Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘Μάνος Χατζιδάκις’

Το παλιό πικάπ Ντούαλ του Αλέξη Βάκη

Posted by sarant στο 21 Ιουνίου, 2019

Πριν από ένα μήνα και κάτι είχα πάει στη Θεσσαλονίκη, στη Διεθνή Έκθεση Βιβλίου, απ’ όπου επέστρεψα με μια βαλίτσα γεμάτη βιβλία (κυριολεκτώ). Κάποια από τα βιβλία αυτά μπορεί και να μην τα διαβάσω ποτέ (άλλωστε δεν διαβάζονται όλα τα βιβλία, μερικά τα έχεις για ν’ ανατρέχεις σ’ αυτά αν και όταν χρειάζεται), κάποια άλλα τα φυλλομέτρησα και τ’ άφησα γι’ αργότερα, κάμποσα όμως τα διάβασα ήδη κι άλλα πήραν τη σειρά τους. Μετά τις εκλογές που θα κάνουμε το καθιερωμένο βιβλιοφιλικό μας άρθρο ενόψει του καλοκαιριού θα αναφέρω αρκετά από αυτά, αλλά σήμερα θα παρουσιάσω ένα βιβλίο που το πήρα φρέσκο στη Θεσσαλονίκη, αφού κυκλοφόρησε φέτος τον Απρίλη, και που δεν είναι έργο μυθοπλασίας αλλά σειρά κειμένων για το ελληνικό τραγούδι.

Πρόκειται για το βιβλίο του Αλέξη Βάκη «Ένα παλιό πικάπ Dual με το ηχείο για καπάκι», που εκδόθηκε από τις εκδόσεις Εύμαρος, με πρόλογο του Φοίβου Δεληβοριά.

Στο παλιό πικάπ του ο συγγραφέας έχει διαλέξει να παίξει κείμενα που έγραψε από το 2003 έως το 2015 και που αρχικά δημοσιεύτηκαν σε διάφορα έντυπα (Δίφωνο, Μετρονόμος και άλλα) αλλά και σε ιστοτόπους. Εδώ βλέπετε τον πίνακα περιεχομένων, οπότε μπορείτε να πάρετε μιαν ιδέα για τα περιεχόμενα του βιβλίου.

Ο Αλέξης Βάκης ξέρει πολύ καλά τον χώρο του ελληνικού τραγουδιού αφού δεν είναι μόνο ή κυρίως αρθρογράφος, αλλά συνθέτης, ενορχηστρωτής που έχει υπογράψει ενορχηστρώσεις σε πολλές δεκάδες δίσκους, καθηγητής θεωρίας της μουσικής, ραδιοφωνικός παραγωγός με θητεία δεκαετιών από την εποχή του 902 Αριστερά στα FM και από το 2006 ως σήμερα στο Κόκκινο 105.5. Μια από τις πρώτες δουλειές στις οποίες συμμετείχε ήταν οι εκπομπές Μαθήματα πατριδογνωσίας στον 902, από τις οποίες βγήκε ένα διπλό σιντί που σας συμβουλεύω να το αναζητήσετε -το άκουγα προχτές και δεν έχει πάρει ούτε ρυτίδα.

Ο Βάκης είναι φίλος, και με έχει καλέσει και σε εκπομπές που κάνει στο Κόκκινο, οπότε το δηλώνω εξαρχής ότι δεν είμαι αμερόληπτος. Το βιβλίο πάντως το χάρηκα και πιστεύω πως θα το χαρούν όλοι όσοι ενδιαφέρονται για το ελληνικό τραγούδι, καθώς είναι γραμμένο από έναν άνθρωπο που ξέρει πολύ καλά τον χώρο, που έχει τι να πει και που ξέρει να το πει καλά.

