Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘Λεξιλογία’

Πολλή ζέστη…

Posted by sarant στο 2 Αυγούστου, 2021

… και πώς να γράψεις άρθρο; Ή μάλλον, πώς να διαβάσεις και, κυρίως, πώς να σχολιάσεις, σήμερα που κορυφώνεται ο καύσωνας με τον οποίο μπήκε ο Αύγουστος. Βεβαια, αυτά ισχύουν για την Αθήνα πιο πολύ, ή έστω για την Ελλάδα· εδώ όπου βρίσκομαι εγώ το θερμόμετρο προς το παρόν κινείται σε ανεκτά επίπεδα, δεν έχει «χτυπήσει κόκκινο» σύμφωνα με ένα από τ’ αγαπημένα κλισέ των δημοσιογράφων.

Το κλισέ το βλέπουμε κι εδώ, στον τίτλο άρθρου, που δεν είναι φετινό, αλλά, αν θυμάμαι καλά, προπέρσινο -αλλά έτσι είναι τα κλισέ, διαχρονικά.

Πρόπερσι λοιπόν, περίπου τέτοιες μέρες, που είχαμε περάσει επίσης έναν γερό καύσωνα, είχα δημοσιεύσει στο ιστολόγιο, όχι για πρώτη φορά, ένα άρθρο για τα λεξιλογικά του καύσωνα. Σκέφτηκα προς στιγμή να επικαλεστώ ακριβώς την κάλμα λόγω καύματος (δείτε το άρθρο για τη σχέση των δυο λέξεων) για να παρακάμψω την υποχρέωση της καθημερινής αρθρογραφίας, αλλ’ αντιστάθηκα στον πειρασμό.

Είπα μετά να αναδημοσιεύσω έναν κατάλογο λέξεων και εκφράσεων από τη Λεξιλογία, τις Λέξεις για την (πολλή…) ζέστη, αλλά μετά παρατήρησα ότι τόσον καιρό δεν έχω γράψει τίποτα για τη λέξη «ζέστη», οπότε αποφάσισα το σημερινό αρθράκι να καλύψει αυτό το κενό.

Η ζέστη λοιπόν, ως λέξη, είναι λέξη μεσαιωνική. Προηγήθηκε το επίθετο «ζεστός», που είναι της ελληνιστικής εποχής, αλλά που δεν σήμαινε ό,τι ακριβώς και σήμερα. Ο ζεστός ήταν ρηματικό επίθετο του ρήματος «ζέω» (δηλ. βράζω) και σήμαινε, αρχικά, «βραστός». Για παράδειγμα, ο Αππιανός σε κάποιο σημείο μιλάει για «κρέα ζεστά και οπτά», δηλαδή κρέατα βραστά και ψητά.

Όμως, το ζεστόν υδωρ, το βραστό δηλαδή, είναι και καυτό, κι έτσι η σημασία μετατοπίστηκε, και η λέξη έφτασε να σημαίνει «καυτός». Και πάλι υπάρχει διαφορά από τα σημερινά, όπου ο ζεστός έχει θερμοκρασία απλώς μεγαλύτερη από το αναμενόμενο ή από τον μέσο όρο. Ο Κύριλλος ο Ιεροσολυμίτης, ας πούμε, τον 4ο αι. μΧ, μιλώντας με παραβολές, αναφέρεται στην κατεργασία του σιδήρου με τη φωτιά και λέει «καὶ ὁ ψυχρὸς γίνεται ζεστός, καὶ ὁ μέλας γίνεται ἐκλάμπων». Ε, το πυρωμένο σίδερο σήμερα δεν είναι απλώς «ζεστό».

Να θυμηθούμε εδώ και το διάσημο απόσπασμα από την Αποκάλυψη:

Οἶδά σου τὰ ἔργα, ὅτι οὔτε ψυχρὸς εἶ οὔτε ζεστός. ὄφελον ψυχρὸς ἦς ἢ ζεστός. οὕτως, ὅτι χλιαρὸς εἶ καὶ οὔτε ζεστὸς οὔτε ψυχρός, μέλλω σε ἐμέσαι ἐκ τοῦ στόματός μου.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Ετυμολογικά, Καλοκαιρινά, Φρασεολογικά | Με ετικέτα: , , , , | 182 Σχόλια »

Το χαμένο ξι της Οκσάνας

Posted by sarant στο 30 Ιουλίου, 2021

Στους Ολυμπιακούς αγώνες του Τόκιο, που συνεχίζονται, η αθλήτρια της γυμναστικής Οξάνα (ή Οκσάνα) Τσουσοβίτινα, που αγωνίζεται με τα χρώματα του Ουζμπεκιστάν, δεν κατάφερε να προκριθεί στον τελικό του αγωνίσματός της. Κι όμως, γράφτηκαν πολλά άρθρα γι’ αυτήν (παράδειγμα πρώτο και παράδειγμα δεύτερο), για τον απλό λόγο ότι η 46χρονη γυμνάστρια αποτελεί θρύλο του αθλήματος, αφού συμμετέχει ανελλιπώς σε Ολυμπιακούς αγώνες από το 1992, έχει δε αγωνιστεί (πρωτύτερα) με τα χρώματα της ΕΣΣΔ και της Γερμανίας.

Όμως, στα Υπογλώσσια συζητήθηκε η γραφή του ονόματός της στα ελληνικά. Οξάνα ή Οκσάνα; Ή μάλλον, το ερώτημα τέθηκε ως εξής: γιατί Οκσάνα και όχι Οξανα;

Προσωπικά, προτιμώ το «Οξάνα» και θα αναφέρω για ποιο λόγο. Αλλά θα δούμε για ποιο λόγο κάποιοι προτιμούν τη γραφή Οκσάνα, και επίσης θα ερευνήσουμε το γενικότερο δίλημμα, αν, όταν μεταγράφουμε ξένα ονόματα (ή ξένα δάνεια) θα προτιμάμε το ξ και το ψ ή το κσ και το πσ.

Στο κυριλλικό αλφάβητο δεν υπάρχει γράμμα που να αποδίδει τον φθόγγο /ks/, το ξι. Έτσι, η αειθαλής γυμνάστρια γράφεται Оксана Александровна Чусовитина. Στα αγγλικά, μεταγράφεται Oksana Aleksandrovna Chusovitina (και όχι Oxana… διότι το αγγλικό x δεν έχει ακριβώς την προφορά ks). Κάποιοι δικοί μας, βλέποντας το αγγλικό, το μεταγράφουν Οκσάνα, νομίζοντας ότι μένουν πιστοί στο πρωτότυπο (ή τέλος πάντων στη γραπτή εικόνα του).

Δεν συμφωνώ. Και επειδή, κατά σύμπτωση, η Οξάνα έχει πατρώνυμο Александровна/Αλεξάντροβνα, το οποίο οι άγγλοι επίσης μεταγράφουν Aleksandrovna, αναρωτιέμαι αν θα έγραφαν Οκσάνα Αλεκσάντροβνα. Μάλλον όχι.

Εξάλλου, μπορεί να μην έχουμε το όνομα Οξάνα στα ελληνικά (αν και σίγουρα θα υπάρχουν πλέον Ελληνίδες πολίτισσες με το όνομα αυτό) αλλά τη Ρωξάνη του Μεγαλέξαντρου, όπως θύμισε κάποιος στα Υπογλώσσια, που κρατούσε από τα ίδια περίπου μέρη, την αποδώσαμε με ξι.

Οπότε, προτιμώ Οξάνα.

Βεβαια, γράφουμε εκστρατεία, εκσκαφέας, εκσυγχρονισμός και όχι εξστρατεία, εξκαφέας, εξυγχρονισμός, αλλά όλες οι περιπτώσεις που εμφανίζεται το σύμπλεγμα /κσ/ (αντί του ξ) στην ελληνική γλώσσα, με εξαίρεση κάποια δάνεια, αποτελούν σύνθετες λέξεις, με την πρόθεση «εκ» και κάποια λέξη από σ. Αυτός ο κανόνας δεν νομίζω να έχει αμφισβητηθεί ποτέ -αν κάποιος γράψει «εξτρατεία» μάλλον θα προκαλέσει θυμηδία, ενώ βέβαια όλοι γράφουμε «έξτρα».

Στο ΛΚΝ βρίσκω, εκτός από τα σύνθετα του εκ-, μόνο τα εξής δάνεια που έχουν το σύμπλεγμα /κσ/: γκάγκστερ, κόμικς, κορν φλέικς, σαικσπηρικός, τανκς.

Γράφουμε τανκς και όχι τανξ επειδή η αντίστοιχη ξένη λέξη είναι tanks (και όχι tanx) και επειδή αυτό το s έχει μια ιδιαίτερη γραμματική σημασία, αφού σχηματίζει τον πληθυντικό, και το ξέρουμε.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Μεταγραφή ξένων ονομάτων | Με ετικέτα: , , , , , , | 201 Σχόλια »

Διακεκαυμένα μεζεδάκια πάλι

Posted by sarant στο 26 Ιουνίου, 2021

Διακεκαυμένα, επειδή περνάμε καύσωνα. Πάλι, επειδή τον ίδιο τίτλο τον έχω ήδη χρησιμοποιήσει σε παλιότερο άρθρο, γραμμένο, κατά σύμπτωση, περίπου τέτοια εποχή, πριν από εφτά χρόνια (παρά δύο μέρες). Όχι ότι δεν είχαμε καύσωνες στο ενδιάμεσο διάστημα, αλλά δεν έτυχε να μπουν σε τίτλο σαββατιάτικου άρθρου.

