλλά για φόρο, που βαφτίστηκε «τέλος» επειδή για την επιβολή φόρου χρειάζεται να ψηφιστεί νόμος, κάτι χρονοβόρο, ενώ για το τέλος αρκεί τροπολογία σε άσχετο νομοσχέδιο, όσο κι αν προσπάθησε ο κ. Βενιζέλος να εφεύρει ανταποδοτικό χαρακτήρα στο χαράτσι, το οποίο στο μεταξύ και πολλαπλασιάστηκε σε ύψος και απειλεί να γίνει μόνιμο, επιβεβαιώνοντας για μία ακόμη φορά τη σοφή παροιμία «ουδέν μονιμότερον του προσωρινού». Όμως αυτά είναι νομικά και δεν θα συνεχίσω (ωστόσο σας παραπέμπω στη λαμπρή ανάλυση του Χασοδίκη για τις πιρουέτες του κ. Βενιζέλου), εμείς εδώ λεξιλογούμε -και θα ομολογήσω ότι το τέλος, αν και απεχθές και επαχθές στη συγκεκριμένη περίπτωση, είναι ταυτόχρονα και αρκετά ενδιαφέρον∙ δεν εννοώ το πράγμα, αλλά τη λέξη. Τη λέξη «τέλος», στην οποία θα αφιερωθεί το σημερινό σημείωμα.

Φυσικά, τέλος δεν είναι μόνο το χρηματικό ποσό που πληρώνουμε ως αντάλλαγμα για υπηρεσίες (ή και χωρίς αντάλλαγμα στην προκείμενη περίπτωση)· είναι και το τέρμα, το έσχατο σημείο, χρονικά ή τοπικά· στα αρχαία μάλιστα υπάρχει και μια τρίτη σημασία, «σκοπός», που επιβιώνει στους τελικούς συνδέσμους (π.χ. να) και τις τελικές προτάσεις της γραμματικής: δεν λέγονται έτσι επειδή μπαίνουν στο τέλος της πρότασης αλλά επειδή δηλώνουν σκοπό. (Η ταύτιση του τέλους-τέρματος με τον σκοπό υπάρχει επίσης στα αγγλικά, όπου end σημαίνει το τέλος αλλά και τον σκοπό).

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Επικαιρότητα, Ετυμολογικά, Ιστορίες λέξεων | Με ετικέτα: , , , | 50 Σχόλια »

Οι χρήσιμοι ηλίθιοι και ο κ. Κασιμάτης

Posted by sarant στο 14 Νοεμβρίου, 2010

Δεν είχα σκοπό να γράψω άρθρο σήμερα, κυριακάτικα, μέρα εκλογών, αλλά δεν σ’ αφήνουν ν’ αγιάσεις. Διότι ανοίγω (τρόπος του λέγειν, την ηλέκδοση διαβάζω) την Καθημερινή, και, πηγαίνοντας στη στήλη του Φαληρέα, του Στ. Κασιμάτη δηλαδή, τρώω μια κασιματιά στο κεφάλι, οπότε θέλοντας και μη στρώνομαι στο γράψιμο, ώστε να εκτονωθώ και να μπορέσω μετά απερίσπαστος να συνεχίσω το κυριακάτικο πρόγραμμά μου.

Γράφει ο κύριος Κασιμάτης: Γιατί να φοβούνται οι αστοί το ΚΚΕ, όταν το ίδιο, με τη θρησκευτική εμμονή του στον ιδεολογικό δογματισμό, θέτει φραγμούς στην επιρροή του και δεν μπορεί να απορροφήσει τους, κατά τον Λένιν, «χρήσιμους ηλίθιους»;

Το αν το ΚΚΕ βάζει το ίδιο φραγμούς στην επιρροή του είναι ένα ενδιαφέρον θέμα, αλλά δεν έχω σκοπό να το συζητήσω τώρα -αν θέλετε στα σχόλια, αναλύστε το εσείς. Εμένα με ενδιαφέρει η βρισιά του Κασιμάτη για τους «χρήσιμους ηλίθιους», την οποία αποδίδει στον Λένιν, ιδίως επειδή δεν είναι η πρώτη φορά που ο κ. Κασιμάτης χρησιμοποιεί αυτό τον μύθο.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Εφημεριδογραφικά, Μύθοι | Με ετικέτα: , , , , | 177 Σχόλια »

Ο Λένιν και οι Έλληνες δημοσιογράφοι

Posted by sarant στο 30 Οκτωβρίου, 2010

Στο σημερινό φύλλο της Καθημερινής, ο κ. Κασιμάτης στρέφει τα βέλη του προς τα αριστερά -όχι άδικα άλλωστε, αφού η αριστερά μας έφερε σ’ αυτό το χάλι και υπερχρέωσε τη χώρα με το πελατειακό κράτος που έφτιαξε μετά τον πόλεμο και συντηρεί επί δεκαετίες. Μεταξύ άλλων, λοιπόν, ειρωνεύεται τους συνδικαλιστές της ναυπηγοεπισκευαστικής ζώνης για κάποια υποτιθέμενη ασυνέπειά τους. Δεν θα μπω στην ουσία, αλλά θα σταθώ στο εξής απόσπασμα, βάσει του οποίου ο κ. Κασιμάτης αποκαλεί «λενινιστές» τους συνδικαλιστές:

Θυμίζω σχετικώς ότι, όσο ζούσε στην Ευρώπη, ο Λένιν ταξίδευε μονίμως στην πρώτη θέση· και, όταν ρωτήθηκε γιατί κηρύσσει την Επανάσταση, ενώ συγχρόνως προτιμά τις ανέσεις της πρώτης θέσης, απάντησε ότι εργάζεται, ώστε όλοι οι άνθρωποι να μπορούν να ταξιδεύουν στην πρώτη θέση…

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Ανέκδοτα, Εφημεριδογραφικά, Μύθοι | Με ετικέτα: , , , , , | 43 Σχόλια »

Γιάφκες κρυφές και φανερές

Posted by sarant στο 28 Απριλίου, 2010

Η λέξη γιάφκα βρέθηκε πρόσφατα στην επικαιρότητα, όσο κι αν η δαμόκλεια σπάθη του ΔΝΤ μάς θύμισε με ακαταμάχητη σαφήνεια τι σημαίνει τρόμος. Εγώ όμως θα λεξιλογήσω και θα προσπαθήσω να διερευνήσω την ιστορία της λέξης γιάφκα. Εκ πρώτης όψεως δεν θα έπρεπε να έχω και πολλά να πω, αφού τα δυο μεγάλα λεξικά μας ομοφωνούν ως προς την ετυμολογία και δίνουν παρεμφερή ορισμό. Λέει το ΛΚΝ (Λεξικό Τριανταφυλλίδη) ότι γιάφκα είναι κλειστός χώρος που κρατιέται μυστικός και εξυπηρετεί τις ανάγκες παράνομου μηχανισμού. Το ΛΝΕΓ (Μπαμπινιώτη), πιο αναλυτικό, χωρίς αυτό να είναι απαραιτήτως αρετή, λέει: κρησφύγετο για τη συγκέντρωση υλικού και το σχεδιασμό παράνομων πράξεων από τα μέλη αντικαθεστωτικών ή τρομοκρατικών οργανώσεων.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Ετυμολογικά, Ιστορίες λέξεων | Με ετικέτα: , , , , , , | 6 Σχόλια »