Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘Λεωνίδας Λαπαθιώτης’

Αι εντυπώσεις του υιού ενός εκ των υπουργών μας (Χρονογράφημα του Ν. Λαπαθιώτη)

Posted by sarant στο 11 Μαρτίου, 2018

Κυκλοφόρησε πριν απο μερικές μέρες το 43ο τεύχος (Άνοιξη 2018) του εξαμηνιαίου περιοδικού Μικροφιλολογικά της Λευκωσίας, με το οποίο συνεργάζομαι τακτικά εδω και μερικά χρόνια.

Όπως συνηθίζω, τις συνεργασίες μου στα Μικροφιλολογικά τις αναδημοσιεύω εδώ, στο ιστολόγιο, φυσικά αφού κυκλοφορήσει το τεύχος. Το ίδιο θα κάνω και σήμερα.

Παρόλο που αρκετά από τα θέματα του περιοδικού έχουν ειδικό κυπριακό ενδιαφέρον, η ύλη του ασχολείται με ολόκληρη την ελληνική λογοτεχνία και σας συνιστώ να το αναζητήσετε -ακόμα καλύτερα, να γραφτειτε συνδρομητές, προς 15 ευρώ τον χρόνο (πρέπει να στείλετε ηλεμήνυμα στον Λευτέρη Παπαλεοντίου, που τη διεύθυνσή του τη βρίσκετε εδώ).

Δεν αποκλείεται να παρουσιάσω στο μέλλον και κάποιο άλλο από τα άρθρα του τεύχους αυτού. Προς το παρόν αναδημοσιεύω το δικό μου άρθρο, το οποίο παρουσιάζει ένα χρονογράφημα του Ναπολέοντα Λαπαθιώτη αλλά και ένα πεζό ποίημα του ποιητή για το οποίο γινεται λόγος στο χρονογράφημα.

 

Αι εντυπώσεις του υιού ενός εκ των υπουργών μας – Χρονογράφημα του Ναπολέοντα Λαπαθιώτη

Στην αυτοβιογραφία του Ναπολέοντα Λαπαθιώτη, ο ποιητής αναφέρεται στην περίοδο κατά την οποία ο πατέρας του, στρατιωτικός καριέρας, διετέλεσε υπουργός Στρατιωτικών μετά την επανάσταση (ορθότερα ίσως «προνουντσιαμέντο») του 1909. Η περίοδος αυτή ήταν σύντομη· διάρκεσε λίγο περισσότερο από 4 μήνες (Αύγουστος – Δεκέμβριος 1909), καθώς ο πατέρας Λαπαθιώτης ήταν χαρακτήρας ασυμβίβαστος και οξύθυμος κι έτσι εξαναγκάστηκε σε παραίτηση ύστερα από μια έντονη σύγκρουση που είχε στη Βουλή με την (εχθρική προς την επανάσταση) πλειοψηφία των βουλευτών.

Γράφει λοιπόν ο Λαπαθιώτης:

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Advertisements

Posted in Λαπαθιώτης, Μικροφιλολογικά, Πεζό ποίημα, Χρονογραφήματα | Με ετικέτα: , , , , | 44 Σχόλια »

Αναπολώ… (χρονογράφημα του Ναπ. Λαπαθιώτη)

Posted by sarant στο 30 Οκτώβριος, 2016

Μια από τις παραδόσεις του ιστολογίου που τηρείται, αν δεν σφάλλω, απαρέγκλιτα, είναι να τιμάμε την επέτειο της γέννησης (31 Οκτωβρίου) και της αυτοκτονίας (8 Ιανουαρίου) του αγαπημένου μου ποιητή Ναπολέοντα Λαπαθιώτη. Η δημοσίευση δεν γίνεται απαραίτητα τη μέρα της επετείου αλλά ίσως την πιο κοντινή Κυριακή, αφού η Κυριακή είναι η μέρα που συνηθίζουμε να βάζουμε φιλολογικά άρθρα.

Συχνά τέτοιες μέρες παρουσιάζω κάποιο αθησαύριστο ποίημα ή άλλο κείμενο του Λαπαθιώτη, και τη συνήθεια αυτή θα συνεχίσω και σήμερα. Όχι με ποίημα αθησαύριστο, διότι δεν είναι και τόσα πολλά, αλλά με ένα χρονογράφημα αφιερωμένο σε μιαν αγαπημένη πόλη του Λαπαθιώτη, το Ναύπλιο.