* Βέβαια, θα μπορούσα να δώσω το όνομα «πιλοτικά μεζεδάκια», όπως είχε προτείνει φίλος του ιστολογίου για το άρθρο του περασμένου Σαββάτου, μια και όλη τη βδομάδα στις ειδήσεις πρωταγωνιστούσε το έγκλημα στα Γλυκά Νερά, και, το χειρότερο, η προσπάθεια αγιογράφησης του καθ’ ομολογίαν δράστη του, με άλλους και άλλες να τον λένε γοητευτική προσωπικότητα και άλλους και άλλες να τον θεωρούν σοβαρό και μετρημένο.

Αλλά το πρώτο μας μεζεδάκι είναι ιατροδικαστικό, αφού αφορά τις δηλώσεις της ιατροδικάστριας, η οποία, σύμφωνα με το άρθρο, έκρινε ότι ο πιλότος «χωρίς κρανίο εγκεφαλικές κακώσεις» ήταν αδύνατο να είχε παραμείνει επί 2 ώρες σε κατάσταση αναισθησίας.

Η φρικτή σχιζολεξία εμφανίζεται και άλλη φορά στο κείμενο και κατά πάσα πιθανότητα πρέπει να τη χρεώσουμε όχι άμεσα στον συντάκτη αλλά στον κορέκτορα. Πράγματι, σε πολλές κινητές συσκευές ο κορέκτορας αυτομάτως χωρίζει τις μεγάλες λέξεις ιδίως όταν τα συστατικά τους μέρη στέκονται και μόνα τους, όπως εδώ που οι κρανιοεγκεφαλικές κακώσεις αναλύονται σε «κρανίο εγκεφαλικές».

Βέβαια, και ο συντάκτης πρέπει να κοιτάζει και να διορθώνει.

* Και συνεχίζουμε με ένα μεζεδάκι από τις γαλλικές εκλογές της περασμένης Κυριακής (αύριο θα έχουμε τον δεύτερο γύρο). Μια ακυρολεξία από άρθρο της ΕφΣυν:

Οι προοπτικές, για το κεντρώο κόμμα του Μακρόν δεν είναι και οι καλύτερες καθώς αναμένεται να καρπωθεί την απογοήτευση του κόσμου από τις εφαρμοζόμενες πολιτικές και της δυσαρέσκειας των αγροτών που υποστήριξαν τα «κίτρινα γιλέκα»

Όμως, το «καρπώνομαι κάτι» σημαίνει «εκμεταλλεύομαι το κέρδος, απολαμβάνω την ωφέλεια από κάτι», όχι υφίσταμαι τις συνέπειες.

Εδώ θα ταίριαζε το χρεώνομαι, θαρρώ.

* Ο δήμος Αθηναίων πήρε πρόσφατα την απόφαση να τιμήσει τη μνήμη του Νεκτάριου Σάββα, του αστυνομικού που είχε δολοφονηθεί το 2009 στα Πατήσια από τη Σέχτα Επαναστατών. Αφενός ανέγειρε μνημείο στον δολοφονημένο αστυνομικό και αφετέρου έδωσε το όνομά του στον δρόμο στον οποίο έγινε η δολοφονία.

Μόνο που υπάρχει ένα πρόβλημα. Η τιμή στον Ν. Σάββα σήμαινε την έξωση του Λάμπρου Πορφύρα.

Ο δήμος Αθηναίων (όπως και πολλοί άλλοι δήμοι του Λεκανοπεδίου) είχε τιμήσει τον Πορφύρα δίνοντας τ’ όνομά του σε έναν μικρό δρόμο -μικρόν, αλλά σε ωραίο σημείο, πλάι στο πάρκο Δρακοπούλου στα Πατήσια, και με καλή παρέα: εκεί κοντά είναι ο Λασκαράτος, ο Μαβίλης, ο Κων. Θεοτόκης, ο Εμμ. Λυκούδης, ο Σπυρίδων Βασιλειάδης, ο πατριώτης στιχοπλόκος Ματσούκας.

Τώρα, ο Πορφύρας εξοβελίστηκε. Αν έκρινε σκόπιμο ο κ. δήμαρχος να τιμήσει τη μνήμη του αρχιφύλακα που έπεσε στο καθήκον, γιατί να εξώσει τον Πορφύρα; Θα μπορούσε πιθανώς να δοθεί το νέο όνομα σε ένα τμήμα του δρόμου, το έξω από το πάρκο. Ή, να μετονομαστεί ένας άλλος, κοντινός και με ουδέτερο όνομα, δρόμος σε Λάμπρου Πορφύρα, ώστε να αναπληρωθεί το κενό. Απλώς, δεν το σκέφτηκαν, ίσως διότι δεν ξέρουν ποιος είναι ο Λάμπρος Πορφύρας, ο τρυφερός και ταπεινός κυρ Δημητράκης Σύψωμος, που διαβάζεται ακόμα και έχει κατακτήσει μια θέση ανάμεσα στις θαυμαστές χαμηλές φωνές της ποίησής μας.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Λάθη του κορέκτορα, Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Μεζεδάκια, Μονοτονικό, Ποίηση | Με ετικέτα: , , , , , , , | 236 Σχόλια »

Αποφραδομεζεδάκια

Posted by sarant στο 29 Μαΐου, 2021

Που τα λέω έτσι επειδή δημοσιεύονται 29 Μαΐου, την αποφράδα ημέρα που πάρθηκε η Πόλη -μη νομίσετε ότι ο τιτλος περιέχει κάποια αναφορά στη σημερινή κατάσταση. Αν θέλετε περισσότερα για τις αποφράδες ημέρες, ορίστε ένα παλιότερο άρθρο, που το είχαμε δημοσιεύσει σαν σήμερα πριν από 9 χρόνια και που ασχολείται με τη λέξη αυτή.

* Με ρωτάει φίλος αν στέκει το μέσο «εγκυμονείται» που το είδε σε ανακοίνωση της Αστυνομίας, την περασμένη βδομάδα, όταν απαγορεύτηκε η κυκλοφορία στο κέντρο της Αθήνας λόγω της διεξαγωγής του τελικού του Κυπέλλου Ελλάδας:

Η ανωτέρω απαγόρευση επιβάλλεται, καθώς εγκυμονείται σοβαρός κίνδυνος για τη δημόσια ασφάλεια και επαπειλείται σοβαρή διατάραξη της κοινωνικοοικονομικής ζωής στην πόλη των Αθηνών, ενόψει της διεξαγωγής του τελικού αγώνα ποδοσφαίρου για το Κύπελλο Ελλάδος….

«Μόνο το ΛΚΝ έχει μέσο ‘εγκυμονούμαι'», λέει ο φίλος. «Σήμερα νομίζω πως είναι σε αχρηστία».

Μια ματιά στο γκουγκλ δείχνει πως το ρήμα δεν είναι σε αχρηστία, ιδίως στο γ’ πρόσωπο. Επιπλέον, φαίνεται πως το αγαπά ιδιαίτερα η Ελληνική Αστυνομία και το χρησιμοποιεί αβέρτα, διότι και χτες έβγαλε ανακοίνωση με την οποία απαγορεύει τη διεξαγωγή των προγραμματισμένων εκλογών στην Ομοσπονδία Καλαθοσφαίρισης (!), επειδή:

εγκυμονείται  σοβαρός κίνδυνος για τη δημόσια ασφάλεια και επαπειλείται σοβαρή διατάραξη της κοινωνικοοικονομικής ζωής στην εν λόγω περιοχή…

Πιο σοβαρό θέμα βρίσκω τις απαγορεύσεις για ψύλλου πήδημα και όχι το «εγκυμονείται».

* Τίτλος άρθρου:

Προσπάθησε να περάσει με φορτηγό πάνω από 58 κιλά χασίς από Ισπανία

Ο φίλος που το στέλνει λέει ότι χρειάστηκε να το διαβάσει δεύτερη και τρίτη φορά, διότι την πρώτη φορά κατάλαβε ότι απίθωσε στο δρόμο τα 58 κιλά χασίς (σε τσουβαλάκια ίσως) και θέλησε να περάσει με το φορτηγό από πάνω τους και να τα ισοπεδώσει.

Φταίει και ο χωρισμός του τίτλου σε αράδες που βάζει σε διαφορετική αράδα το «πάνω» από το «από».

* Και πάλι για τον τελικό του Κυπέλλου. Σε ρεπορτάζ στο in.gr διαβάζουμε ότι:

….μια ομάδα ατόμων έσπασε το πίσω μέρος του περιπολικού μετά τους πανηγυρισμούς του ΠΑΟΚ, σύμφωνα με το thesstoday.gr και διέφυγαν άμεσα χωρίς να καταφέρουν να γίνουν αντιληπτοί.

Προσπάθησαν οι άνθρωποι να γίνουν αντιληπτοί, αλλά -ατυχία!- δεν τα κατάφεραν!

* Φίλος από Δράμα στέλνει τη φωτογραφία που βλέπετε και αναρωτιέται αν υπάρχει σε άλλη πόλη της Ελλάδας τέτοιο παράξενο οδωνύμιο.

Πράγματι είναι λιγάκι παράξενο. Και δεν βρίσκω να υπάρχει αλλού «οδός Γης». Βρήκα μόνο «οδός Γης Σεπτεμβρίου», δηλαδή «3ης Σεπτεμβρίου».

* Φίλος στέλνει είδηση σχετικά με την πειρατική απαγωγή του Λευκορώσου δημοσιογράφου:

«μαχητικό Μινγκ και ελικόπτερο ανάγκασαν το Μπόινγκ να προσγειωθεί στο Μινσκ»

Μιγκ βέβαια, όχι Μινγκ, διότι δεν ήταν εκπαιδευμένα ζωάκια μινκ που επιστρατεύτηκαν.

