Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘Λιστόν’

Εκλογές με λίστα

Posted by sarant στο 10 Σεπτεμβρίου, 2015

Οι εκλογές της 20ής Σεπτεμβρίου δεν θα γίνουν με σταυρό προτίμησης στους βουλευτές, αλλά με λίστα, ή αλλιώς με «δεσμευμένους συνδυασμούς» όπως διάβασα κάπου ότι λέγεται, στο πιο επίσημο. Δεν ξέρω βέβαια αν όντως είναι αυτή η επίσημη ορολογία. Πάντως, ο ισχύων εκλογικός νόμος, αφού εκθέσει με κάθε λεπτομέρεια τις διατάξεις που διέπουν τη σταυροδοσία, στην τελευταία παράγραφο αναφέρει:

Σε περίπτωση που οι βουλευτικές εκλογές διενεργούνται μέσα σε δεκαοκτώ μήνες από τις προηγούμενες, δεν εφαρμόζονται για τις εκλογές αυτές οι περί εκλογής βουλευτών με σταυρό προτιμήσεως διατάξεις του παρόντος, αλλά οι περί σειράς καταλήψεως εδρών διατάξεις (λίστα) του Π.Δ. 152/1985, που επαναφέρονται σε ισχύ και εφαρμόζονται κάθε φορά για την περίπτωση αυτή.

Η λογική της διάταξης αυτής είναι να μην υποβάλλονται οι υποψήφιοι βουλευτές για δεύτερη φορά στα δυσβάστακτα έξοδα μιας ατομικής προεκλογικής εκστρατείας μέσα σε σχετικά μικρό χρονικό διάστημα. Η εκλογή υποψηφίων με λίστα πρωτοεμφανίστηκε στις εκλογές του 1985 και τότε είχε τον χαρακτήρα μεταρρύθμισης που ήταν υπόσχεση του ΠΑΣΟΚ πριν από το 1981, αφού ο σταυρός προτίμησης είχε θεωρηθεί μια από τις παθογένειες της πολιτικής μας ζωής, που γεννούσε πελατειακές σχέσεις και διαφθορά.

Η εκλογή με λίστα εφαρμόστηκε λοιπόν σε πανελλαδική κλίμακα στις εκλογές του Ιουνίου 1985, αλλά πρέπει να πούμε ότι η έννοια του συνδυασμού με προκαθορισμένη τη σειρά εκλογής των υποψηφίων υπήρχε ήδη στους βουλευτές Επικρατείας, ένας θεσμός που πρωτοεμφανίστηκε στις εκλογές ή του 1974 ή του 1977 (δεν με βοηθάει η μνήμη μου), καθώς και στην εκλογή ευρωβουλευτών το 1981 -αν και, στις τελευταίες ευρωεκλογές ίσχυσε ο σταυρός προτίμησης, χάρη σε μια μακιαβελική κίνηση του μεγάλου εκλογομάγειρου Ευ. Βενιζέλου.

Μετά τις εκλογές του 1985 η λίστα επικρίθηκε διότι δίνει τη δυνατότητα στον αρχηγό του κάθε πολιτικού κόμματος να επιβάλλει σιδηρά κομματική πειθαρχία με την απειλή του αποκλεισμού των διαφωνούντων βουλευτών από τις εκλόγιμες θέσεις της λίστας στις επόμενες εκλογές. Υπάρχουν βέβαια οι εσωκομματικές εκλογές, αλλά αυτές προϋποθέτουν κόμματα με εδραιωμένες διαδικασίες δημοκρατικής λειτουργίας, κάτι που μόνο στην ανανεωτική αριστερά υπήρχε, η οποία, πράγματι, αποφάσιζε από τη δεκαετία του 1990 τη σειρά των ευρωβουλευτών της στη λίστα με εσωκομματικά δημοψηφίσματα (όχι πάντοτε χωρίς παρατράγουδα). Από την άλλη, η λίστα προσφέρει στο κόμμα τη δυνατότητα να τοποθετήσει έναν συνεργαζόμενο σε εκλόγιμη θέση -χωρίς βέβαια αυτό να είναι απαραιτήτως κάτι θετικό.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Επαναλήψεις, Επικαιρότητα, Ετυμολογικά, Εκλογές, Ιστορίες λέξεων | Με ετικέτα: , , , | 92 Σχόλια »

Οι λίστες των ληστών

Posted by sarant στο 8 Οκτωβρίου, 2012

Το άρθρο που ακολουθεί δημοσιεύτηκε χτες, πρώτη Κυριακή του μήνα, στην Αυγή, στην τακτική μου στήλη «Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία», που όπως τώρα διαπιστώνω έκλεισε τέσσερα χρόνια δημοσιεύσεων. Εδώ έχω προσθέσει μερικά πράγματα για το Λιστόν.