Ο Λαπαθιώτης όταν ήταν παιδί, στα οχτώ του χρόνια, πέρασε μερικούς μήνες στο Ναύπλιο, όπου εγκαταστάθηκαν οικογενειακώς το 1896 όταν ο πατέρας του, ο στρατιωτικός καριέρας Λεωνίδας Λαπαθιώτης, ορίστηκε διοικητής του εκεί Οπλοστασίου (που πρέπει να ήταν επίσης στρατιωτικό οπλουργείο). Παρά τη σχετικά σύντομη διάρκεια της διαμονής στο Ναύπλιο, ο Λαπαθιώτης αγάπησε την πόλη και κράτησε τις καλύτερες αναμνήσεις -και στην αυτοβιογραφία του αφιερώνει αρκετές σελίδες στη διαμονή του στο Ναύπλιο. Η ειδυλλιακή διαμονή διακόπηκε την άνοιξη του 1897, όταν, με τον ελληνοτουρκικό πόλεμο, ο πατέρας Λαπαθιώτης έφυγε για το μέτωπο της Ηπείρου και η υπόλοιπη οικογένεια επέστρεψε στην Αθήνα.

Το 1915, σχεδόν είκοσι χρόνια μετά, ο 27χρονος πια ποιητής επιστρέφει στο Ναύπλιο: μαζί με τον Άγγελο Σικελιανό και τον Κλέωνα Παράσχο έκαναν μια εκδρομή στην Πελοπόννησο και πέρασαν μερικές μέρες στο Ναύπλιο. Κάποιες εντυπώσεις του από την εκδρομή αυτή τις κατέγραψε σε χρονογραφήματα που δημοσίευσε στην Ακρόπολι, με την οποία συνεργάστηκε αρκετές φορές στο πρώτο μισό του 1915, κυρίως αλλά όχι μόνο με χρονογραφήματα.

Διάλεξα λοιπόν να  παρουσιάσω σήμερα το χρονογράφημα «Αναπολώ…» που δημοσιεύτηκε στην Ακρόπολι στις 14 Μαρτίου 1915 και είναι αφιερωμένο στο Ναύπλιο, τόσο στην πρόσφατη διαμονή του όσο και στις αναμνήσεις από την παιδική του ηλικία.

Και από μια άποψη, έχει γούστο, να διαβάζουμε 101 χρόνια μετά, ένα κείμενο που γράφτηκε χωρίς καμιά απαίτηση για υστεροφημία -τι πιο εφήμερο από ένα χρονογράφημα; Από την άλλη, πάντοτε έχουν ενδιαφέρον τα κείμενα που είναι αφιερωμένα σε μια πόλη, όπως εδώ στο Ναύπλιο -μια πόλη που πολλοί συγκαταλέγουν στις αγαπημένες τους.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Λαπαθιώτης, Ταξιδιωτικά, Χρονογραφήματα | Με ετικέτα: , , , , , , | 152 Σχόλια »

Σεπτεμβρίου εορτολόγιο, πριν 125 χρόνια

Posted by sarant στο 2 Σεπτεμβρίου, 2015

rmartyr3Από τον Οκτώβριο πέρσι άρχισα να παρουσιάζω κάθε αρχή του μηνός το Ημερολόγιο του Ρωμηού 1889. Τα ημερολόγια αυτά ήταν ένα πολύ συνηθισμένο είδος εντύπου από το 1880 ως το 1930 περίπου. Κυκλοφορούσαν τον Δεκέμβριο και είχαν το ημερολόγιο της επόμενης χρονιάς, συνήθως με μια σελίδα για κάθε μήνα, διανθισμένο με διάφορες χρήσιμες πληροφορίες και με κάποια στιχουργήματα ή ανέκδοτα. Σταδιακά, προστέθηκε και φιλολογική ύλη, κι έτσι στα επόμενα ημερολόγια το ημερολογιακό στοιχείο είχε περάσει στο περιθώριο ή και απουσίαζε εντελώς -όπως, ας πούμε, στο Ημερολόγιο του Μπουκέτου, που έβγαλε γύρω στα 8 ετήσια τεύχη από το 1925 έως το 1932 (το έχω παρουσιάσει εδώ).

