Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘Λουκιανός Κηλαηδόνης’

Φεύγουν τα καλύτερά μας χρόνια…

Posted by sarant στο 8 Φεβρουαρίου, 2017

16473109_10210627958048335_5634206940064220225_nΗ θλιβερότατη είδηση του θανάτου του Λουκιανού Κηλαηδόνη έγινε γνωστή χτες προς το μεσημέρι. Τη συζητήσαμε βέβαια στο ιστολόγιο, στα χτεσινά σχόλια, όμως ο Λουκιανός μας αξίζει και κάτι περισσότερο.

Ο Λουκιανός Κηλαηδόνης γεννήθηκε στην Κυψέλη το 1943, σπούδασε αρχιτεκτονική χωρίς ποτέ να εξασκήσει το επάγγελμα, εμφανίστηκε δε στη δισκογραφία το 1969 με δυο τραγούδια («Παίρνω την ανηφοριά» και «Σ’ αγαπώ«) σε στίχους Δ.Ιατρόπουλου στον παρθενικό προσωπικό δίσκο του Γιώργου Νταλάρα. Ο δικός του πρώτος δίσκος ήρθε το 1971 και είχε τίτλο Η πόλη μας, μουσική και τα τραγούδια από το ομώνυμο θεατρικό έργο της Κωστούλας Μητροπούλου. Ήταν μάλλον η πρώτη από τις αμέτρητες συνεργασίες του με το θέατρο, μια συμβίωση που θα έλεγα πως χάρισε και στα μη θεατρικά τραγούδια του κάτι από τη θεατρικότητα του μονόπρακτου.

Ακολούθησε το 1972 η Κόκκινη κλωστή, σε στίχους του Νίκου Γκάτσου, με τον Μητσιά και τη Γαλάνη. Πέρα από τους δύο προσωπικούς δίσκους, αυτή την περίοδο συμμετέχει και σε άλλες δουλειές με τραγούδια του, όπως στον δεύτερο προσωπικό δίσκο του Μανώλη Μητσιά, όπου ο Κηλαηδόνης έχει συνθέσει 6 από τα 12 τραγούδια -ανάμεσά τους και το «Σε βρήκα στη Μονεμβασιά» σε στίχους Μάνου Ελευθερίου

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Advertisements

Posted in Εις μνήμην, Ογδόνταζ, Τραγούδια | Με ετικέτα: , , , | 277 Σχόλια »

Ποιος στογκά; Γιατί μποχιώνει; (ένα μεταραμόνι)

Posted by sarant στο 4 Σεπτεμβρίου, 2014

Τα ρήματα «στογκώ» και «μποχιώνω» είναι σπανιότατα, ωστόσο τα χρησιμοποίησε ο Γιάννης Λογοθέτης στους στίχους του τραγουδιού «Αχ Μαρία», που έγινε δημοφιλέστατο σε μουσική Λουκιανού Κηλαηδόνη τραγουδισμένο από τον Μανώλη Μητσιά.

Η δεύτερη στροφή του τραγουδιού, όπως θα θυμάστε, λέει:

Φεύγει το τρένο, στογκά, μποχιώνει
θα μου κρυώνεις που θα’σαι μόνη
λιώνει η καρδιά μου στην αγωνία
μπήκε το τρένο στη Γερμανία.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Ευτράπελα, Ραμόνια, Χόακες | Με ετικέτα: , , , , | 267 Σχόλια »

Ο δραγουμάνος και το κομπολόι του

Posted by sarant στο 19 Ιουλίου, 2012

Το σημερινό άρθρο είναι ανακύκλωση ενός παλιότερου, που δημοσιεύτηκε την πρώτη-πρώτη μέρα της λειτουργίας του ιστολογίου, στις 16 Φεβρουαρίου 2009, κι έτσι δεν έχει διαβαστεί πολύ (όσο κι αν αργότερα το συμπεριέλαβα επίσης στο βιβλίο μου «Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία«). Τώρα το αναδημοσιεύω ξανακοιταγμένο και με κάπως διαφορετικό τίτλο, ίσως λίγο παραπλανητικόν, αφού με τη λέξη «κομπολόι» δεν ασχολούμαι, την αφήνω για επόμενο άρθρο.

Στο θαυμάσιο τραγούδι του Κηλαηδόνη, που το τραγουδάει ο Μητσιάς, ο Λευτέρης Παπαδόπουλος μας λέει ότι «ο δραγουμάνος του βεζίρη πίνει μαστίχα, ρίχνει τα χαρτιά, το’ να του μάτι στο Μισίρι και τ’ άλλο μάτι στην Αρβανιτιά». Όταν πιει τη μαστίχα του και ρίξει τα χαρτιά ο δραγουμάνος, σίγουρα θα βγάλει το κομπολόι του. Κι επειδή οι δραγουμάνοι, όσο και να πεις, είχανε τον τρόπο τους, οι χάντρες του κομπολογιού αυτού, φαντάζομαι, θα’ τανε από πολύτιμο υλικό. Εγώ μάλιστα λέω πως θα’ τανε από μαργαριτάρια. Κι επειδή δεν έχει διασωθεί τέτοιο κομπολόι δραγουμάνου με μαργαριταρένιες χάντρες, σκέφτηκα να φτιάξω εγώ ένα καινούργιο και να το παρουσιάσω στις σελίδες αυτές.

