Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘Λωτοφάγοι’

Στον πηγαιμό για την Ιθάκη

Posted by sarant στο 22 Αύγουστος, 2018

Από την Ιθάκη τελικά προτίμησε να εκφωνήσει ο πρωθυπουργός το διάγγελμά του για την έξοδο από τα μνημόνια.

Την Ιθάκη, που συμβολίζει την πολυπόθητη επιστροφή σε οικείο και αγαπητό περιβάλλον ύστερα από μια μακρά περίοδο περιπλάνησης και περιπετειών σε αφιλόξενα και αχαρτογράφητα νερά, όπως πράγματι οδυνηρές και από πολλές απόψεις πρωτόγνωρες για ευρωπαϊκή χώρα ήταν οι δοκιμασίες που πέρασε ο ελληνικός λαός στα οχτώ χρόνια που πέρασαν.

Κι έτσι ο Αλέξης Τσίπρας ενέδωσε στη γοητεία του ισχυρού συμβόλου, αντί, ας πούμε, να εκφωνήσει το διάγγελμά του από το πρωθυπουργικό γραφείο -οπότε ίσως δεν θα γράφαμε αυτό το άρθρο.

Και επειδή ο συμβολισμός είναι πανίσχυρος, στο κείμενο της ομιλίας υπάρχουν άφθονες ακόμα ομηρικές αναφορές, σε Οδύσσεια που πήρε τέλος, σε Συμπληγάδες, που τις αφήσαμε πίσω, σε Σειρήνες της ματαιότητας, σε Λαιστρυγόνες και Κύκλωπες, που στέκονταν απέναντί μας, σε λωτοφάγους (που δεν πρέπει να γίνουμε) και σε μνηστήρες που θέλουν να ξαναπάρουν την Ιθάκη στα χέρια τους. Συμπληγάδες στον Όμηρο; Ναι, γίνεται και γι’ αυτές λόγος, αν και όχι με το όνομα αυτό, στην Οδύσσεια.

Προσωπικά επιδοκιμάζω άλλα σημεία του διαγγέλματος, όπως την αναφορά στον ευτελισμό της δημοκρατίας στα μνημονιακά χρόνια, όταν «Τραπεζίτες έγιναν πρωθυπουργοί και υπουργοί έγιναν τραπεζίτες», ένα φαινόμενο άλλωστε που δεν περιορίζεται στην Ελλάδα αφού επίσης χρησιμοποιήθηκε στην Ιταλία -κατά την ταπεινή μου γνώμη, με εξαίρεση τους υπηρεσιακούς πρωθυπουργούς, ο χειρότερος εκλεγμένος πρωθυπουργός είναι απείρως προτιμότερος από τον καλύτερο εξωκοινοβουλευτικό, μη εκλεγμένο πρωθυπουργό τύπου Παπαδήμου. Αλλά ας… επιστρέψουμε στην Ιθάκη.

Αν η Ιθάκη είναι ο προορισμός, υπάρχει και μια αφετηρία. Στο ομηρικό έπος η αφετηρία είναι η Τροία, αλλά η σύγχρονη ελληνική τραγωδία (κατά το κλισέ του διεθνούς τύπου) εγκαινιάστηκε με ένα άλλο πρωθυπουργικό διάγγελμα από ένα άλλο νησί, από το Καστελλόριζο όπου ο Γιώργος Παπανδρέου ανάγγειλε τον Μάιο του 2010. Κατά σύμπτωση, το Καστελλόριζο (με το νησιωτικό του σύμπλεγμα) είναι το ανατολικότερο άκρο της ελλαδικής επικράτειας, ενώ η Ιθάκη ένα από τα δυτικότερα σημεία της, αν και ασφαλώς όχι το δυτικότερο (που είναι τα Διαπόντια νησιά). Οπότε, από το Καστελλόριζο στην Ιθάκη μέσα σε οχτώ χρόνια, κάτι λιγότερο από τον ομηρικό Οδυσσέα (που όμως ναι μεν χρειάστηκε δέκα για τον δικό του νόστο, αλλά τα εφτά από αυτά τα πέρασε στην αγκαλιά της Καλυψώς).

Στην Ιθάκη, βέβαια, ο Οδυσσέας έφτασε μόνος του -όλοι οι άλλοι σύντροφοί του είχαν εξοντωθεί στον δρόμο, άλλοι από τη Σκύλλα και τη Χάρυβδη, άλλοι από τους Λαιστρυγόνες, κάμποσοι από την τρικυμία που ξέσπασε όταν «μαζί τα έφαγαν» στην ακρογιαλιά του Ήλιου τ’ αργά γελάδια. Αυτό το στοιχείο του ομηρικού έπους φυσικά δεν τονίστηκε. (Να θυμηθούμε τι ωραία που έπιασε ο Λούτσιο Ντάλα και μετέπλασε ο Σαββόπουλος αυτή την λαϊκή οπτική).