Σε χοντρές γραμμές, τα άρθρα του βιβλίου χωρίζονται σε δύο κατηγορίες. Άρθρα που συζητούν θέματα σχετικά με το τραγούδι, ας πούμε σε σχέση με τα πνευματικά δικαιώματα, τη διαφορά συνθέτη και τραγουδοποιού, τις αλληλεπιδράσεις ανάμεσα σε ελαφρό και σε λαϊκό τραγούδι, το μπουζούκι ως εθνικό όργανο, τους ραδιοφωνικούς παραγωγούς, τις πλεϊ-λιστ, το μέγα σχίσμα ανάμεσα σε τρίχορδο και τετράχορδο μπουζούκι, αφενός. Και αφετέρου, άρθρα αφιερωμένα σε κάποιο πρόσωπο, από τον Μανώλη Χιώτη και τον Βασίλη Τσιτσάνη ίσαμε τον Ηλία Κατσούλη και τον Πάνο Γεραμάνη.

Ανάμεσα στα άρθρα της κατηγορίας αυτής ξεχωρίζουν το πολύ σημαντικό άρθρο για τον Μάνο Χατζιδάκι στην ΕΠΟΝ (γραμμένο απο κοινού με τον ιστορικό Ιάσονα Χανδρινό), το οποίο φέρνει στο φως πολύ ενδιαφέροντα στοιχεία για το έργο και τη δράση του Χατζιδάκι κατά την Κατοχή και την απελευθέρωση, καθώς και το άρθρο για τον Γιάννη Σπανό στο Παρίσι. Και, όσο κι αν το πρώτο άρθρο είναι αντικειμενικά πιο σημαντικό, εμένα με συνάρπασε περισσότερο το δεύτερο επειδή αγνοούσα τα περισσότερα απ’ όσα διάβασα για τα τραγούδια που έγραψε και τις συνεργασίες που είχε στο Παρίσι ο Γιάννης Σπανός.

Στις παρουσιάσεις βιβλίων που κάνω συνηθίζω να βάζω και ένα απόσπασμα. Το άρθρο για τον Σπανό είναι σχετικά μεγάλο (εκείνο για τον Χατζιδάκι είναι ακόμα μεγαλύτερο) κι έτσι δεν θα ήταν πολύ βολικό να το βάλω στο ιστολόγιο -και δεν θα ήταν και σωστό, αφού το βιβλίο είναι ακόμα καινούργιο. Οπότε, διαλέγω ένα μικρότερης έκτασης άρθρο, ένα άρθρο αφιερωμένο σε ένα τραγούδι, την Πριγκιπέσα του Μάλαμα. Ταιριάζει κιόλας, αφού σχετικά πρόσφατα είχαμε συζητήσει αν γράφονται καινούργια τραγούδια με απήχηση. Το τραγούδι του Μάλαμα κυκλοφόρησε το 2000 και έχει γνωρίσει πολλαπλές επανεκτελέσεις, οπότε μπορούμε να θεωρήσουμε πιθανό ότι θα εξακολουθήσει να ακούγεται για πολλά χρόνια ακόμα.

Δίνω τον λόγο λοιπόν στον Αλέξη Βάκη:

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Advertisements

Posted in Είναι αρρώστια τα τραγούδια, Μουσική, Παρουσίαση βιβλίου, Τραγούδια | Με ετικέτα: , , , , , , | 83 Σχόλια »

Μηνολόγιον Μαΐου έτους 2019

Posted by sarant στο 1 Μαΐου, 2019

Το Μηνολόγιο, που το δημοσιεύω εδώ στις αρχές κάθε μήνα (συνήθως την πρώτη του μηνός), ήταν ιδέα του πατέρα μου, του αξέχαστου Δημήτρη Σαραντάκου, ο οποίος αρχικά το δημοσίευε στο περιοδικό Φιστίκι, που έβγαζε επί πολλά χρόνια στην Αίγινα. Στο εδώ ιστολόγιο, το Μηνολόγιο άρχισε να δημοσιεύεται τον Οκτώβρη του 2010 και βέβαια μέσα σε 12 μήνες έκλεισε τον κύκλο. Τότε, αποφάσισα να εξακολουθήσω να το δημοσιεύω στις αρχές κάθε μήνα, επειδή έχει γίνει το σταθερό σημείο αναφοράς για τα γεγονότα του μήνα, που ενημερώνεται συνεχώς με δικά σας σχόλια μέσα στη διάρκεια του μήνα, σχόλια που συνήθως αφορούν επισήμανση ημερομηνιών, αν και κυρίως αγγελτήρια θανάτων.