Δίκιο έχει ο φίλος, ΜIG (ή έστω MiG) είναι ο ρωσικός τύπος αεροπλάνων, δεν υπάρχει ένρινο.

Βέβαια, παλιότερα και τα ονόματα/τοπωνύμια όπως Congo, Hong Kong, κτλ. τα μεταγράφαμε Κογκό, Χογκ Κογκ, ενώ τώρα Κονγκό, Χονγκ Κονγκ.

Ο φίλος παρατηρεί ακόμα το αξιοπερίεργο ότι στην παραπάνω μικρή φράση υπάρχουν 3 λέξεις που τελειώνουν σε κ (Μινγκ, Μπόιγκ, Μινσκ), που δεν είναι και συνηθισμένο. Αν μάλιστα τα ελικόπτερα ήταν και Σινούκ θα κλείναμε καρέ.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Μεζεδάκια, Μηχανική μετάφραση, Νομανσλάνδη | Με ετικέτα: , , , , , , , | 258 Σχόλια »

Μηνολόγιον Απριλίου έτους 2021

Posted by sarant στο 1 Απριλίου, 2021

Το Μηνολόγιο, που το δημοσιεύω εδώ συνήθως την πρώτη του μηνός, ήταν ιδέα του πατέρα μου, του αξέχαστου Δημήτρη Σαραντάκου, ο οποίος αρχικά το δημοσίευε στο περιοδικό Φιστίκι, που το έβγαζε επί πολλά χρόνια στην Αίγινα. Στο εδώ ιστολόγιο, το Μηνολόγιο άρχισε να δημοσιεύεται τον Οκτώβρη του 2010 και βέβαια μέσα σε 12 μήνες έκλεισε τον κύκλο. Τότε, αποφάσισα να εξακολουθήσω να το δημοσιεύω στις αρχές κάθε μήνα, επειδή έχει γίνει το σταθερό σημείο αναφοράς που ενημερώνεται συνεχώς με δικά σας σχόλια μέσα στη διάρκεια του μήνα, σχόλια που συνήθως αφορούν επισήμανση ημερομηνιών, αν και κυρίως αγγελτήρια θανάτων.

Οπότε, συνεχίζω τις δημοσιεύσεις όσο θα υπάρχει ενδιαφέρον, προσθέτοντας πάντοτε δικές σας προτάσεις από πέρυσι. Πάντως, σε κάποιες περιπτώσεις η επέτειος έχει εσκεμμένα μετατεθεί κατά μία ημέρα.

Πε 1 Του βαρώνου Μυγχάουζεν και των ανιδιοτελώς ψευδομένων
Πα 2 Διεθνής ημέρα παιδικού βιβλίου
Σα 3 Γενέσιον Θεοδώρου Κολοκοτρώνη του στρατηλάτου
Κυ 4 Γενέσιον Ανδρέου Ταρκόφσκη και αυτοκτονία Δημητρίου Χριστούλα
Δε 5 Ιακώβου Καζανόβα του μεγάλου εραστού
Τρ 6 Του ζωγράφου Ραφαήλου
Τε 7 Παγκόσμια ημέρα υγείας – Ιπποκράτους του Κώου
Πε 8 Γενέσιον Ιακώβου Μπρελ
Πα 9 † Φραγκίσκου Βάκωνος. Kαι Γς τελευτή
Σα 10 Θρίαμβος Σπυρίδωνος Λούη του ωκύποδος
Κυ 11 Γιούρι Γκαγκάριν, του πρώτου ανθρώπου εις το Διάστημα
Δε 12 Τα μεγάλα Διονύσια
Τρ 13 Βαρούχ Σπινόζα του προδρόμου του Διαφωτισμού και Σαμουήλ Μπέκετ γενέσιον
Τε 14 † Βλαδιμήρου Μαγιακόφσκι αυτοχειριασμός
Πε 15 Λεονάρδου ντα Βίντσι
Πα 16 † Γεωργίου Βιζυηνού, το τελευταίον της ζωής του ταξίδιον
Σα 17 Γενέσιον Κωνσταντίνου Καβάφη και τελευτή Νίκου Παπάζογλου και Δημήτρη Μητροπάνου
Κυ 18 † Αλβέρτου Αϊνστάιν τελευτή
Δε 19 † Καρόλου Δαρβίνου
Τρ 20 Ιωάννου Ιακώβου Ρουσώ και του Κοινωνικού Συμβολαίου
Τε 21 Βεβήλωσις του Φοίνικος (αποφράς ημέρα)
Πε 22 † Γουλιέλμου Σαιξπήρου του μεγάλου δραματουργού
Πα 23 † Τελευτή Γεωργίου Καραϊσκάκη. Και παγκοσμία ημέρα του βιβλίου
Σα 24 Της γενοκτονίας των Αρμενίων
Κυ 25 † Μαγελάνου του εξερευνητού. Και τελευτή Σπειροειδούς αρχιτέκτονος.
Δε 26 Γενέσιον Ευγενίου Ντελακρουά
Τρ 27 Γενέσιον Αδαμαντίου Κοραή του Διαφωτιστού
Τε 28 Μιχαήλ Λομονόσωφ
Πε 29 † Κωνσταντίνου Καβάφη του ανεπαναλήπτου
Πα 30 Μαρίας Πολυδούρη τελευτή.

Να διευκρινίσω εδώ ότι η νίκη του Σπύρου Λούη στην Ολυμπιάδα του 1896 έγινε, με το τότε ημερολόγιο, στις 29 Μαρτίου. Ωστόσο, δεδομένου ότι οι Ολυμπιακοί αγώνες είναι ένα διεθνές γεγονός, και επειδή την ίδια μέρα το μηνολόγιο τιμά τη μνήμη ενός δικού μας προσώπου, προτίμησα να τιμήσω τον Λούη με το νέο ημερολόγιο, αλλά ας έχουμε κατά νου την αλλαγή των ημερολογίων.

Μια ακόμα διευκρίνιση είναι ότι στις 29 Απριλίου δεν έχουμε μόνο τον θάνατο του Καβάφη αλλά και τη γέννησή του: ο ποιητής ανήκει στη σχετικά σπάνια ομάδα ανθρώπων που έφυγαν από τον κόσμο τη μέρα των γενεθλίων τους. Αυτό όμως ισχύει μόνο με το νέο ημερολόγιο: με το παλαιό, που ίσχυε το 1863, ο Καβάφης γεννήθηκε στις 17 Απριλίου γι’ αυτό και τον τιμάμε και εκείνη την ημερομηνία.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αντιδάνεια, Δημήτρης Σαραντάκος, Επετειακά, Ετυμολογικά, Μηνολόγιο | Με ετικέτα: , , , , , , , , | 113 Σχόλια »

Η μεταγραφή των ξένων κύριων ονομάτων και η φενάκη της αντιστρεψιμότητας (άρθρο του Νίκου Λίγγρη)

Posted by sarant στο 11 Φεβρουαρίου, 2021

Σήμερα θα βάλω ένα εκτενές αλλά πολύ καλογραμμένο άρθρο του Νίκου Λίγγρη, που κακώς δεν το είχα (ανα)δημοσιεύσει στο ιστολόγιο εδώ και τόσα χρόνια -αφού έχει γραφτεί το μακρινό 2008, φυσικά στο φόρουμ της Λεξιλογίας. Τον τελευταίο καιρό συζητήσαμε μερικές φορές για το ζήτημα αυτό, και θα το ξανασυζητήσουμε άλλωστε, οπότε σκέφτηκα ότι θα σας ενδιαφέρει.

Το ζήτημα είναι πώς να μεταγράφουμε τα ξένα κύρια ονόματα. Όσο πιο απλά γίνεται (όπως ήδη κάνουμε με τις απλές λέξεις;) ή με τον παραδοσιακό τρόπο, που υποτίθεται ότι εξασφαλίζει την αντιστρεψιμότητα; Στο ζήτημα αυτό, οι ειδικοί δεν ομοφωνούν. Ενώ όλοι οι λεξικογράφοι και οι μελετητές γράφουν απλά τα ξένα δάνεια, δηλαδή βόλεϊ, πάρτι, τρένο κτλ. στα τοπωνύμια και στα κύρια ονόματα υπάρχουν διχογνωμίες. Κάποιοι επιμένουν στον παραδοσιακό τρόπο (Χόλλυγουντ). Κάποιοι, όπως ο Πάπυρος, απλοποιούν τα διπλά σύμφωνα αλλά κρατάνε τα η, ω, υ: Χόλυγουντ. Κάποιοι τα γράγουν όλα απλά, Χόλιγουντ. Οπότε, Σέξπιρ ή Σαίξπηρ; Χόλλυγουντ, Χόλυγουντ ή Χόλιγουντ; Αυτό θα συζητήσουμε εδώ.

Τι δεν θα συζητήσουμε σήμερα; α) Δεν θα συζητήσουμε για το πώς (πρέπει να) μεταγράφονται τα κύρια ονόματα αν έχουμε περισσότερες από μία απόψεις για την προφορά τους -δηλαδή δεν θα συζητήσουμε αν πρέπει να γράφουμε Κιούμπρικ ή Κούμπρικ, Γιοχάνεσμπουργκ ή Τζοχάνεσμπεργκ, Βαλέσα ή Βαουένσα. β) Δεν θα συζητήσουμε για τα εξελληνισμένα τοπωνύμια (πχ Βρυξέλλες, δεν θα τις γράψουμε Βριξέλες).

