Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘Λυτρωμός’

Αλύτρωτοι…

Posted by sarant στο 5 Φεβρουαρίου, 2018

Το άρθρο που θα διαβάσετε σήμερα δημοσιεύτηκε χτες, πρώτη Κυριακή του μήνα, στα Ενθέματα της κυριακάτικης Αυγής και στη στήλη Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία. (Το χτεσινό φύλλο των Ενθεμάτων ήταν μονοθεματικό για το Μακεδονικό και αξίζει να το αναζητήσετε).

Εδώ το δημοσιεύω με κάποιες μικρές προσθήκες (τους στίχους κτλ) που δεν χώρεσαν στο άρθρο της εφημερίδας, όπου ως γνωστόν υπάρχει περιορισμός στην έκταση. Έβαλα και μια φωτογραφία χτεσινή.

Καθώς το άρθρο γράφεται ακριβώς την ημέρα του αθηναϊκού συλλαλητηρίου, θα ήταν παράδοξο να μην είναι αφιερωμένο στο θέμα που κυριαρχεί στην επικαιρότητα, δηλαδή τη συμφωνία για το όνομα της γειτονικής χώρας. Μια συμφωνία στην οποία η κυβέρνηση ακολουθεί τη λεγόμενη εθνική γραμμή των προηγούμενων κυβερνήσεων για επιδίωξη σύνθετης ονομασίας, το παράδοξο όμως είναι ότι η αξιωματική αντιπολίτευση, ενώ συμφωνεί επί της ουσίας, διαφωνεί με τη… συγκυρία, που θα μπορούσε να σημαίνει ότι απλώς δεν θέλει να πιστωθεί στη σημερινή κυβέρνηση η επίλυση ενός προβλήματος που χρονίζει.

Πολλοί που καλοπροαίρετα ή όχι εκφράζουν δισταγμούς για τη δυνατότητα ή τη σκοπιμότητα του να επιτευχθεί συμφωνία, κάνουν λόγο για «αλυτρωτισμό» των γειτόνων μας. Αυτήν ακριβώς τη λέξη διάλεξα για αντικείμενο του σημερινού σημειώματος, διότι, ως γνωστόν, εμείς εδώ λεξιλογούμε.

Ο αλυτρωτισμός λοιπόν, σύμφωνα με τα λεξικά, είναι «εθνικιστική πολιτικοκοινωνική κίνηση που επιδιώκει την απελευθέρωση υπόδουλων ομοεθνών». Αλύτρωτοι είναι οι ομοεθνείς που δεν έχουν απελευθερωθεί και ιδίως δεν έχουν ενταχθεί στο ανεξάρτητο κράτος που ήδη υπάρχει, που ζουν σε άλλο κράτος. Χιουμοριστικά, επίσης, λέμε αλύτρωτους τους έγγαμους και τις έγγαμες που δεν μπορούν να πάρουν διαζύγιο.

Η λέξη αλυτρωτισμός δεν υπήρχε στην αρχαιότητα, αλλά ο αλύτρωτος είναι λέξη ελληνιστική, σπάνια πάντως, που εμφανίζεται σε κείμενα χριστιανικά με την έννοια του ανθρώπου που είναι ακόμα δούλος της αμαρτίας. Ετυμολογείται από το λύτρον, λέξη που παράγεται βεβαίως από το ρήμα «λύω», που με αυτό είχαν γαλουχηθεί οι γυμνασιόπαιδες της γενιάς μου, αφού το χρησιμοποιούσαμε σαν υπόδειγμα για να μάθουμε την κλίση των ομαλών αρχαίων ρημάτων κι έτσι το είχαμε αποστηθίσει σε όλους τους χρόνους και τις εγκλίσεις, από το λύω-λύεις-λύει μέχρι το ελελύκεσαν. Στο θέμα του ρήματος προστίθεται η παραγωγική κατάληξη –τρον.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Advertisements

Posted in Επικαιρότητα | Με ετικέτα: , , , , , | 221 Σχόλια »