Οπότε, συνεχίζω τις δημοσιεύσεις όσο θα υπάρχει ενδιαφέρον, προσθέτοντας πάντοτε δικές σας προτάσεις από πέρυσι. Πάντως, σε κάποιες περιπτώσεις η επέτειος έχει εσκεμμένα μετατεθεί κατά μία ημέρα.

 

Τε 1

Τα Ανθεστήρια – Ημέρα των ανθέων και των εργατών. Γενέσιον Ιωάννη Ρίτσου του βάρδου της ρωμιοσύνης και Τελευτή Αλεξάνδρου Παναγούλη του τυραννοκτόνου. Και των 200 της Καισαριανής.

Πε 2

† Λεονάρδου ντα Βίντσι· αλλά και παγκόσμια ημέρα των ιστολογίων.

Πα 3

Τελευτή Αθανασίου Βέγγου, του καλού ανθρώπου. Και Παγκόσμια Ημέρα της Ελευθεροτυπίας

Σα 4

Αρίονος του κιθαρωδού -και Αλέξη Δαμιανού τελευτή.

Κυ 5

Γενέσιον Καρόλου Μαρξ

Δε 6

Ας είμαστε ρεαλιστές, ας επιδιώξουμε το αδύνατο: γαλλικός Μάης του 1968

Τρ 7

Των εν Αιγίνη εκτελεσθέντων

Τε 8

† Γουσταύου Φλωμπέρ

Πε 9

Αναστασίου Τούση και λοιπών εν Θεσσαλονίκη πεσόντων διαδηλωτών

Πα 10

Καραολή και Δημητρίου απαγχονισμός

Σα 11

Γέννησις Λασκαρίνας Πινότση ή Μπουμπουλίνας

Κυ 12

Της νίκης των επαναστατών εις Βαλτέτσιον Αρκαδίας

Δε 13

Κωνσταντίνου Θεοτόκη του ρεαλιστού πεζογράφου

Τρ 14

Αισχύλου, τραγικού και μαραθωνομάχου

Τε 15

Γενέσιον Πέτρου Κιουρί

Πε 16

† Καρόλου Περό και των δημιουργημάτων του: Σταχτοπούτας, Κοκκινοσκουφίτσας, Ωραίας Κοιμωμένης

Πα 17

Παγκόσμια Ημέρα Τηλεπικοινωνιών

Σα 18

† Γουσταύου Μάλερ και Νικηφόρου Μανδηλαρά αναίρεσις.

Κυ 19

† Χο Τσι Μινχ του απελευθερωτού

Δε 20

† Γρηγορίου Δικαίου Παπαφλέσσα τελευτή -και έναρξη της Μάχης της Κρήτης

Τρ 21

Τα Αναστενάρια

Τε 22

† Βίκτωρος Ουγκώ, του δημιουργού των «Αθλίων»

Πε 23

† Ερρίκου Ίψεν και Γεωργίου του Μετοίκου

Πα 24

† Νικολάου Κοπερνίκου

Σα 25

Αιμιλιανού Ζαπάτα και Άρεως Βελουχιώτου εκκίνησις

Κυ 26

Γενέσιον Αλεξάνδρου Πούσκιν και τελευτή Μιχαήλ Παπαγιαννάκη

Δε 27

Γρηγορίου Λαμπράκη τελευτή· και Ροβέρτου Κωχ

Τρ 28

Πρώτη πρόβλεψις ηλιακής εκλείψεως υπό Θαλού του Μιλησίου

Τε 29

Εάλω η Πόλις – Η Ρωμανία πάρθεν (αποφράς ημέρα)