Ο Λίγγρης στο άρθρο του σχολιάζει, παράγραφο προς παράγραφο, ένα παλαιό άρθρο του Μπαμπινιώτη. Νομίζω ότι η συζήτηση διατηρεί και σήμερα την επικαιρότητά της παρόλο που θα διαβάσουμε ένα άρθρο του 2008 που σχολιάζει ένα άλλο άρθρο του 1997. Αυτό που ίσως έχει αλλάξει σήμερα να είναι μια ευρύτερη αποδοχή των απλογραφημένων ονομάτων πχ Χόλιγουντ, Σέξπιρ.

Η δική μου προτίμηση, πλέον, είναι στην απλογράφηση. Η αντιστρεψιμότητα εξασφαλίζεται με το να γράφεις, την πρώτη φορά, το όνομα στα ξένα, δηλ. Ροσίνι (Rossini). Θα δεχόμουν το υ, αλλά μονο όταν αποδίδει το γαλλικό u, γερμανικό ü. Δηλαδή Ντύσελντορφ, Ζυλ (Jules) αλλά όχι Σαρκοζύ.

Το άρθρο των Λίγγρη/Μπαμπινιώτη (από εδώ, χωρίς το προοίμιο).

Ξέρω, το έχουμε ξεσκίσει το θέμα και άκρη δεν έχουμε βρει. Είπα να το ξαναπιάσω από μια διαφορετική σκοπιά, αφού πληροφορήθηκα ότι πέθανε τη Δευτέρα ο γιος του Ζεράρ Ντεπαρντιέ, ο Γκιγιόμ, και μέσα στην τραγικότητα της είδησης εγώ έκανα σκέψεις για το άγχος του μεταφραστή μπροστά στο Guillaume: Γκιγιόμ σαν τον Ντεπαρντιέ, Γκιγιώμ σαν τον Απολλιναίρ (το Γκιγιώμ πάει με το Απολλιναίρ και όχι με το Απολινέρ) ή Γουλιέλμος σαν τον της Ωβέρνης;

Είπα λοιπόν, μετά από την είδηση για τα σχολικά βιβλία, να δω τι διδάσκουν στους μαθητές. Άνοιξα στην τύχη ένα τεύχος της Ιστορίας του νεότερου και σύγχρονου κόσμου Γ’ Γενικού Λυκείου (εδώ, σελ. 97-138) και βρίσκω:
Κέλογκ (όχι των κορνφλέικς, τον άλλο που συνυπέγραψε με τον Γάλλο Μπριάν το σύμφωνο που στην ελληνική Βικιπαιδεία αναφέρεται ως «Σύμφωνο *Μπράϊαντ-Κέλογκ» — σαν δεν ντρέπονται λιγάκι). Και Μουσολίνι και Πικάσο και Βρετανία. Εντάξει, σκέφτομαι, δεν παίζουν τα διπλά σύμφωνα. Για φωνήεντα πέφτω στον Τσάμπερλαιν, τον Πεταίν και τον Κέυνς. Μάλιστα, σκέφτομαι, κρατάνε τα φωνήεντα. Ύστερα είδα Ντε Γκολ και Τσόρτσιλ και Μπάστερ Κίτον, αντί για Ντε Γκωλ, Τσώρτσιλ και Κήτον, οπότε σκέφτηκα ότι ακολουθούν τις προτάσεις της γραμματικής του Τριανταφυλλίδη (όχι ω και η — θα τις ξαναδούμε παρακάτω). Στο επόμενο PDF είδα Μποντλέρ και Βερλέν και μπερδεύτηκα.

Απορία: οι συγγραφείς των σχολικών βιβλίων παίρνουν κάποιες οδηγίες ως προς τη μεταγραφή των ξένων κύριων ονομάτων; Κυκλοφορούν αυτές οι οδηγίες για να τις μάθουμε κι εμείς;

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αναδημοσιεύσεις, Γλωσσικά δάνεια, Γλώσσες, Μεταγραφή ξένων ονομάτων, Τοπωνύμια | Με ετικέτα: , , , , , , | 183 Σχόλια »

Βρίθουν τα προβλήματα;

Posted by sarant στο 8 Ιανουαρίου, 2021

Σήμερα είναι η επέτειος του θανάτου του αγαπημένου μου ποιητή Ναπολέοντα Λαπαθιώτη, αλλά το καθιερωμένο κάθε χρόνο λαπαθιωτικό θέμα θα το βάλουμε μεθαύριο Κυριακή, που συνηθίζεται να έχουμε λογοτεχνικό υλικό. Για σήμερα θα εξοφλήσω μιαν οφειλή, αν και όχι από τις πολυκαιρισμένες -ένα φρέσκο χρέος.

Θα σχολιάσω μια γλωσσική αντιδικία, που εκτυλίχθηκε μέσα στις γιορτές. Είναι αλήθεια πως το θέμα το έχουμε σχολιάσει ήδη στο ιστολόγιο, αλλά επειδή ήμουν μακριά από τα κιτάπια μου δεν μπορούσα να γράψω το άρθρο νωρίτερα.

Λοιπόν, στις 16 Δεκεμβρίου, από τις στήλες της Καθημερινής, ο φίλος συγγραφέας Παντελής Μπουκάλας, στην ταχτική του επιφυλλίδα, αναφέρθηκε σε ένα ζήτημα που είχε φευγαλέα απασχολήσει την παραγλωσσοπολιτική επικαιρότητα, δηλαδή τις λέξεις επιδειξίας και επιδειξιομανης και τη λεξικογραφική τους αντιμετώπιση. Η επιφυλλίδα του Μπουκάλα είναι εδώ, αλλά εμάς θα μας απασχολήσει μόνο η κατακλείδα της:

…λάθη ξεφεύγουν και στον γραπτό λόγο, και μάλιστα γλωσσολόγων-«λογοθετών». Ο κ. Γ. Μπαμπινιώτης κατήγγειλε προχθές διά του φέισμπουκ τους «“εραστές τής γλωσσικής πλάκας”, που βρίθουν στη χώρα μας». Πρώτος ο ίδιος, φυσικά, θα διόρθωνε τον εαυτό του: «Η χώρα μας βρίθει εραστών…». Της βιασύνης τα παιδιά έχουν τον ίδιο νουνό: το Λάθος.

Εγραψε λοιπόν ο κ. Μπαμπινιωτης «οι εραστές της γλωσσικής πλάκας βρίθουν στη χώρα μας» και ο Μπουκάλας επισημαίνει το λαθάκι:

Σύμφωνα με όλα τα λεξικά, και με το λεξικό Μπαμπινιώτη (εικόνα), το ρήμα «βρίθω» είναι μεταβατικό και σημαίνει «είμαι γεμάτος από κάτι». Συντάσσεται με γενική ή με από + αιτιατική. Το λεξικό Μπαμπινιώτη, στην 5η του έκδοση, δίνει τις εξής παραδειγματικές φράσεις: η Ιστορία βρίθει παραδειγμάτων μεγάλων ανδρών με άδοξο τέλος // το μουσείο βρίθει από πίνακες μεγάλων ζωγράφων // το κείμενο βρίθει λαθών.

Με βάση το λεξικό Μπαμπινιώτη (αλλά και όλα τα άλλα σύγχρονα μεγάλα λεξικά μας), δεν είναι σωστό αυτό που έγραψε στο Φέισμπουκ ο κ. Μπαμπινιώτης, ότι «οι εραστές βρίθουν στη χώρα μας». Θα έπρεπε να διαλέξει ένα άλλο ρήμα, π.χ. «αφθονώ»: οι εραστές αφθονούν στη χώρα μας ή, όπως υπέδειξε ο Μπουκάλας: «η χώρα μας βρίθει εραστών…»

Αυτή η αμετάβατη χρήση του «βρίθω» με τη σημασία «αφθονώ» δεν υπάρχει σε κανένα από τα τέσσερα μεγάλα λεξικά μας, και δεν είναι καν τόσο συχνή ώστε να λεξικογραφηθεί (ενδεχομένως ως «καταχρηστική», όπως πχ η μεταβατική χρήση του «επικοινωνώ»). Πάντως, αν γκουγκλισετε, θα δείτε ότι υπάρχουν και άλλες εμφανίσεις του αμετάβατου «βρίθω» (σταχυολόγηση από το 2012 σε παλιό άρθρο της Λεξιλογίας).

Οπως εξηγεί ο Νίκος Λίγγρης σε εκείνο το άρθρο: Να πώς γίνεται το λάθος:
Από το Πρώτο Θέμα, ένας τίτλος είναι «Βρίθουν οι παραλίες της Κρήτης από παράνομους μασέρ» (φοβερή είδηση) και ένα άλλος έρχεται και κάνει το λάθος: «Βρίθουν οι χασισοφυτείες στην Κρήτη».

Δεκαπέντε μέρες αργότερα, ανήμερα της Πρωτοχρονιάς, είχαμε την απάντηση του κ. Γ. Μπαμπινιώτη. Διπλή απάντηση, αφού στο ίδιο άρθρο (υπό τύπον επιστολής προς τον διευθυντή) απαντά και σε άλλη επιφυλλίδα του Τάκη Θεοδωρόπουλου.

Εδώ αντιγράφω τα κομμάτια της επιστολής του κ. Μπαμπινιώτη που αφορούν τον Π. Μπουκάλα, ενώ δίπλα σε εικόνα δημοσιεύω μια περίληψη που δημοσίευσε ο κ. καθηγητής στο Φέισμπουκ.

