Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘Λήμνος’

Χριστούγεννα διαρκείας (διήγημα του Κώστα Βάρναλη)

Posted by sarant στο 25 Δεκεμβρίου, 2017

Χριστούγεννα σήμερα, η μέρα επιβάλλει διήγημα χριστουγεννιάτικο. Και επειδή Παπαδιαμάντη βάλαμε χτες, σήμερα θα βάλουμε έναν άλλον αγαπημένο του ιστολογίου -ένα χριστουγεννιάτικο διήγημα του Κώστα Βάρναλη, ουσιαστικά αθησαύριστο.

Το διήγημα δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Αυγή τέτοια μέρα πριν από 64 χρόνια, στις 25.12.1953. Ο Βάρναλης διηγείται ένα επεισόδιο από τους βαλκανικούς πολέμους, από τα μετόπισθεν όμως, από ένα φυλάκιο στη Λήμνο.

Το διήγημα θα μπορούσε να είναι αυτοβιογραφικό. Πράγματι, ο Βάρναλης είχε υπηρετήσει στη Λήμνο στους βαλκανικούς πολέμους, όπου επιστρατεύτηκε αργά, το καλοκαίρι του 1913 μέχρι να απολυθεί τον Μάρτιο του 1914 οπότε ξαναγύρισε στη θέση του σχολάρχη στα Μέγαρα. Επιστρατεύτηκε ξανά τον Σεπτέμβριο του 1915 έως τον Ιούνιο του 1916, νομίζω και πάλι στη Λήμνο -αλλά τα περιστατικά του διηγήματος μάς οδηγουν να τοποθετήσουμε το γεγονός στα Χριστούγεννα του 1913, όταν η απελευθέρωση του νησιού ήταν νωπή και οι εκκλήσεις του λοχία προς τους κτηνοτρόφους του χωριού θα είχαν περισσότερη ισχύ.

Στα Φιλολογικά του Απομνημονεύματα (δημοσιεύτηκαν αρχικά σε εφημερίδα το 1935) ο Βάρναλης αφιερώνει πολλές σελίδες στο κεφ. Πώς ενθυμούμαι τους πολέμους 1912-1913, και αναφέρεται στην προσφορά τροφίμων από τους ντόπιους χωρίς όμως να τη συνδέει με τα Χριστούγεννα. Περισσότερα δεν μπορώ να πω διοτι το βιβλίο δεν το έχω προχειρο (Η φίλη μας η Μαρία προθυμοποιήθηκε να πληκτρολογήσει αποσπάσματα από τις σχετικές σελιδες (170-192 του βιβλίου) αλλά δεν θέλησα να την κουράσω χρονιάρες μέρες.

Το διήγημα δεν έχει εκδοθεί απ’ όσο ξέρω σε βιβλίο. Το χαρακτήρισα «ουσιαστικά αθησαύριστο» διότι ναι μεν δημοσιεύτηκε πρόπερσι σε κάποιον ιστότοπο, αλλά με άφθονα λάθη, άλλα εσκεμμένα και άλλα όχι. Πράγματι, ο συντάκτης προειδοποιεί ότι «(Στο διήγημα υπάρχουν κάποιες σκόπιμες αλλαγές λέξεων και λάθη για την αποτροπή των αντιδεοντολογικών αναδημοσιεύσεων και αναπαραγωγής)» και όντως έχει πχ αλλάξει τους 30 άνδρες σε 35 και τον Πρέκα σε Γκέκα, αλλά το κείμενό του περιέχει επίσης δεκάδες αβλεψίες σε σύγκριση με το δημοσιευμένο πρωτότυπο. Όλα σχεδόν τα «ήτανε» του Βάρναλη έχουν γίνει «ήταν», το «έχετε δίκιο» το έκανε «έχετε δίκαιο», το «ανάλαβε» το έκανε «ανέλαβε», το «διάταξε» –> «διέταξε» και το «ν’ αρτυθούνε» –> «ν’ αμπωθούνε» (!) Τέτοιο γλωσσικό σιδέρωμα με κάνει να χαρακτηρίζω «ουσιαστικά αθησαύριστο» το διήγημα.

Σημειώνω πως το σκίτσο που συνοδεύει το άρθρο (και την πρώτη δημοσίευση) είναι του γνωστού ζωγράφου Μίνου Αργυράκη (1920-1998) ο οποίος επί πολλά χρόνια συνεργαζόταν με την εφημερίδα.

Μονοτονίζω φυσικά και εκσυγχρονίζω (ελάχιστα) την ορθογραφία.

