Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘λογοκρισία’

Η ψαλιδοχέρα μαντάμ Αναστασία

Posted by sarant στο 24 Ιανουαρίου, 2010

Πριν από λίγο καιρό είχα αναφερθεί παρεμπιπτόντως στη λογοκρισία που ασκούσε το σουλτανικό καθεστώς στις αρχές του 20ού αιώνα στην Πόλη. Φυσικά, λογοκρισία υπήρχε και στην Ελλάδα, σε πολλές χρονικές περιόδους και αρκετά έντονη, άλλοτε προληπτική και άλλοτε εκ των υστέρων, και όχι μόνο επί χούντας. Στο σημερινό σημείωμα θα ασχοληθώ αποκλειστικά με τη λογοκρισία στην εφημερίδα Ριζοσπάστης τα χρόνια 1919-1921,  και με κάποιες εύθυμες πλευρές της. Για να μην παρεξηγηθώ, δεν υπονοώ ότι μόνο αυτή την περίοδο ασκήθηκε λογοκρισία, ούτε μόνο σ’ αυτή την εφημερίδα’ απλώς, τυχαίνει να έχω πρόχειρο υλικό από κάποιο άλλο θέμα που μελετάω.

Λοιπόν, ύστερα από ένα σύντομο φλερτ με το βενιζελικό καθεστώς στις αρχές του 1918, ο Ριζοσπάστης σιγά-σιγά μπαίνει σε τροχιά σύγκρουσης με την κυβέρνηση, ιδίως μετά την αποχώρηση του Ν. Γιαννιού από την αρχισυνταξία τον Σεπτέμβριο του 1918, την όξυνση των εργατικών αγώνων και την επαίσχυντη εκστρατεία στην Ουκρανία τους πρώτους μήνες του 1919. Μαζί έρχεται και η λογοκρισία της εφημερίδας.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γελοιογραφίες, Ελευθερία του λόγου, Πρόσφατη ιστορία | Με ετικέτα: , , , | 11 Σχόλια »

Ένα επεισόδιο του 1938 -εις μνήμην Ν. Λαπαθιώτη

Posted by sarant στο 8 Ιανουαρίου, 2010

Σαν σήμερα πριν από 66 χρόνια, στις 8.1.1944, έφυγε αυτόχειρας ο ποιητής Ναπολέων Λαπαθιώτης. Τα τελευταία χρόνια το ενδιαφέρον για τον Λαπαθιώτη έχει αναζωπυρωθεί, και όχι άδικα. Αντί να παρουσιάσω σήμερα κάποιο αθησαύριστο ποίημα ή άγνωστο περιστατικό της ζωής του, προτίμησα να ασχοληθώ με κάποιο ήδη γνωστό επεισόδιο, που έχει ήδη παρουσιαστεί στο Διαδίκτυο και στις εφημερίδες και με την ευκαιρία να παραθέσω και όσες πρωτογενείς πηγές μπόρεσα να συγκεντρώσω.

Το 1938, επί δικτατορίας Μεταξά, το εβδομαδιαίο περιοδικό «Νεοελληνικά Γράμματα» είχε εγκαινιάσει σειρά συνεντεύξεων με λογοτέχνες, με τον γενικό τίτλο: Πορτραίτα συγγραφέων μεταπολεμικής γενεάς. Κάθε συνέντευξη συνοδευόταν από ένα ανέκδοτο ποίημα του παρουσιαζόμενου ποιητή σε φωτογραφημένο αυτόγραφο. Ο Λαπαθιώτης έδωσε (στο τεύχος της 9.4.1938) συνέντευξη στον Γ. Περαστικό [Γ.Μ.Μυλωνογιάννη] και τη συνόδεψε με το ποίημα που βλέπετε αριστερά όπως ακριβώς δημοσιεύτηκε.

ΕΠΕΙΣΟΔΙΟ

Μάτι δειλό, που σε κοιτάζει
βαθιά, βουβά και σκοτεινά,
κι έτσι πιστά, σα να σου τάζει :
Θα σ’ αγαπώ παντοτινά

Ψηλό, λιγνό, τρελό για χάδι,
δουλεύει σ’ ένα μαγαζί.
Το πήρα ένα Σαββάτο βράδι
και κοιμηθήκαμε μαζί.

Με τη δημοσίευση ξέσπασε σκάνδαλο. Διαβάζουμε σήμερα σε πολλές πηγές ότι εξαιτίας αυτού του σκανδάλου η μεταξική λογοκρισία απαγόρευσε πλέον στον Λαπαθιώτη να ξαναδημοσιεύσει και ότι μετά απ’ αυτό, ο ποιητής δημοσίευε σε περιοδικά χρησιμοποιώντας το ψευδώνυμο Πλάτων Χαρμίδης.

Ωστόσο, έχω σοβαρές επιφυλάξεις για την ακρίβεια των παραπάνω. Αφενός, στα επόμενα χρόνια και έως τον πόλεμο του 1940, ο Λαπαθιώτης δημοσίεψε με το πραγματικό του όνομα τόσο ποιήματα (αν και λίγα) όσο και θεωρητικά-αισθητικά άρθρα στα Νεοελληνικά Γράμματα (πολλά από αυτά πρωτοσέλιδα), ενώ και συνεντεύξεις του εμφανίστηκαν. Το 1940 δημοσίεψε σε πολλές συνέχειες την αυτοβιογραφία του στο πρδ. Μπουκέτο, καθώς και ένα εκτενές αφήγημα στη Νέα Εστία. Το κυριότερο, τότε ακριβώς (το 1939) βγήκε η μοναδική του ποιητική συλλογή, φυσικά με το όνομά του. Αφ’ ετέρου, η χρήση του ψευδωνύμου Πλάτων Χαρμίδης περιορίστηκε αποκλειστικά στις ποιητικές μιμήσεις που δημοσίευε στο περιοδικό Πνευματική Ζωή και που μπορείτε να τις βρείτε εδώ. Θεωρώ λοιπόν πολύ πιθανότερο η χρήση του ψευδωνύμου να μην έγινε εξαιτίας της λογοκρισίας αλλά για να διαφοροποιήσει, παιχνιδιάρικα, αυτές τις μιμήσεις από το άλλο έργο του. Όχι τυχαία, το ίδιο ψευδώνυμο το είχε χρησιμοποιήσει το 1921 για να υποβάλει δυο ποιήματα σε έναν ποιητικό διαγωνισμό στον οποίο ήταν επίσης… μέλος της κριτικής επιτροπής!

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Επετειακά, Λαπαθιώτης | Με ετικέτα: , , , | 16 Σχόλια »