Αλλο ζήτημα είναι –και έρχομαι σ’ αυτό διότι έχει γλωσσικό ενδιαφέρον– αν και ο κ. Παντελής Μπουκάλας στο ίδιο άρθρο, από κεκτημένη ταχύτητα ως εξαίρετος επιμελητής κειμένων συνηθισμένος στις διορθώσεις, διορθώνει… λαθεμένα και μια σωστή φράση σε δικό μου κείμενο «“οι εραστές τής γλωσσικής πλάκας” που βρίθουν στην χώρα μας» (την ήθελε: «Η χώρα μας βρίθει εραστών…»), εγκαλώντας με μάλιστα για βιασύνη («Καθημερινή» 16 Δεκ.). Ωστόσο, αυτός που βιάστηκε «να διορθώσει» είναι ο ίδιος ο κ. Μπουκάλας. Δεν φαίνεται να γνωρίζει ότι η Ελληνική (και γενικότερα η γλώσσα) επιτρέπει να χρησιμοποιούμε κατά περίπτωση ένα μεταβατικό ρήμα (ρήμα με συμπλήρωμα) και ως αμετάβατο (ρήμα χωρίς συμπλήρωμα). Κρίμα που ο κ. Μπουκάλας, με την άλλη του ιδιότητα, του συγγραφέα, δεν έχει συνειδητοποιήσει ότι συχνά με πολλά ρήματα μπορούμε συχνά «ορθώς και νομίμως» να χρησιμοποιήσουμε ένα μεταβατικό ρήμα ως αμετάβατο, αναβαθμίζοντας το αντικείμενο σε λειτουργία υποκειμένου, ακριβώς για να το προβάλουμε λεκτικά («λειτουργική προοπτική της πρότασης»). Δεν απαιτώ, βεβαίως, να γνωρίζει ο κ. Μπουκάλας αυτό που γράφουμε με τον συνάδελφο Χρίστο Κλαίρη στη μεγάλη (1160 σελίδων) «Γραμματική τής Νέας Ελληνικής. Δομολειτουργική – επικοινωνιακή» (2011) ότι «Τα περισσότερα ρήματα τής Νέας Ελληνικής εμφανίζουν σε διαφορετικά περιβάλλοντα και τις δύο χρήσεις [μεταβατική και αμετάβατη]» (σελ. 611). Αλλά θα έπρεπε ίσως να γνωρίζει, αφού εισχωρεί στα βαθιά της γλώσσας μας, τι έχει πει πολύ πριν από μάς (από το 1946) ο μεγάλος εκπαιδευτικός-γλωσσολόγος Αχιλλέας Τζάρτζανος στη «Νεοελληνική Σύνταξη της Κοινής Δημοτικής» (1946, τόμ. Α΄ σελ. 234 κ.εξ.): «πλείστα ενεργητικά μεταβατικά ρήματα […] από μεταβατικά γίνονται αμετάβατα». Δίνει δε ο Τζάρτζανος πλήθος παραδειγμάτων: π.χ. «ο τσοπάνης βόσκει πρόβατα –τα πρόβατα βόσκουν στο βουνό, σκορπώ τα χρήματα – τα πρόβατα σκορπούν στα χωράφια, στεγνώνω τα ρούχα στον ήλιο – τα ρούχα στεγνώνουν στον ήλιο κ.ά.». Θα μπορούσα να μιλήσω και για τα περίφημα «εργαστικά ρήματα» («έσπασε τη λάμπα» – «η λάμπα έσπασε»), αλλά θα μάς πήγαινε πολύ μακριά. Ωστόσο, σπεύδω και με αυτή την ευκαιρία να δηλώσω ειλικρινώς –όπως το έχω κάνει συχνά σε δημόσιες συνεντεύξεις μου– ότι δεν θεωρώ τον εαυτό μου γλωσσικά αλάνθαστο παρά τις 12.500 σελίδες που έχω γράψει για τις λέξεις της γλώσσας μας στα εννέα (9) λεξικά μου. Ο κ. Μπουκάλας μάλλον διεκδικεί το αλάθητο.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Εφημεριδογραφικά, Λαθολογία, Λεξικογραφικά | Με ετικέτα: , , , , | 196 Σχόλια »

Μανδρωμένα μεζεδάκια

Posted by sarant στο 19 Δεκεμβρίου, 2020

Όχι, δεν άλλαξα τώρα στα γεράματα απόψεις για το γλωσσικο, δεν προσχώρησα στις τάξεις των ευπρεπιστών που κάνουν πεσκανδρίτσα την πεσκαντρίτσα και (γιατί όχι;) άνδρο το άντρο. Αν ονομάζω «μανδρωμένα» τα σημερινά μεζεδάκια μας, και όχι «μαντρωμενα», είναι επειδή το «αυστηρό λοκνταουν» που αποφασίστηκε για τη Δυτική Αττική, το πρώτο σε όλη τη χώρα, ισχύει για τους δήμους Ελευσίνας, Ασπροπύργου και Μάνδρας. Οι μαντρωμένοι στη Μάνδρα (που βέβαια αμφιβάλλω αν την προφέρουν έτσι και όχι Μάντρα) θα είναι μανδρωμένοι, όχι;

* Και ξεκινάμε με ένα σκακιστικό πρόβλημα, κατά κάποιο τρόπο. Όχι όμως από τα προβλήματα που λύνουν οι σκακιστές, ο λευκός παίζει και κάνει ματ σε τρεις κινήσεις, ένα σκακιστικό μεταφραστικό πρόβλημα ή ένα πρόβλημα κρυπτογραφίας.

Σε άρθρο για ένα κρυπτογράφημα που λύθηκε ύστερα απο πολύχρονες προσπάθειες, διαβαζουμε:

… Το κρυπτογράφημα 340 διαβάζεται διαγώνια, ξεκινώντας από τον πρώτο χαρακτήρα στην πρώτη γραμμή αριστερά, κατεβαίνοντας κάθε φορά μια σειρά και παίρνοντας τον χαρακτήρα που βρίσκεται δύο θέσεις δεξιά, όπως κινείται ο αξιωματικός στο σκάκι.

Αλλά ο αξιωματικός στο σκάκι κινείται διαγώνια. Αντίθετα, η περιγραφή ταιριάζει στην κίνηση του ίππου.

Την ίδια είδηση τη βρίσκουμε με την ίδια διατύπωση σε πολλούς ιστότοπους, πράγμα που δεν είναι περίεργο αφού προέρχεται από το ΑΠΕ, τον εθνικό μας κοτσανοδιανομέα.

Αλλά πώς έγινε το λάθος; Προφανώς, ο συντάκτης διάβασε κάτι σαν like the knight moves in chess, ήξερε πώς λεγονται τα κομματια στο σκάκι στα ελληνικά, και αντιστοίχισε τον knight όχι σε άλογο αλλά σε αξιωματικό.

* Τίτλος άρθρου σε αθλητικό ιστότοπο, με τον ΠΑΟΚ να δηλώνει: άρουμε την εμπιστοσύνη μας στο πρόσωπο του Κλάτενμπεργκ.

Εμείς άρουμε; Αίρουμε είναι κανονικά, αν και έχουμε δει κι άλλες φορές μεταπλασμένους τύπους της οριστικής του ενεστώτα με βαση την υποτακτική. Το λάθος δεν θα το χρεώσουμε στον ΠΑΟΚ, διότι στην ανακοίνωσή του λέει, σωστά:

«Είμαστε υποχρεωμένοι να άρουμε την εμπιστοσύνη μας στον κ. Κλάτενμπεργκ, ο οποίος από σήμερα θα πρέπει να μας πείσει ότι δεν ονειρεύεται μια θέση στην άκρη του πάγκου της Νότιγχαμ Φόρεστ»

Το χρεώνουμε στον ιστότοπο, αφού άλλωστε και στην αρχή του άρθρου μας πληροφορεί:

Άρει την εμπιστοσύνη του στον Κλάτενμπεργκ ο ΠΑΟΚ.

Δεδομένου ότι η άρση της εμπιστοσύνης έγινε ύστερα από το ματς με τον Άρη, ίσως έπαιξε ρόλο και μια ιδιότυπη έλξη.

* Kι ένα τηλεοπτικό μεζεδάκι

Η εκπομπή του Σπύρου Παπαδόπουλου «Στην υγειά μας ρε παιδιά» στο Σκάι, είχε το περασμένο Σάββατο ένα πολύ ωραίο αφιέρωμα στον Θάνο Μικρούτσικο. Προς το τέλος του αφιερώματος, τραγούδησαν και τη Θεσσαλονίκη…

Ο Μικρούτσικος έχει μελοποιήσει και Καβάφη, αλλά η Θεσσαλονίκη που κοιμάται κατω από φώτα κόκκινα είναι του Καββαδία. Το λαθάκι διαιωνίζεται και στο Γιουτούμπ., όπου έχει ανέβει το στιγμιότυπο της εκπομπής.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Βουλή, Λεξικογραφικά, Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Μεζεδάκια, Σκάκι | Με ετικέτα: , , , , , | 268 Σχόλια »

Πώς να το λέμε το click-away;

Posted by sarant στο 15 Δεκεμβρίου, 2020

Χτες άρχισε να εφαρμόζεται το μέτρο των αγορών με click-away, ή με προαγορά και παραλαβή από τον εξωτερικό χώρο του καταστήματος, όπως είναι το επίσημο μακρινάρι, αλλά η λέξη συζητιέται εδώ και κάμποσο καιρό, από τότε που έπεσε η σχετική ιδέα. Την έχουμε μάλιστα συμπεριλάβει και στην ψηφοφορία για τη Λέξη της χρονιάς, που άρχισε χτες, και μπορώ να σας εκμυστηρευτώ πως η λέξη αυτή αποτέλεσε σημείο τριβής στην εφορευτική επιτροπή -το 50% των μελών υποστήριζε ότι είναι πολύ πρόσφατος όρος, αλλά το άλλο 50% θεωρούσε ότι πρόκειται για αυθεντικό νεολογισμό. Τελικά, το στρίψιμο της ηλεδεκάρας αποφάσισε να μπει κι αυτή η λέξη στην ψηφοφορία.

