Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘Λαπαθιώτης’

Τα δυο Φάληρα, 104 χρόνια μετά

Posted by sarant στο 9 Σεπτεμβρίου, 2012

Τις Κυριακές (έστω και με κάποιες παρασπονδίες, όπως την περασμένη βδομάδα) παρουσιάζω ένα θέμα λογοτεχνικό. Το σημερινό άρθρο δεν ξέρω αν θα το χαρακτηρίσετε έτσι. Βλέπετε, το χρονογράφημα -γιατί ένα χρονογράφημα λογαριάζω να παρουσιάσω-  θεωρείται από πολλούς ο φτωχός συγγενής των άλλων ειδών του πεζού λόγου, πάντως, παρά τον εφήμερο χαρακτήρα του αναγνωρίζεται θαρρώ, ως λογοτεχνικό είδος.

Το χρονογράφημα που θα παρουσιάσω δημοσιεύτηκε, το μαρτύρησα στον τίτλο, πριν από 104 χρόνια, το καλοκαίρι του 1908, στην κυπριακή εφημερίδα Αλήθεια της Λεμεσού. Το υπογράφει ο Βίκτωρ Ν. Ζήνων, τότε 18χρονος, που είχε έρθει στην Αθήνα από έφηβος. Αφού τελείωσε το Βαρβάκειο γράφτηκε στη Νομική, συμμετείχε στους κύκλους μαθημάτων του Χρηστομάνου όπου γνωρίστηκε με τον Λαπαθιώτη και άλλους «οσκαρουαϊλδιστές» και τελικά παράτησε το πανεπιστήμιο και αφοσιώθηκε στο θέατρο κι έγινε έτσι ένας από τους πρώτους ηθοποιούς της Κύπρου, μαζί με τ’ αδέλφια του.

Το θέμα του χρονογραφήματος με ενδιαφέρει γιατί τυχαίνει να έχω γεννηθεί και να μένω στο Παλιό Φάληρο και το βρήκα αρκετά γουστόζικο που πριν από εκατό χρόνια το θεωρούσαν πρωτόγονα όμορφο κι ερημικό. Παρόμοιο θέμα είχα παρουσιάσει πριν από δυο μήνες περίπου (αν και υπό μορφή κουίζ τότε), όταν σε ένα χρονογράφημα του 1914 το Παγκράτι παρουσιαζόταν σαν ειδυλλιακός συνοικισμός μακριά από το πολύβουο κέντρο της Αθήνας. Πάντως, καθώς γενικεύτηκε η χρήση του αυτοκινήτου, το «βάρβαρο χέρι της Προόδου» δεν άργησε και πολύ να αδράξει την «ερημική αχτή» του Παλιού Φαλήρου. Άλλωστε, και η μεγάλη δημοτικότητα του Νέου Φαλήρου, σε συγκοινωνιακούς λόγους είχε στηριχτεί, στην ευκολία πρόσβασης με τον ηλεκτρικό σιδηρόδρομο.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αθηναιογραφία, Εφημεριδογραφικά, Κύπρος, Λογοτεχνία, Χρονογραφήματα | Με ετικέτα: , , , , | 53 Σχόλια »

Τα δισεκατομμύρια του Γιούγκερμαν και οι δήθεν λογοτέχνες: δυο κατοχικές επιστολές του Μ. Καραγάτση

Posted by sarant στο 20 Νοεμβρίου, 2011

Την Κυριακή προσπαθώ να παρουσιάζω θέμα λογοτεχνικό, αν δεν τύχει κάτι άλλο. Και το σημερινό θέμα λογοτεχνικό είναι, ή ίσως μικροφιλολογικό. Αφορά τον Μ. Καραγάτση, έναν από τους δημοφιλέστερους πεζογράφους μας, που ακόμα και σήμερα, 50 χρόνια και βάλε από τον θάνατό του, εξακολουθεί να διαβάζεται. Θα παρουσιάσω σήμερα δυο επιστολές του, που γράφτηκαν και οι δυο στη διάρκεια της κατοχής και που έχουν το κοινό στοιχείο ότι περιστρέφονται γύρω από τα χρήματα.

Λίγοι Έλληνες συγγραφείς κατάφεραν να ζουν από την πένα τους. Ο Καραγάτσης θα πρέπει να ήταν ένας από αυτούς, αλλά έτσι κι αλλιώς γνώρισε επιτυχία στις βιοποριστικές επαγγελματικές του δραστηριότητες, οπότε ήταν ευκατάστατος. Στα δυο γράμματα που θα δούμε σήμερα, κάνει ο ίδιος λόγο για την οικονομική του κατάσταση, στο πρώτο για να διαψεύσει ότι είναι ένας από τους πλουσιότερους Έλληνες και στο δεύτερο για να αρνηθεί ότι του έχει χορηγηθεί οικονομική ενίσχυση από το κράτος. Όποιος έχει ασχοληθεί με τον Καραγάτση, ξέρει ότι στις δημόσιες αντιπαραθέσεις του μέσω του Τύπου ήταν είρωνας και ελαφρώς εριστικός, κι αυτές εδώ οι επιστολές δεν αποτελούν εξαίρεση.