Ημερολόγια τέτοια βγαίνουν ακόμα, πολυσέλιδα και φιλολογικά. Με ένα από αυτά, το Λεσβιακό ημερολόγιο, έχω συνεργαστεί κι εγώ ως εκ πατρός Λέσβιος.

Ο Σουρής, όσο έβγαζε τον Ρωμηό, την έμμετρη εβδομαδιαία εφημερίδα του, έβγαλε και μερικά “Ρωμηού ημερολόγια”, αν και όχι κάθε χρόνο (Στην Ανέμη υπάρχουν τρία ή τέσσερα). Το “Ρωμηού ημερολόγιον με το μαρτυρολόγιον” του 1889, που λογικά θα κυκλοφόρησε τον Δεκέμβριο του 1888.

Γραμμένο ολόκληρο από τον Σουρή (“Εργασία του Σουρή τύποις αδελφών Περρή) είχε 36 σελίδες και απαρτιζόταν μόνο από το έμμετρο και σατιρικό “μαρτυρολόγιο” του κάθε μήνα (“Των μηνών η δωδεκάς / με προσθέσεις μερικάς”), με λίγα σκίτσα από τον σκιτσογράφο του Ρωμηού, χωρίς να έχει καν σελίδες με ημερολόγιο.

Όπως μπορείτε να δείτε, ήταν όλο έμμετρο, από τον τίτλο ίσαμε την αναφορά της τιμής στο οπισθόφυλλο: Εις μεν το εσωτερικόν λεπτά πενήντα η τιμή εις δε το εξωτερικόν εξήντα με προπληρωμή.

Αυτά τα «εορτολογικά-μαρτυρολογικά» άρθρα τα έβαζα άλλοτε την πρώτη του μηνός, ίδια μέρα με το Μηνολόγιο, άλλοτε την επόμενη, όταν δεν προλάβαινα να γράψω κάτι άλλο, όπως συμβαίνει σήμερα. Χρησιμοποιώ χρόνο αόριστο, επειδή με το σημερινό άρθρο τελειώνει ο κύκλος των 12 μηνών (είχαμε αρχίσει τον Οκτώβριο του 2014) οπότε εδώ σταματάει η δημοσίευση του εορτολογίου του Σουρή εκτός αν ανακαλύψω έμμετρα εορτολόγια άλλης χρονιάς.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Εορτολόγιο, Ημερολόγια, Λαπαθιώτης, Σατιρικά, Σουρής | Με ετικέτα: , , , | 55 Σχόλια »

Μια άλλη κραυγή -εις μνήμην Ναπολέοντα Λαπαθιώτη

Posted by sarant στο 8 Ιανουαρίου, 2014

stratiotΣήμερα συμπληρώνονται εβδομήντα χρόνια από την αυτοκτονία του Ναπολέοντα Λαπαθιώτη, ενός αγαπημένου μου ποιητή για τον οποίο έχω γράψει πολύ και πολλά, τόσο στον παλιό μου ιστότοπο όσο και στο εδώ ιστολόγιο. Για τον Λαπαθιώτη γράφω συχνά λοιπόν, αλλά δυο φορές το χρόνο, την επέτειο (ή περίπου) της γέννησής του στις 31 Οκτωβρίου και του θανάτου του στις 8 Ιανουαρίου φροντίζω να γράψω οπωσδήποτε κάτι το λαπαθιωτικό, ει δυνατόν να παρουσιάσω ένα άγνωστο κείμενό του ή κάτι άλλο, ας είναι και λεπτομέρεια, που να μην είναι ευρύτερα γνωστό. Βέβαια, για την περίσταση των εβδομήντα χρόνων από τον θάνατο του Λαπαθιώτη είχαμε και χτες τη συζήτηση στο Bios, που έδωσε την ευκαιρία να αναφερθούμε εκτενώς στον ποιητή, στη ζωή του και στο έργο του.