Πάντως, και άλλες πολιτικές δυνάμεις σχολίασαν το πρωθυπουργικό διάγγελμα με ατάκες σχετικές με την Ιθάκη -οι Έλληνες δεν είναι λωτοφάγοι, τόνισε ο εκπρόσωπος τύπου του ΚΙΝ.ΑΛ. ενώ το γραφείο τύπου της Νέας Δημοκρατίας είχε σπεύσει πριν ακόμα γίνει το διάγγελμα να σχολιάσει τη φημολογούμενη επιλογή της τοποθεσίας με στίχους από τον Καβάφη, σημειώνοντας ταυτόχρονα ένα μνημειώδες αυτογκόλ.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Advertisements

Posted in Επικαιρότητα, Καβαφικά, Παρωδίες, Ποίηση, νησιά | Με ετικέτα: , , , , , , | 210 Σχόλια »

Τα καλύτερα ελληνικά μυθιστορήματα, λοιπόν

Posted by sarant στο 17 Αύγουστος, 2014

Στις αρχές του καλοκαιριού, είχαμε συζητήσει μια σφυγμομέτρηση που διοργάνωσε ο Αντώνης Πετρίδης, καθηγητής Κλασικής Φιλολογίας στο Ανοιχτό Πανεπιστήμιο της Κύπρου, μια λογοτεχνική σφυγμομέτρηση για τα καλύτερα νεοελληνικά μυθιστορήματα, με κατάλογο καταρτισμένον εκ των προτέρων.

Εννοώ ότι ο ίδιος ο κ. Πετρίδης κατάρτισε έναν κατάλογο, που τον διεύρυνε λίγο στη συνέχεια αποδεχόμενος προτάσεις σχολιαστών στο ιστολόγιό του (και δικές μου), φτάνοντας τα 223 νεοελληνικά μυθιστορήματα και νουβέλες, και ζήτησε από τους επισκέπτες του ιστολογίου του να ψηφίσουν τα 30 κατά τη γνώμη τους καλύτερα ή πιο σωστά έως 30. Η χρονική συγκυρία ήταν καλή, αφού το καλοκαίρι πάντοτε ευνοεί το διάβασμα εκτενέστερων έργων. Παλιότερα, ο κ. Πετρίδης είχε κάνει ανάλογη δημοσκόπηση για ποιήματα.

Επειδή δεν είναι πάντοτε εύκολο να διακριθεί το μυθιστόρημα από τη νουβέλα, στη δημοσκόπηση συμμετείχαν και νουβέλες -και μάλιστα νουβέλα κατέκτησε την πρώτη θέση, και με μεγάλη διαφορά, στις προτιμήσεις όσων ψήφισαν. Θα καταλάβατε πως εννοώ τη Φόνισσα του Παπαδιαμάντη, που νομίζω πως σχεδόν όλοι στις νουβέλες θα την κατέτασσαν (αν και βέβαια ο δημιουργός της την είχε χαρακτηρίσει “κοινωνικόν μυθιστόρημα”).

Η δημοσκόπηση είχε πολύ μεγάλη επιτυχία από πλευράς συμμετοχής, αφού συμμετείχαν συνολικά σχεδόν 10.000 άτομα (για την ακρίβεια: 9904!)

Τα πλήρη αποτελέσματα θα τα δείτε παρακάτω, τα παραθέτω όλα για να τα σχολιάσετε.

Προσωπικά, τα θεωρώ αναμενόμενα και αυτό το λέω χωρίς καμιά μειωτική διάθεση. Ίσως περίμενα λίγο πιο πάνω τον Ζορμπά και λίγο πιο κάτω τη Διδώ Σωτηρίου -αλλά βέβαια δεν είχα υπολογίσει ότι το βιβλίο της Σωτηρίου, που άλλωστε είναι εξαιρετικό, γνώρισε μια δεύτερη περίοδο εντατικής δημοσιότητας πριν από μερικά χρόνια. Ασφαλώς περίμενα τον Λουντέμη ψηλά, και πιστεύω ότι αν ο κατάλογος είχε κι άλλα βιβλία του θα έπαιρναν κι αυτά καλές θέσεις στην κατάταξη. Παρόλο που η κριτική τον σνομπάρει, ο Λουντέμης, ειδικά σ’ αυτό το βιβλίο του, έχει δώσει ένα πολύ μεγάλο έργο κατά τη γνώμη μου.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Βιβλία, Λογοτεχνία, Πεζογραφία, Σφυγμομετρήσεις | Με ετικέτα: , , , , , | 119 Σχόλια »

Ποιο είναι το καλύτερο ελληνικό μυθιστόρημα;

Posted by sarant στο 9 Ιουνίου, 2014

Τα λογοτεχνικά άρθρα τα βάζουμε τις Κυριακές, αλλά χτες είχαμε τα μεζεδάκια, ετεροχρονισμένα κατ’ εξαίρεση. Από την άλλη, σήμερα είναι του Αγίου Πνεύματος, οπότε είναι αργία για αρκετούς, άρα το λογοτεχνικό θέμα ταιριάζει.