Η λέξη συζητιέται, έγραψα. Αφενός, επί της ουσίας. Αν δηλαδή είναι εύκολο στην πρακτική εφαρμογή του αυτό το μέτρο, τόσο από την πλευρά του εμπόρου όσο και από του πελάτη -αν έχετε εμπειρία, θα μας το πείτε στα σχόλια. Όμως συζητήθηκε, αφετέρου, και η ιδια η λέξη, καθώς πολλοί αναρωτήθηκαν πώς μπορεί να αποδοθεί στα ελληνικά, ιδίως σε σχέση με την εκστρατεία που έχει πρόσφατα ξεκινήσει ο καθηγητής Γ. Μπαμπινιώτης κατά της συρροής ξένων όρων.

Πράγματι, ο κ. καθηγητής, αφού πρώτα θέλησε να εξελληνίσει τα delivery και take-away (αγνοώντας ότι το τελευταίο έχει προ πολλού καθιερωθεί ως ‘πακέτο’), στις 26 Νοεμβρίου εγραψε στη σελίδα του στο Φέισμπουκ:

«Και τώρα “click away”. Καλά να πάθετε…»

Όσοι «κατάπιαν» το take away, τώρα «καπάκι» θα καταπιούν και το click away! Τους take και τους σήκωσε το take away, τώρα τους click και τους πάτησε το click away! Και ποιος ξέρει τι τους περιμένει λίγο πιο away. […] ​

Εμείς (οι ταπεινοί τής γλώσσας μας) θα λέμε «για το σπίτι» το take away και «(παραγγελία) για έξω» το click away. […]​

Βλέπουμε ότι αρχικά είχε προτείνει την απόδοση «παραγγελία για έξω».

Σε επόμενη ανάρτηση εξετάζει το θέμα πιο σοβαρά και αλλάζει και άποψη:

Τώρα προτείνει το «παράδοση εκτός» (ενν. καταστήματος) ή το «παραλαβή εκτός» (ενν. καταστήματος) διότι έτσι «ίσως γλυτώσουμε το click away που ελάχιστοι καταλαβαίνουν τι σημαίνει».

Τα επιχειρήματά του τα βλέπετε αναλυτικά αριστερά (στο ίδιο σημείωμα είχε και την πρόταση να αποδοθεί ο κούριερ ως ταχυδιανομέας, αλλά έκοψα το σχετικό απόσπασμα μια και δεν μας ενδιαφέρει εδώ).

Σε τρίτο του άρθρο, προχτές στην Καθημερινή, ο κ. Μπαμπινιώτης απαντά σε σχετικά άρθρα του Π. Μανδραβέλη και του Τ. Θεοδωρόπουλου, οι οποίοι είχαν διαφωνήσει με την εκστρατεία του και εκθέτει τις γενικοτερες απόψεις του εναντίον της «γλωσσικής αγγλοκρατίας» προσάπτοντας «γλωσσική ακηδία» σε όσους δείχνουν ανεκτικότητα ή μοιρολατρία σε αυτή την εισροή ξένων όρων.

Αυτό το άρθρο του κ. Μπ. το παρέθεσα για λόγους πληρότητας της τεκμηρίωσης, αλλά επειδή πιάνει γενικότερο και πολύ ενδιαφέρον θέμα δεν θα το σχολιάσω, τουλάχιστον σήμερα. Σήμερα θα περιοριστώ στον όρο click-away, αν και έχω επίγνωση του ότι η συζήτηση δεν είναι εύκολο να περιοριστεί. Πάντως αξίζει να δούμε σε επόμενο άρθρο το θέμα των ξενισμών ίσως με άξονα το άρθρο του κ. Μπαμπινιωτη περί ακηδίας, ίσως και με βάση μια πρόσφατη συνέντευξη του Φοίβου Παναγιωτίδη, που πάντως έχει ευρύτερο θέμα.

Θέλω όμως να πω περισσότερα για αυτόν τον νέο όρο. Η διαδικασία είναι σε γενικές γραμμές γνωστή. Ο πελάτης παραγγέλνει από το Διαδίκτυο ή και τηλεφωνικά, πληρώνει το είδος που αγόρασε ηλεκτρονικά, συμφωνεί ημέρα και ώρα παράδοσης και πηγαίνει τη συγκεκριμένη μέρα στον ειδικό χώρο που έχει διευθετηθεί ανάλογα έξω από το κατάστημα και παραλαμβάνει το είδος που αγόρασε. Σε σύγκριση με τις ηλεκτρονικές αγορές όπου η παράδοση/παραλαβή γίνεται με φροντίδα του πωλητή, η διαφορά είναι ότι η παραλαβή/παράδοση εδώ μετακυλίεται στον πελάτη, γίνεται με φροντίδα του πελάτη,  Ετσι αποφεύγεται η συμφόρηση στις μεταφορικές εταιρείες, και επιταχυνεται η παράδοση/παραλαβή (αλλά βέβαια αν υποθέσουμε ότι όλοι κάνουν τις αγορές τους με τον νέο αυτό τρόπο, θα έχουμε νέα συμφόρηση στα ραντεβού παραλαβης ή συνωστισμό έξω απο το κατάστημα). Υποθέτω θα υπάρχει κάποια πρόβλεψη για το πώς γίνεται η επιστροφή των αγορών σε περίπτωση που ο πελάτης δεν είναι ικανοποιημένος.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γλωσσικά δάνεια, Επικαιρότητα, Νεολογισμοί, Πανδημικά | Με ετικέτα: , , | 215 Σχόλια »

Ποιος εντέλλεται;

Posted by sarant στο 11 Νοεμβρίου, 2020

Το σημερινό άρθρο το είχα, κατά κάποιο τρόπο, προαναγγείλει από προχτές. Βεβαια, το θέμα το συζητήσαμε αρκετά στα σχόλια, αλλά επειδή οι συζητήσεις που γίνονται στα σχόλια δεν διαβάζονται από πολλούς -πέρα απ’ όσους συμμετέχουν στη συζήτηση- έκρινα ότι το θέμα αξίζει ειδικό άρθρο. Εξάλλου, έχουμε ένα θέμα γλωσσικό κι ένα θέμα πολιτικό -ή μάλλον γλωσσοπολιτικό.

Λοιπόν, προχτές η καθηγήτρια κ. Βάσω Κιντή επέπληξε στον τοίχο της στο Φέισμπουκ την βουλεύτρια και πρώην υπουργό Όλγα Γεροβασίλη, η οποία σε τουίτ της είχε γράψει «η Δημοκρατία δεν εντέλλεται».

Όχι, λέει η κ Κιντή, η χρήση αυτή είναι λάθος, διότι «εντέλλομαι» σημαίνει «δίνω εντολές». Μάλλον χρειάζεται μαθήματα η κ. Γεροβασίλη. Από κάτω, φίλοι της κ. Κιντή σχολίασαν ξεσπαθώνοντας για την αμορφωσιά των Συριζαίων.

Το λεξικό του κ. Μπαμπινιώτη δίνει δίκιο στην κ. Κιντή. Kατά Μπαμπινιώτη, εντέλλομαι σημαίνει «αναθέτω σε κάποιον την εντολή για την εκτέλεση συγκεκριμένης αποστολής», π.χ. «ο υπουργός εντέλλεται τις αρμόδιες υπηρεσίες να τηρούν σχολαστικά τις κείμενες διατάξεις». Ο Μπαμπινιώτης έχει μάλιστα και ειδικό πλαίσιο στο οποίο εξηγεί για ποιο λόγο κατά τη γνώμη του είναι εσφαλμένη η χρήση «εντέλλομαι» με τη σημασία «δέχομαι εντολές». Θεωρεί λάθος φράσεις όπως «Τα λιμενικά όργανα εντέλλονται να παρακολουθούν την τήρηση των κανονισμών» και προτείνει αναδιατύπωση είτε με το «έχουν λάβει εντολή να…» είτε κάτι σαν «οι αρμόδιες λιμενικές αρχές εντέλλονται τα λιμενικά όργανα να…»

Από την άλλη, το Λεξικό της Κοινής Νεοελληνικής (Τριανταφυλλίδη) δίνει δίκιο στην κ. Γεροβασίλη, αφού δέχεται για βασική σημασία του «εντέλλομαι» το «δέχομαι εντολή, διατάσσομαι» και ως σπανιότερη την ενεργητική σημασία. Να τι λέει:

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γενικά γλωσσικά, Λαθολογία, Λεξικογραφικά, μέσα κοινωνικής δικτύωσης | Με ετικέτα: , , , , | 274 Σχόλια »

Μεζεδάκια της φυλακής

Posted by sarant στο 24 Οκτωβρίου, 2020

Παίρνοντας τη σκυτάλη από το χτεσινό μας άρθρο, ο τίτλος του σημερινού σαββατιατικου πολυσυλλεκτικού μας άρθρου εκφράζει την ευφορία του ιστολογίου για τη φυλάκιση των χρυσαβγιτών αρχηγών. Όλων; Όχι όλων. Λείπει καταρχάς ο ευρωβουλευτής λαγός. Αλλά και ο γενναίος Χρήστος Παππάς είδε έγκαιρα προς τα πού πάνε τα πράγματα και έγινε κι αυτός λαγός, μάλιστα όπως λέγεται έχουν χαθεί τα ίχνη του από την 1η Οκτωβρίου, αφού η διακριτική παρακολούθηση της ΕΛΑΣ παραήταν διακριτική -υπάρχουν πολλοί στην ΕΛΑΣ που προτιμούν να φυλακίζουν 14χρονους μαθητές και να ψηφίζουν μεσήλικες φασίστες.