Το σημερινό λαπαθιωτικό τεκμήριο που θα σας παρουσιάσω, μου το έστειλε εδώ και σαράντα περίπου μέρες ένας ως τότε άγνωστός μου συλλέκτης, ο κ. Νίκος Φασούλης, ο οποίος ήξερε την ενασχόλησή μου με τον Λαπαθιώτη και τον ευχαριστώ πάρα πολύ που με σκέφτηκε. Το τεκμήριο βρέθηκε σε ένα χαρτοκιβώτιο μαζί με άλλα τεκμήρια που ανήκαν στον δικηγόρο Λεόντιο Λεοντίου (για τον οποίο δεν έχω βρει τίποτα), που ήταν, με πληροφορεί ο αλληλογράφος μου, στέλεχος του κινήματος της Εθνικής Άμυνας την εποχή του εθνικού διχασμού.

Πρόκειται για ένα πατριωτικό (έως πατριδοκαπηλικό) φιλοβασιλικό ποίημα του Τάκη Μπαρλά, τυπωμένο σε μονόφυλλο, με τίτλο «Κραυγή». Πάνω στο μονόφυλλο είναι προσαρτημένο ένα υβριστικό μπιλιετάκι του Λαπαθιώτη, με τον πασίγνωστο γραφικό χαρακτήρα του.

Αλλά να πάρουμε τα πράγματα με τη σειρά. Βρισκόμαστε στα 1916, στην Ευρώπη και στα Βαλκάνια μαίνεται ο μεγάλος πόλεμος που σήμερα είναι γνωστός ως Πρώτος Παγκόσμιος Πόλεμος. Στην ακόμα ουδέτερη Ελλάδα, το σχίσμα ανάμεσα στους οπαδούς της ουδετερότητας, με επικεφαλής τον βασιλιά Κωνσταντίνο, και τους υπέρμαχους της εξόδου στον πόλεμο με το μέρος της Αντάντ, με επικεφαλής τον πρώην πρωθυπουργό Ελευθ. Βενιζέλο, έχει γίνει αγεφύρωτο μετά τον εξαναγκασμό του Βενιζέλου σε παραίτηση τον Οκτώβριο του 1915 και τη διενέργεια νέων εκλογών με αποχή του Κόμματος των Φιλελευθέρων (που είχε επικρατήσει στις προηγούμενες εκλογές τον Μάιο του 1915). Στις 17 Αυγούστου 1916 (όλες οι ημερομηνίες με το παλαιό ημερολόγιο) ξεσπάει στη Θεσσαλονίκη το κίνημα της Εθνικής Άμυνας, που επικρατεί με τη βοήθεια των γαλλικών στρατευμάτων (που βρίσκονται εκεί από τον Οκτώβριο του 1915). Η χώρα σε λίγο θα χωριστεί σε δύο κράτη, το κράτος της Θεσσαλονίκης που θα κηρύξει τον πόλεμο στις Κεντρικές Δυνάμεις και το κράτος των Αθηνών, ενώ μεγάλα τμήματά της θα περάσουν (ή έχουν ήδη περάσει) υπό τον έλεγχο των Κεντρικών ή της Αντάντ. Ο διχασμός σε δύο κράτη θα κρατήσει έως τον Ιούνιο του 1917, οπότε η Αντάντ θα αναγκάσει τον βασιλιά Κωνσταντίνο να παραιτηθεί υπέρ του γιου του Αλέξανδρου και να εγκαταλείψει την Ελλάδα -και η χώρα θα επανενωθεί.

Στον διχασμό αυτόν, ο Ναπολέων Λαπαθιώτης, όπως και ο πατέρας του, ο Λεωνίδας Λαπαθιώτης, πήραν με φανατισμό το μέρος του Βενιζέλου και τάχθηκαν υπέρ της εξόδου στον πόλεμο, παρόλο που ο Λ. Λαπαθιώτης είχε παλιότερα συγκρουστεί με τον Βενιζέλο, είχε φυλακιστεί για λίγο σύντομα κατηγορούμενος για συνωμοσία και είχε αποστρατευτεί. Καθώς τα πράγματα οξύνονται, ο μεν Λεωνίδας οργανώνει σώματα εθελοντών (τα οποία, μετά τον Αύγουστο, θα αρχίσουν να στέλνονται στη Θεσσαλονίκη για να γυμναστούν και να πάρουν μέρος στον πόλεμο) ο δε Ναπολέων προπαγανδίζει την έξοδο στον πόλεμο, μεταξύ άλλων με ποιήματα, το διασημότερο από τα οποία είναι ένα απροκάλυπτα γαλλόφιλο σονέτο, η Κραυγή!