Ερωτήσεις σαν την ερώτηση του τίτλου εμφανίζονται πολύ συχνά στο Διαδίκτυο όσο κι αν είναι δύσκολο να απαντηθούν -αν μου την έκαναν εμένα, θα έπεφτα σε φοβερήν αμηχανία, γιατί δεν θα μπορούσα να διαλέξω ένα μυθιστόρημα. Ευτυχώς, κανείς δεν μας κάνει ακριβώς αυτή την ερώτηση, οπότε είναι πιο εύκολο να απαντήσουμε.

Πριν από λίγους μήνες, στις αρχές του χρόνου, είχαμε συζητήσει στο ιστολόγιο τα αποτελέσματα μιας ψηφοφορίας που είχε θέμα «Τα 100 καλύτερα νεοελληνικά βιβλία«, στην οποία 120 λογοτέχνες δήλωσαν τα 20 βιβλία νεοελληνικής λογοτεχνίας που θεωρούσε ο καθένας τους καλύτερα και από την καταμέτρηση των 120 επί 20 προτιμήσεων προέκυψε ο κατάλογος με τα 100 «καλύτερα» βιβλία.

Σχολιάζοντας τότε αυτή την πρωτοβουλία, έγραψα ότι «παρόμοιες ψηφοφορίες είναι από τερπνές έως  χρήσιμες, δεν βλάφτουν και ίσως να ωφελούν -αν όχι τίποτε άλλο, μας δίνουν την αφορμή να συλλογιστούμε ποια βιβλία δεν έχουμε διαβάσει και ίσως να πάρουμε την απόφαση να διαβάσουμε κάποιο από τα βιβλία του καταλόγου. Οπότε, σε πρώτο επίπεδο είναι χρήσιμος ο κατάλογος, όπως χρήσιμες είναι και πολλές άλλες παρόμοιες λίστες που έχουν προκύψει από κάποιας μορφής ψηφοφορία», αλλά στη συνέχεια είχα εκφράσει κάποιες γκρινιάρικες ενστάσεις για τη μέθοδο και την οργάνωση της ψηφοφορίας, κυριότερη από τις οποίες ήταν ότι συγκρίνονταν μήλα με πορτοκάλια, πεζός λόγος με ποίηση, και κυρίως συγκεντρωτικές εκδόσεις με μεμονωμένα έργα.

Στο ίδιο άρθρο είχα κάνει λόγο και για μια άλλη παρόμοια πρωτοβουλία, μια διαδικτυακή δημοσκόπηση για τα καλύτερα νεοελληνικά ποιήματα, όπου όμως ψήφισε το κοινό και όχι κάποιοι λογοτέχνες, με βάση έναν αρκετά εκτενή κατάλογο από 170 ποιήματα, που τον κατάρτισε ο Αντώνης Πετρίδης, καθηγητής Κλασικής Φιλολογίας στο Ανοιχτό Πανεπιστήμιο της Κύπρου. Είχα πει ότι «αυτή είναι μια άλλη προσέγγιση, αφού οι επιλογές είναι περιορισμένες, πάντως έχει το ενδιαφέρον της, και ίσως κάποτε το επιχειρήσουμε κι εδώ, αν και με κάπως διαφορετική μορφή που έχω στο νου μου».

Τώρα, μαθαίνω ότι ο κ. Πετρίδης προχώρησε σε νέα λογοτεχνική δημοσκόπηση, αυτή τη φορά όχι για ποιήματα αλλά για μυθιστορήματα. Και πάλι, έχει καταρτίσει τον κατάλογο, από 217 αν τα μέτρησα καλά νεοελληνικά μυθιστορήματα και νουβέλες, και ζητάει από τους επισκέπτες του ιστολογίου του να ψηφίσουν τα 30 κατά τη γνώμη τους καλύτερα ή πιο σωστά έως 30. Η χρονική συγκυρία είναι καλή, αφού το καλοκαίρι πάντοτε ευνοεί το διάβασμα εκτενέστερων έργων (κάποια στιγμή, μάλλον στα τέλη του μήνα, θα δημοσιευτεί κι εδώ το καθιερωμένο άρθρο με προτάσεις βιβλίων για το καλοκαίρι).

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Βιβλία, Λογοτεχνία, Πεζογραφία, Σφυγμομετρήσεις | Με ετικέτα: , , | 70 Σχόλια »