Τα μεζεδάκια μας όμως δεν έχουν μεγάλη σχέση με τη φυλάκιση των ηγετών του ναζιστικού μορφώματος. Και ξεκινάμε.

Ξεκινάμε με τον κ. Χρήστο Γιανναρά, ο οποίος συνεχίζει τις ιερεμιάδες στην Καθημερινή και στην τελευταία του επιφυλλίδα επαναλαμβάνει, με παραλλαγή, έναν παλιό μύθο.

Γράφει: Θα ξαναθυμίσω, ότι για να γίνει η Γαλλία μέλος του ΝΑΤΟ, ο στρατηγός Ντε Γκωλ απαίτησε, να μετονομαστεί η «Μεγάλη Βρετανία» σε «Ηνωμένο Βασίλειο»! Και, φυσικά, το πέτυχε. Γιατί τότε η πολιτική είχε ακόμα ιερότητα και το ΝΑΤΟ ήταν μια συμμαχία υπεράσπισης της ανθρωπιάς των ανθρώπων.

Πρόκειται για παραλλαγή του «μεγαλοβρετανικού ψέματος», που το έχουν διαδώσει κατά καιρούς ο Αντώνης Σαμαράς και ο Γ. Καρατζαφέρης, και που λέει ότι, τάχα, ο ντε Γκωλ, ως πρόεδρος της Γαλλίας, απαίτησε από τη Μεγάλη Βρετανία να μετονομαστεί σε Ηνωμένο Βασίλειο προκειμένου να άρει το βέτο του στην ένταξή της στην τότε ΕΟΚ, επειδή δεν ήθελε να έχει παρεμφερές όνομα με τη γαλλική περιφέρεια της Βρετάνης.

Όπως έχουμε αναλυτικά και επανειλημμένα γράψει, πρόκειται για χονδροειδές εφεύρημα, αφού η χώρα ονομάζεται Ηνωμένο Βασίλειο της Μεγάλης Βρετανίας και Ιρλανδίας από το 1800 -και «της Βόρειας Ιρλανδίας» από το 1927. Τώρα ο κ. Γιανναράς, μαλλον σκόπιμα, παραλλάσσει τον μύθο για να τον ταιριάξει στο ΝΑΤΟ, αφού αυτό ταιριάζει στο θέμα της επιφυλλίδας του -αλλά δεν είναι μικρότερη αγυρτεία αυτή η παραλλαγή.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Λαθροχειρίες, Μύθοι, Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Μεζεδάκια, Μιμίδια, Ορθογραφικά | Με ετικέτα: , , , | 351 Σχόλια »

Ποιοι είναι οι συμπολίτες μας;

Posted by sarant στο 12 Οκτωβρίου, 2020

Πιθανώς όλα, αλλά τουλάχιστον ένα από τα διαγγέλματα που απεύθυνε (σε ποιον; θα το δούμε στη συνέχεια) ο πρωθυπουργός της χώρας με την ευκαιρία της πανδημίας ξεκινάει με την προσφώνηση: Συμπολίτες μου.

Σε ποιον απευθύνεται ο πρωθυπουργός; Εγώ λέω ότι απευθύνεται σε όλους τους κατοίκους της χώρας -και αυτό είναι το λογικό. Ωστόσο, τι σημαίνει «συμπολίτης»;

Θα ανοίξουμε τα λεξικά, αλλά ας δούμε τι γράφει στην Καθημερινή ένας αναγνώστης, συνάδελφος κατά μία έννοια (εννοώ ότι δηλώνει χημικός μηχανικός· εγώ δεν το δηλώνω, αλλά σε μιαν άλλη ζωή αυτό είχα σπουδάσει):

Οταν ο ομιλών ευρίσκεται στην Αθήνα, «συμπολίτες» είναι μόνον οι Αθηναίοι, «πολίτες», τυπικά, δεν είναι τα παιδιά, ενώ η αναφορά σε «Ελληνες και Ελληνίδες» ή σε «συμπατριώτες» αγνοεί τις αρκετές εκατοντάδες χιλιάδες (νόμιμους) κατοίκους της χώρας μας αλλοδαπής προέλευσης.

Εφόσον οι δέκτες των διαγγελμάτων και ανακοινώσεων είναι το σύνολο των κατοίκων της Ελλάδος, γιατί δεν χρησιμοποιείται, αν όχι η ιστορικά φορτισμένη προσφώνηση «λαέ της Ελλάδος», η ίδιου περιεχομένου «κάτοικοι της Ελλάδος»

Ο επιστολογράφος (και συνάδελφός μου) διορθώνει τον πρωθυπουργό, χωρίς να τον κατονομάζει, διότι «συμπολίτες» είναι μόνο όσοι κατοικούν στην ίδια πόλη με αυτόν που χρησιμοποιεί τον όρο.

Τα λεξικά δίνουν δικιο στον συνάδελφο. Στο ΛΚΝ, στο λήμμα «συμπολίτης» (θηλυκό «συμπολίτισσα») διαβάζουμε:

αυτός που κατοικεί στην ίδια πόλη ή που κατάγεται από την ίδια πόλη με άλλον ή με άλλους και ως προς τη σχέση του με αυτούς: Aγαπητοί συμπολίτες! Mε την Kούλα και τη Σοφία είμαστε συμπολίτισσες. Ο Γιάννης είναι ~ μου.

Τα ιδια βρίσκουμε και στο Χρηστικό: Πρόσωπο που κατοικεί ή κατάγεται από την ίδια πόλη με άλλον ή άλλους, αλλά και στον Μπαμπινιώτη: Καθένας απο τους πολίτες της ίδιας πολης σε σχέση με τους άλλους. Τα ίδια και στο νεότερο από τα τέσσερα σύγχρονα μεγάλα λεξικά μας, το ΜΗΛΝΕΓ: Αυτός που ζει στην ίδια πόλη με άλλον ή άλλους ή κατάγεται από την ίδια πόλη με άλλον ή άλλους.

Τα τέσσερα λεξικά ομοφωνούν στον ορισμό, αν εξαιρέσουμε ότι ο Μπαμπινιώτης δεν αναφέρεται ρητά σε κατοικία ή/και καταγωγή από μια πόλη.

Είναι όμως έτσι στην πράξη; Είδαμε πιο πάνω ότι ο πρωθυπουργός ξεκίνησε το διάγγελμά του με την προσφώνηση «Συμπολίτες μου». Αλλά στο θέμα υπάρχει… διακομματική συναίνεση, διότι και ο Αλέξης Τσίπρας, αναφερόμενος στις οικονομικές συνέπειες της πανδημίας, επισήμανε ότι και πριν ακόμα ξεσπάσει, πολλοί συμπολίτες μας κινδύνευαν να χάσουν το σπίτι τους απο πλειστηριασμό. Προφανώς δεν αναφέρεται μόνο στους Αθηναίους, εξίσου κινδυνεύουν από την οικονομική κρίση και οι Θεσσαλονικιοί, οι Πατρινοί, όλοι τέλος πάντων οι Έλληνες ή, πιο σωστά, όσοι κατοικούν τη χώρα.

Από την άλλη, να επισημάνω ότι η προσφώνηση «συμπολίτες μου» εξακολουθεί να χρησιμοποιείται με τη σημασία «κάτοικοι της ίδιας πόλης», και το βλέπουμε αυτό στα σώματα κειμένων ιδίως σε ομιλίες και τοποθετήσεις υποψηφίων ή νυν δημάρχων.

Σε μια παλιά συζήτηση στη Λεξιλογία, πριν από εφτά χρόνια, γίνεται η εξής επισήμανση: Εδώ και κάμποσο καιρό, προφανώς παρασυρμένοι από το fellow citizen των αμερικανοσπουδαγμένων, έχουν αρχίσει και οι Έλληνες (κυρίως πολιτικοί και δημοσιογράφοι) να τη χρησιμοποιούν υπονοώντας τον συν+πολίτη, δηλαδή τον πολίτη της ίδιας χώρας, δηλαδή τον συμπατριώτη. Τη χάσαμε τη λέξη, πατριώτηηη...

Η επισήμανση είναι χρήσιμη κυρίως διότι βάζει τη χρονική διάσταση -οι γλωσσολόγοι θα πρέπει να χρωστάνε χάρη στα γλωσσικά φόρουμ και για αυτή τη λειτουργία τους. Προσωπικά όμως δεν καταδικάζω τους «αμερικανοσπουδαγμένους». Μάλιστα, ομολογώ ότι και εγώ, αν και δεν είμαι αμερικανοσπουδαγμένος και σίγουρα δεν έχω επηρεαστει από το fellow citizen, έχω χρησιμοποιήσει, σε άρθρο μου εδώ, τον όρο «συμπολίτες» με τη σημασία που τη χρησιμοποίησε ο Μητσοτάκης και ο Τσίπρας -και κάποιος από εσάς με διόρθωσε.

Είχα την ιδέα τις προάλλες να θέσω το ερώτημα αυτό στο Τουίτερ. Το Τουίτερ προσφέρεται ιδιαίτερα για πρόχειρες και γρήγορες σφυγμομετρήσεις. Ρώτησα λοιπόν:

Σύντομο γκάλοπ χωρίς πολιτικές ή άλλες προεκτάσεις. Όταν λέω «Οι συμπολίτες μου…» εννοώ όσους είναι:

A. Kάτοικοι της ίδιας πόλης
Β. Πολίτες του ίδιου κράτους

Μέσα σε 6 ώρες απάντησαν 884… συγκυβερνοπολίτες, και έδωσαν αποτέλεσμα: 42,6% το Α, 57,4% το Β.