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αθησαύριστα, Επετειακά, Λαπαθιώτης, Πρόσφατη ιστορία, Ποίηση | Με ετικέτα: , , , , | 44 Σχόλια »

Μία φωτογραφία, δύο λεζάντες

Posted by sarant στο 10 Σεπτεμβρίου, 2011

Θα μπορούσα να το βάλω και κουίζ, αλλά τελικά αποφάσισα να μην σας ταλαιπωρήσω. Κοιτάξτε όμως τη φωτογραφία αυτή και προσπαθήστε να μαντέψετε ποιοι είναι αυτοί οι άνθρωποι, γιατί έχουν συγκεντρωθεί, πότε περίπου τραβήχτηκε η φωτογραφία. Η σωστή απάντηση -ή ίσως οι σωστές απαντήσεις- δίνονται στη συνέχεια, κάτω από τη φωτογραφία, οπότε μη βιαστείτε να προχωρήσετε αν θέλετε να λύσετε το αίνιγμα.

Ποιοι είναι και γιατί μαζεύτηκαν;

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Πρόσφατη ιστορία, Φωτογραφίες | Με ετικέτα: , , , , , , , | 48 Σχόλια »

Στρατηγός Λεωνίδας Λαπαθιώτης

Posted by sarant στο 9 Οκτώβριος, 2010

Γράφω συχνά για τον ποιητή Ναπολέοντα Λαπαθιώτη, ο οποίος έτσι κι αλλιώς βρίσκεται συχνά στην επικαιρότητα 66 χρόνια μετά την αυτοκτονία του: πέρυσι επανεκδόθηκε η αυτοβιογραφία του, ενώ χαρακτηριστικό είναι ότι τον Σεπτέμβριο στο πρόσφατο Συνέδριο Νεοελληνικών Σπουδών στη Γρανάδα έγιναν τρεις ανακοινώσεις με θέμα τους τον Λαπαθιώτη. Όμως, όποιος ξεφυλλίζει παλιές εφημερίδες, των δύο πρώτων δεκαετιών του 20ού αιώνα, βλέπει ότι άλλος ήταν τότε ο διάσημος Λαπαθιώτης: ο Λεωνίδας, ο πατέρας του ποιητή. Οπότε, δεν είναι άστοχο να γράψω εδώ μια πρόχειρη βιογραφία του.

Το γενεαλογικό δέντρο των Λαπαθιώτηδων ξεκινάει από τη Λάπηθο της Κύπρου. Ο παππούς του Λεωνίδα, ο Χατζη-Ηλίας, πρόκριτος της Λαπήθου και μέλος της Φιλικής Εταιρείας, σφαγιάστηκε από τους Τούρκους τον ματωμένο Ιούλιο του 1821. Ο πρωτότοκος γιος του, ο Θεοχάρης, που τότε ήταν 9 ή 14 χρονών (ανάλογα με τις πηγές, βρίσκουμε χρονολογία γεννήσεως το 1807 ή το 1812, με πιθανότερη την πρώτη) κρύφτηκε σε κάποιο μοναστήρι και αργότερα, πιθανώς το 1824, ίσως όμως κι αργότερα, μεταβαίνει στην επαναστατημένη Ελλάδα, εντάσσεται στο σώμα του λιβαδιώτη οπλαρχηγού Ιωάννη Μπούσγου, ύστερα κατατάσσεται στο υποτυπώδες πυροβολικό, μετά όμως τον βρίσκουμε στη χωροφυλακή του νεαρού κράτους, από το 1834 έως το 1862 οπότε και αποστρατεύεται. Πέθανε το 1886. Είχε δύο παιδιά, τον Λεωνίδα και τη Βασιλική, μετέπειτα Ζαφειροπούλου.

Οι Κύπριοι την εποχή εκείνη δεν είχαν επώνυμα, τουλάχιστον οι πιο πολλοί. Ο Θεοχάρης προφανώς πήρε το επώνυμο Λαπαθιώτης κάποια στιγμή, όταν το χρειάστηκε. Γιατί Λαπαθιώτης και όχι Λαπηθιώτης, δεν το ξέρω.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Βιογραφίες, Λαπαθιώτης, Πρόσφατη ιστορία | Με ετικέτα: , , , , , , , | 11 Σχόλια »