Αυτός ήταν ο πρόλογος που είχα βάλει στην ενότητα «Το κομπολόι του δραγουμάνου» που είχα καθιερώσει στον παλιό μου ιστότοπο για να φιλοξενώ μεταφραστικά μαργαριτάρια που ψάρευα στις εφημερίδες και σε βιβλία. Όταν άρχισα το ιστολόγιο, παραμέλησα το κομπολόι, αφού πια τα μαργαριτάρια τα παρουσιάζω εδώ, συνήθως μάλιστα τα λέω Μεζεδάκια -πάντως έχει μερικές πολύ εντυπωσιακές χάντρες.

Το είχα πει κομπολόι επειδή φτιάχτηκε από σειρά μαργαριτάρια, και του δραγουμάνου επειδή τα μαργαριτάρια ήταν μεταφραστικά. Ποια είναι όμως η ιστορία της λέξης δραγουμάνος; Η λέξη πάει πολύ πίσω, είναι πιθανότατα τρισχιλιετής, αλλά όχι ελληνική. Στα ελληνικά είναι δάνειο από… από πού αλήθεια; Το λεξικό Μπαμπινιώτη καταγράφει ως κύριο τον τύπο δραγομάνος και δεύτερο τον τ. δραγουμάνος,και δίνει τη λέξη σαν δάνειο από τα ενετικά (dragomano), αραβικής αρχής, όμως το συνήθως εγκυρότερο λεξικό Τριανταφυλλίδη δίνει τον τύπο δραγουμάνος ως δάνειο απευθείας από τα αραβικά. Με τον Τριανταφυλλίδη συμφωνούν και οι Καχανέ (στο Graeca et Romanica Scripta Selecta), που θεωρούν ότι το βυζαντινό δραγομάνος/δραγουμάνος, δάνειο από τα αραβικά, είναι η πηγή για το μεσαιωνικό λατινικό dragomannus απ’ όπου προέκυψαν όλα τα δυτικοευρωπαϊκά, δηλαδή το ιταλικό dragomanno, το γαλλ. drogman ή το μεσαιωνικό αγγλικό dragman, σημερινό dragoman. Πιθανόν ο δανεισμός να έγινε από τα αραβικά της Αιγύπτου (ταργκουμάν, targumān).

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Επαναλήψεις, Ετυμολογικά, Ιστορίες λέξεων, Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Φρασεολογικά | Με ετικέτα: , , , , , | 73 Σχόλια »

Τι λέει σήμερα το άλλο το πουλάκι;

Posted by sarant στο 26 Νοέμβριος, 2010

Για τα στιχάκια του στρατού έχω ξαναγράψει στο ιστολόγιο. Αντιγράφω την αρχή εκείνου του παλιού άρθρου, μια και λέει όσα θέλω να πω και τώρα:

Λέγοντας στιχάκια του στρατού εννοούμε την ανώνυμη στιχουργική δημιουργία που κυκλοφορεί στα στρατόπεδα, ιδίως στα κέντρα νεοσυλλέκτων, και διαδίδεται από στόμα σε στόμα και από σειρά προς σειρά. Στη μεγάλη τους πλειοψηφία, τα στιχάκια του στρατού είναι δεκαπεντασύλλαβα δίστιχα, που μοιάζουν με τα δίστιχα του λαϊκού ημεροδείκτη, αλλά έχουν επίσης υπόγειες και έμμεσες συγγένειες με τα στιχάκια της φυλακής, τα δίστιχα του μπαγλαμά, και τελικά με τα δημοτικά τραγούδια.

Στο βιβλίο μου «Μετά την αποψίλωση» είχα σε χωριστή ενότητα παραθέσει κάπου 250 στιχάκια του στρατού, που τα μάζευα είτε εγώ είτε διάφοροι φίλοι ή φίλοι φίλων. Δυο τρία παραδείγματα:

Ημέρα Τρίτη ήτανε που μπήκα μες το κέντρο
με βάλανε και έτρεχα σαν το Θανάση Βέγγο

Ανάθεμα την τύχη μου που μ’ έκανε φαντάρο
κι έφυγα από το σπίτι μου χωρίς να το γουστάρω

Μες το στρατό απέκτησα τα τέσσερα βραβεία
το Αχ, το Βαχ, το αλίμονο και την ατσιγαρία

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Λαογραφία, Στρατός | Με ετικέτα: , , , | 42 Σχόλια »