Δηλαδή, οι απόψεις είναι μοιρασμένες, αλλά σαφής πλειοψηφία καταλαβαίνει τη λέξη αντίθετα με τη σημασία που της δίνουν ομοφώνως τα λεξικά!

Σχολιάζει καποιος γνωστός: O κάτοικος της πόλης είναι ο δημότης. Ο πολίτης είναι η ατομικότητα στην Πολιτεία δηλαδή στο κράτος.

Του απαντώ: Δες τι έχουν όλα τα λεξικά στο λήμμα «συμπολίτης».

Σχολιάζει άλλος φίλος, σχολιαστής και του ιστολογίου: Έχω την εντύπωση ότι η έννοια βρίσκεται υπό μετάβαση, από το Α στο Β.

Συμφώνησα με αυτό, αλλά προσέχω και το σχόλιο άλλου φίλου: Εξαρτάται ποιός το λέει, νομίζω. Αν το λέει ο δήμαρχος εννοεί τους πολίτες της πόλης, αν ο Π/Θ τότε είναι πολίτες του κράτους. Αν το πεί ο Τραμπ σε «παγκόσμια εισβολή» τότε μας παίρνει η μπάλα όλους.

Εντάξει, αυτό με τον Τραμπ ειπώθηκε στα αστεία, αλλά η επισήμανση έχει βάση.

Μα, θα πείτε, (το λέει πιο πάνω το σχόλιο της Λεξιλογίας), ο πολίτης της ίδιας χώρας είναι ο συμπατριώτης. Είναι όμως έτσι; Ο συνάδελφος, ο επιστολογράφος της Καθημερινής, δείχνει να διαφωνεί, αφού θεωρεί ότι το «συμπατριώτες μου» απευθύνεται μόνο στους Έλληνες -και όχι στους αλλοδαπούς κατοίκους, που μπορεί παρεμπιπτόντως να ψηφίζουν κιόλας στις δημοτικές εκλογές. Δείχνει ακόμα το γράμμα του συναδέλφου πόσο χρήσιμος είναι ο όρος «συμπολίτες μου» με τη νέα έννοια, με την οποία το χρησιμοποίησε στο διάγγελμά του ο πρωθυπουργός ή στην τοποθέτησή του ο Αλέξης Τσίπρας, διότι αλλιώς θα έπρεπε να χρησιμοποιηθεί το δύσκαμπτο «κάτοικοι της Ελλάδας».

Φαίνεται πως μας χρειάζεται ένας όρος για να αναφερθούμε στα άλλα μέλη της κοινωνίας, και ο συμπολίτης ταιριάζει. Για όσους κατοικούν σε /κατάγονται από την ίδια πόλη, υπάρχει και ο συνδημότης ή ο συντοπίτης.

Περιμένω να ακούσω τα σχόλιά σας. Σε κάθε περίπτωση, νομίζω πως η λέξη «συμπολίτης» βρίσκεται σε φάση αλλαγής σημασίας, αν και δεν αποκλείω τη συνύπαρξη των δύο σημασιών για μεγάλο διάστημα ακόμα. Πάντως, τα λεξικά εδώ βρίσκονται σε υστέρηση, θα έπρεπε να καταγράψουν τη νέα σημασία, είτε είναι «σωστή» είτε όχι. Η γλωσσική αλλαγή μπορεί να μη μας αρέσει, αλλά πρέπει να την καταγράφουμε.

Posted in Γλωσσική αλλαγή, Λεξικογραφικά, Σφυγμομετρήσεις | Με ετικέτα: , , | 194 Σχόλια »

Σεπτεμβριανά μεζεδάκια και φέτος

Posted by sarant στο 5 Σεπτεμβρίου, 2020

Τον έχω χρησιμοποιήσει ξανά αυτόν τον τίτλο, πριν από πέντε χρόνια, αλλά δεν έβρισκα άλλον, οπότε τον επανέλαβα. Και για να μη μπερδέψουν οι ιστορικοί του μέλλοντος το άρθρο του 2015 με το σημερινό, πρόσθεσα ένα «και φέτος» στο τέλος.

* Και ξεκινάμε με ένα μεγάλο επίτευγμα της αποκαλυπτικής δημοσιογραφίας.

O Κικίλιας, λέει, αποκάλυψε το φύλλο του μωρού.

Δεν ξέρω πώς αντέδρασε το μωρό, αλλά εγώ όταν έπαιζα πόκα θα εξαγριωνόμουν αν κάποιος, ας ήταν κι ο πατέρας μου, φανέρωνε το φύλλο που κρατούσα.

Αυτά τα πράγματα δεν είναι σωστά και πρέπει να στηλιτεύονται. Καλά κάνει ο ιστότοπος που το βγάζει στη φόρα.

(Πάντως, εχω παρατηρήσει, αν και μπορεί να πέφτω έξω, ότι συχνότερο ορθογραφικό λάθος είναι το περίσσιο Λ (πχ. οι σχέσεις των δύο φύλλων) παρά το λειψό Λ (πχ. πέφτουν τα φύλα). Ίσως επειδή στην αμφιβολία «το πολύ δεν βλάφτει»).

* Μπορεί κάποιος που έχει ιδεοληψίες να γράψει ένα ενδιαφέρον άρθρο; Μπορεί. Ιδού ένα παράδειγμα, ένα άρθρο για το Mpemba effect, δηλαδή την παρατήρηση ότι το ζεστό νερό παγώνει γρηγορότερα από το κρύο. Ονομάστηκε έτσι από τον Τανζανό Εrasto Mpemba, που όταν ήταν μαθητής, στο δημοτικό και στο γυμνάσιο (τώρα έχει μεγαλώσει) έκανε αυτή την αντιδιαισθητική εμπειρική παρατήρηση, που αντέβαινε στον νόμο του Νεύτωνα.

Ο Αριστοτέλης είχε πρώτος αναφερθεί στο φαινόμενο αυτό. Οπότε ο συγγραφέας του άρθρου, αφού παραθέσει τον Αριστοτέλη, ξεκινάει μια ιερεμιάδα για τη γλώσσα:

Όλοι γνωρίζουμε ότι πρόβλημα στη διδασκαλία της γλώσσας μας ξεκίνησε με τις κυβερνητικές αποφάσεις πριν 4 δεκαετίες , όπου τότε αποκόψαμε την Αρχαία Ελληνική. Σήμερα η κατάσταση στη χώρα μας δεν έχει αλλάξει, ενω για πάνω από τριάντα χώρες του κόσμου τα αρχαία ελληνικά αποτελούν υποχρεωτικό μάθημα. Τα μεγαλύτερα πανεπιστήμια του κόσμου διδάσκουν αρχαία ελληνικά και ρητορική….

Ευτυχώς στη συνέχεια σταματάει και αφηγείται την ενδιαφέρουσα αυτή ιστορία (που δεν την ήξερα).

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Επιγραφές, Ευπρεπισμός, Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Μεζεδάκια, Νομανσλάνδη, Ορθογραφικά, Ομόηχα, Πανδημικά, Τηλεοπτικά | Με ετικέτα: , , , , , , , , | 128 Σχόλια »

Ιστολογικά κεσάτια 2020

Posted by sarant στο 14 Αυγούστου, 2020

Παραδοσιακά, οι πέντε-δέκα μέρες γύρω από τον Δεκαπενταύγουστο είναι από τις περιόδους με τη μικρότερη κίνηση στα ιστολόγια, όσο κι αν φέτος τα πράγματα έχουν έρθει άνω-κάτω με την πανδημία.

Οπότε, θα συνεχίσω με μια παράδοση του ιστολογίου, δηλαδή θα ανεβάσω και πάλι σήμερα, ελαφρότατα ξανακοιταγμένο, ένα άρθρο που πρώτη φορά το ανέβασα τέτοιες μέρες το 2009 και που έκτοτε το ανεβάζω σχεδόν κάθε χρόνο, τις περισσότερες χρονιές που υπάρχει το ιστολόγιο (πλάκα-πλάκα, τούτος είναι ο δωδέκατος ιστολογημένος μου Αύγουστος).

Η ανάπαυλα αυτή δίνει και στον ιστολόγο μία μέρα ημιρεπό, μια και το σερί των αναρτήσεων, ένα άρθρο τη μέρα, συνεχίζεται αδιάλειπτο από τα τέλη Ιανουαρίου του 2014. Θα μου πεις, συμβιβάζεται αδιάλειπτο σερί με επαναλήψεις; Ιστορικός συμβιβασμός, θα απαντήσω -και θα θυμίσω ότι τα τρία πρώτα χρόνια του ιστολογίου δεν είχαμε δεκαπενταυγουστιάτικο άρθρο.

Τα κεσάτια στον τίτλο είναι οι αναδουλειές, στερεότυπη εμπορική απάντηση που την ακούμε ταχτικά στην αγορά, πολύ πριν από την κρίση. Η λέξη είναι τουρκικό δάνειο (kesat), αραβοπερσικής αρχής, και φαίνεται ότι οι έμποροι από πολύ παλιά τη χρησιμοποιούσαν, αν θυμηθούμε ένα γουστόζικο ανέκδοτο με τον βασιλιά Όθωνα, όπως το καταγράφει στην Ιστορική ανθολογία του ο Γ. Βλαχογιάννης:

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Επαναλήψεις, Ευτράπελα | Με ετικέτα: , , , , | 129 Σχόλια »