Πυκνή και πολύμορφη η επικαιρότητα, και προβληματιζόμουν ποια λέξη να διαλέξω για το άρθρο του μηνός, αλλά τις τελευταίες μέρες βγήκα από το δίλημμα αφού εισέβαλε ορμητική στα πρωτοσέλιδα και στα δελτία ειδήσεων η λέξη «λίστα», και μάλιστα όχι μία μόνο λίστα, αλλά μπόλικες: η λίστα των 32 βουλευτών από τη μια, η λίστα των 36 από την άλλη, μέχρι που ήρθε και τις επισκίασε όλες η λίστα Λαγκάρντ, η λίστα των 1991 μεγαλοκαταθετών στην Ελβετία, που κάποιοι από αυτούς, στατιστικά αν το πάρεις, θα είναι και μεγαλοφοροφυγάδες· και μονοπώλησε τη συζήτηση η λίστα αυτή εξαιτίας των κωμικοτραγικών περιστατικών που διαδραματίστηκαν, όταν αρχικά μας έλεγαν πως το στικάκι ή φλασάκι (ή το σιντί) που την περιείχε χάθηκε μυστηριωδώς ανάμεσα στη μαμή και τη λεχώνα που λέει η παροιμία, δηλαδή ανάμεσα στο Υπουργείο Οικονομικών και στο ΣΔΟΕ, λες κι ήταν κάτι ασήμαντο, ας πούμε το χαρτάκι για τα ψώνια (κρασίτυρί, ρύζι, καφέ, γάλα, Καμπά που έλεγε η παλιά διαφήμιση), μέχρι που μερικές μέρες μετά βγήκε ο κ. Βενιζέλος και θυμήθηκε ότι είχε κρατήσει αντίγραφο, αλλά έσπευσε να διευκρινίσει ότι εφόσον είναι προϊόν υποκλοπής δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί νομίμως και σε επόμενη ανακοίνωση ανέλυσε καταλεπτώς τους λόγους· και αναρωτιέται κανείς, τι περισσότερο θα έλεγε ένας συνήγορος των μεγαλοκαταθετών, ιδίως εφόσον άλλα ευρωπαϊκά κράτη, μεγάλα και πλούσια, βρήκαν τρόπους, αξιοποιώντας την ίδια πηγή, να αποσπάσουν χρήματα από τους δικούς τους λισταρισμένους χρυσοκάνθαρους· αλλά εμείς δεν είμαστε φραγκοφονιάδες να βγάζουμε κι από τη μύγα ξίγκι, έχουμε να κόψουμε τα οικογενειακά επιδόματα· ποιος τους είπε άλλωστε να κάνουν παιδιά, είναι εγωιστική πράξη (σε λίγο θα το πουν κι αυτό οι φιλελεύθεροι αναλυτές).

Οπότε, θα λεξιλογήσουμε για τη λίστα. Λέξη που την πήραμε δάνειο από τα ιταλικά (lista), αλλά η αρχή της βρίσκεται σε μια παλαιογερμανική ρίζα, και η αρχική της σημασία δεν ήταν ο κατάλογος, αλλά η λωρίδα χαρτιού, η ταινία, σημασία που διατηρείται ίσαμε σήμερα (π.χ. στα γερμανικά Leiste είναι η ούγια των υφασμάτων, σημασία που άλλωστε την έχει και το αγγλικό list). Από τις λωρίδες χαρτιού, που έγραφαν ονόματα, το ένα μετά το άλλο, ονομάστηκε στα γαλλικά liste ο κατάλογος ονομάτων ή άλλων ομοειδών πραγμάτων, σημασία που τελικά επικράτησε και διαδόθηκε και στις άλλες γλώσσες, και (μέσω ιταλικών όπως είπαμε) στα ελληνικά· στη γλώσσα μας η λέξη μπήκε αρκετά παλιά, αν σκεφτούμε ότι τη βρίσκουμε στη Βαβυλωνία (1836), στη σκηνή της φυλακής, όπου ο Χιώτης ξενοδόχος ζητάει να πληρώσουν τον λογαριασμό, που τον έχει βέβαια παραφουσκώσει, και όταν οι άλλοι διαμαρτύρονται τους λέει «εν ηξέρω αν έφαγες πολύ ή λίγο, στη λίσταν τόσον είν’ περασμένον».

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Επικαιρότητα, Ετυμολογικά, Ιστορίες λέξεων | Με ετικέτα: , , , , | 168 Σχόλια »