Η πρώτη επιστολή στάλθηκε στη Νέα Εστία στις αρχές του 1942 (δεν έχω κρατήσει ακριβή ημερομηνία, πάντως πρώτο εξάμηνο). Να σημειωθεί ότι ο Καραγάτσης είχε δημοσιεύσει τον Γιούγκερμαν σε (πολλές) συνέχειες στο ίδιο περιοδικό το 1938, και στη συνέχεια τις δυο νουβέλες «Το βουνό των λύκων» και «Ο γυρισμός του Γιούγκερμαν», που συναποτέλεσαν τον τόμο «Τα στερνά του Γιούγκερμαν» που σήμερα αποτελεί τον δεύτερο τόμο του έργου. Για τον Γιούγκερμαν ακριβώς γίνεται λόγος στην επιστολή -και για τα… μυθώδη κέρδη που απέφερε στον συγγραφέα του. Ο Καραγάτσης απευθύνεται στον Πέτρο Χάρη, τον διευθυντή του περιοδικού. Κρατάω την ορθογραφία του πρωτοτύπου αλλά μονοτονίζω:

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Επιστολές σε έντυπα, Λογοτεχνία, Πρόσφατη ιστορία | Με ετικέτα: , , , , , | 54 Σχόλια »

Καραβίδες για τον Λαπαθιώτη

Posted by sarant στο 10 Απριλίου, 2011

Στην ορολογία του ιστολογίου μας, καραβίδα λέμε μια πρόταση, συνήθως σε άρθρο ή βιβλίο αναφοράς, της οποίας οι περισσότερες πληροφορίες (ιδανικά όλες) είναι λανθασμένες. Είναι μορφή συγγενική με το χρυσό πέταλο, μόνο που στο χρυσό πέταλο τα λάθη συχνά είναι εσκεμμένα, δηλαδή είναι ψέματα. Οι δυο όροι αναλύονται εδώ, όπου θα βρείτε και γιατί ονομάστηκε έτσι η καραβίδα.

Προχτές, κάτι  γκούγκλισα  και έπεσα πάνω σ’ ένα βιογραφικό σημείωμα του Ναπολ. Λαπαθιώτη, στο ΕΚΕΒΙ, ένα σημείωμα που είναι σωστό εκτροφείο καραβίδων! Και ενώ το ξέρω ότι μπορεί να σας έχω κουράσει με τον Λαπαθιώτη, δεν άντεξα να μη γράψω το άρθρο μου αυτό, διότι το σημείωμα του ΕΚΕΒΙ το έχουν αναδημοσιέψει ένα σωρό ιστότοποι (καλώς ή κακώς, το ΕΚΕΒΙ θεωρείται έγκυρη πηγή) κι έτσι τα λάθη αναπαράγονται. Επίσης, το περίεργο είναι ότι το σημείωμα του ΕΚΕΒΙ, ενώ έχει πολλά και μεγάλα λάθη, συνοδεύεται από πολύ καλή βιβλιογραφία.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Κοτσανολόγιο, Λαπαθιώτης, Λαθολογία | Με ετικέτα: , , , , | 42 Σχόλια »

Τα ψευδώνυμα και ο Πλάτων Χαρμίδης

Posted by sarant στο 3 Οκτωβρίου, 2010

Τον παλιό τον καιρό, ήταν αρκετά συνηθισμένο οι συγγραφείς να έχουν ψευδώνυμα, ψευδώνυμα που έμοιαζαν με κανονικά ονοματεπώνυμα βέβαια. Πολλές φορές κρατούσαν το όνομά τους και έπαιρναν ένα πιο εύηχο επώνυμο. Ο Ηλίας Μέλλος έγινε Βενέζης, ο Ευστράτιος Σταματόπουλος έγινε Στράτης Μυριβήλης, ο Δημήτρης Ροδόπουλος έγινε Μ. Καραγάτσης. Πολλές φορές το έκαναν αυτό επειδή το κανονικό τους επώνυμο ήταν πολύ κοινό. Έτσι ο Γεώργιος Παπαδόπουλος έγινε Μάρκος Αυγέρης, ενώ ο Πέτρος Αποστολίδης έγινε Παύλος Νιρβάνας και ο Δημ. Δημητριάδης Ρήγας Γκόλφης (Υπάρχει και μια σπάνια περίπτωση που λογοτέχνης με σπάνιο επώνυμο διάλεξε ένα κοινότατο για ψευδώνυμο: ο Τέος Σαλαπασίδης ξεκίνησε να δημοσιεύει ποιήματα με το ψευδώνυμο Νίκος Νικολαΐδης).  Άλλοτε, το κανονικό επώνυμο ήταν κακόηχο -όπως του Γιώργου Ιωάννου, που είχε τραβήξει τον παθών του τον τάραχο ως μαθητής με το παλιό του επώνυμο (Σορολόπης) και τελικά πήρε και με δικαστική απόφαση το Ιωάννου. Μερικοί πήραν το ψευδώνυμό τους για λίγο και μετά ξαναγύρισαν στο κανονικό τους όνομα, όπως η Γαλάτεια Καζαντζάκη (που έγραψε αρκετό καιρό σαν Πετρούλα Ψηλορείτη) ή ο Μάρκος Τσιριμώκος (Στέφανος Ραμάς). Κάποιοι το άλλαξαν ελάχιστα, όπως ο Σεφεριάδης που έγινε Σεφέρης. Μια ιδιαίτερη κατηγορία είναι τα ψευδώνυμα όπου το επώνυμο είναι θηλυκό ουσιαστικό στη γενική και το ονοματεπώνυμο σχηματίζει φράση: παράδειγμα χαρακτηριστικό, ο Άγγελος Δόξας (Ν. Δρακουλίδης) ή ο Στέφανος Δάφνης (Θρ. Ζωιόπουλος). Μερικά τέτοια ψευδώνυμα ακούγονται κωμικά σήμερα, αλλά του παππού μου (Άχθος Αρούρης) το βρίσκω πολύ πετυχημένο, όσο κι αν είμαι μεροληπτικός.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Λαπαθιώτης, Λογοτεχνία, Μεταμπλόγκειν, Παρωδίες, Ποίηση, Ψευδώνυμα | Με ετικέτα: , , , , , | 226 Σχόλια »