Μαλιχέρια είναι το όπλο Μάνλιχερ, πολύ διαδεδομένο στις αρχές του προηγούμενου αιώνα. Ο Βάρναλης χρησιμοποιεί τη λέξη και στο ποίημα του «Στην εξορία«.

Τα χάβαρα είναι είδος φαγώσιμου στρειδιού. Ο ζάβαλης είναι ο κακομοίρης, ο καημένος.

Ο κεχαγιάς ήταν αξιωματούχος του οθωμανικού κράτους, είδος διαχειριστή, και έχει διατηρηθεί στη νέα ελληνική με τη μεταφορική σημασία του ανθρώπου που θέλει να ελέγχει τα πάντα -λέμε, ας πούμε, «δεν σ’ εβαλα κεχαγιά στο κεφάλιι μου». Ωστόσο, στη Λήμνο κεχαγιάδες λέγονταν οι παλιοί παραδοσιακοί κτηνοτρόφοι με τα μεγάλα κοπάδια, και ο Βάρναλης εξηγεί την πρώτη φορά που αναφέρει τη λέξη αυτήν την ειδική σημασία της.

ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΑ ΔΙΑΡΚΕΙΑΣ

– Γρήγορα Λιβάνιε, φώναξε ο λοχίας του αποσπάσματος με τη βαριά του φωνή και με ύφος Ναπολέοντος.

Ο λοχίας μας ήτανε καλή καρδιά μα το ‘χε φυσικό του να μιλάει πάντα θυμωμένα και να τρελαίνεται για ελληνικούρες.

Λιβάνιος ήτανε ο υποδεκανέας του αποσπάσματος – ενός φυλακίου δηλαδή από 30 άνδρες, που είχε σταλεί να φυλάει την είσοδο του κόρφου του Μούδρου στον πόλεμο του 1912-13.

– Και συ δάσκαλε!

Δάσκαλος ήταν η άλλη προσωπικότητα του αποσπάσματος, γενικός γραμματεύς του λοχία.

– Και συ, Ψαλτίδη, και συ, Πρέκα, και συ, Βλάχο – και συ Βαγγέλη… Όλοι… Πάρτε και τα όπλα σας.

– Και τις ψείρες μας; μουρμούρισε ο Βαγγέλης.

– Σιωπή! Βρυχήθηκε ο λοχίας… Εμπρός, μαρς.

***

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Βάρναλης, Βαλκανικοί πόλεμοι, Διηγήματα, Χριστούγεννα | Με ετικέτα: , , , | 91 Σχόλια »

Τελικά ποιος νίκησε;

Posted by sarant στο 17 Νοεμβρίου, 2010

Το άρθρο αυτό του πατέρα μου, Δημ. Σαραντάκου, δημοσιεύτηκε χτες 16.11.2010 στην εφημερίδα ΕΜΠΡΟΣ της Μυτιλήνης.

Δεν πρόφτασαν να κλείσουν οι κάλπες και τα κανάλια της τηλεόρασης, τόσο τα κρατικά όσο και τα ιδιωτικά, άρχισαν να μας δείχνουν χάρτες της χώρας με πράσινα και γαλάζια διαμερίσματα, όπως κάνουνε παγίως στις βουλευτικές εκλογές. Έτσι, όμως, φάνηκαν σα να έχουν ξεχάσει το γεγονός πως οι εκλογές ήταν αυτοδιοικητικές και αφορούσαν την εκλογή δημάρχων, δημοτικών συμβούλων, περιφερειακών συμβούλων και περιφερειαρχών.
Μελετώντας τα νούμερα που μας δώσανε τα Μ.Μ.Ε. για τους δύο γύρους των αυτοδιοικητικών εκλογών, δεν μπορούμε να μην τονίσουμε μερικά πράγματα:
Χωρίς αμφιβολία, η αποχή, που την πρώτη Κυριακή έφτασε στα υψηλότερα ποσοστά των τελευταίων είκοσι χρόνων, αυξήθηκε και άλλο τη δεύτερη, φτάνοντας σε πρωτοφανή ποσοστά (73% στη Λήμνο και 67% στη Λέσβο). Ουσιαστικά, σε ολόκληρη τη χώρα, περισσότερο από το μισό του εκλογικού σώματος δεν πήρε μέρος στις εκλογές.
Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Δημήτρης Σαραντάκος, Επικαιρότητα, Εκλογές, Πολιτική, Φιλοξενίες | Με ετικέτα: , , , | 35 Σχόλια »