Πε 30

† Θανή Βολταίρου του διαφωτιστού

Πα 31

Αποκαθήλωσις της ναζιστικής σημαίας υπό Εμμανουήλ Γλέζου και Αποστόλου Σάντα

Ο Μάιος ή Μάης ετυμολογείται, όπως και όλοι οι μήνες του ημερολογίου μας, από τα λατινικά, και συγκεκριμένα από το λατινικό Maius (mensis), δηλ. μήνας της Μαίας, μιας ρωμαϊκής θεότητας. Λαϊκή ονομασία ευρέως γνωστή δεν έχει, αν και βρίσκω το “Κερασάρης” σε κάποιες πηγές, επειδή τότε ωριμάζουν τα κεράσια (με το παλιό ημερολόγιο σκεφτείτε ότι ο Μάιος πιάνει και αρχές Ιουνίου).

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Δημήτρης Σαραντάκος, Επετειακά, Εθνική αντίσταση, Μηνολόγιο, Παροιμίες | Με ετικέτα: , , , , , , | 108 Σχόλια »

Εικοσιτέσσερα χρόνια χωρίς τον Μάνο Χατζιδάκι

Posted by sarant στο 15 Ιουνίου, 2018

Συμπληρώνονται σήμερα εικοσιτέσσερα χρόνια από τον θάνατο του μεγάλου συνθέτη Μάνου Χατζιδάκι. Το ιστολόγιο δεν έχει ασχοληθεί με το έργο του, ίσως επειδή εμεις εδώ ασχολούμαστε κυρίως με τη γλώσσα και τη λογοτεχνία -καιρός λοιπόν να διορθώσουμε την παράλειψη αυτή και ταυτόχρονα να παρουσιάσουμε μια μάλλον άγνωστη πτυχή της ζωής του.

Βέβαια, ασχοληθήκαμε με μια πτυχή της δραστηριότητας του Μάνου Χατζιδάκι, πριν από τέσσερα χρόνια, πάλι την επέτειο του θανάτου του, όταν παρουσιάσαμε τη σύγκρουσή του με τον θριαμβεύοντα αυριανισμό της δεκαετίας του 1980. Τότε, ο μεγάλος συνθέτης είχε μπει στο στόχαστρο της εφημερίδας του Ταύρου και είχε δεχτεί τόνους δύσοσμης λάσπης από την Αυριανή. Το χειρότερο όμως είναι ότι δεκάδες πολιτικοί, και όχι μόνο από την τότε κυβέρνηση του ΠΑΣΟΚ, είχαν συνταχθεί με την αυριανική επίθεση εναντίον του Μάνου Χατζιδάκι, ανάμεσά τους ακόμα και η Μελίνα Μερκούρη ή ο Μανώλης Γλέζος. Προς τιμήν της, η Αριστερά, και ιδίως το ΚΚΕ, συμπαραστάθηκαν στον Μάνο Χατζιδάκι. Το δισέλιδο της ντροπής, με τίτλο «Ολοι εναντίον του Χατζιδάκι» μπορείτε να το δείτε εδώ (πρώτη και δεύτερη σελίδα). Και επειδή το κασέ της εφημερίδας φαινόταν να αποδίδει στον Φώτη Κουβέλη τις φιλοαυριανιστικές δηλώσεις ενός βουλευτή του ΠΑΣΟΚ, χρειάστηκε να γράψουμε και δεύτερο άρθρο.

Αλλά Χατζιδάκις σημαίνει τραγούδια. Θα βάλω ένα μόνο τραγούδι του Χατζιδάκι -περιμένω στα σχόλιά σας από ένα δικό σας. (Και χρειάζεται αυτή η ανάπαυλα από την όξυνση της πρότασης ευπιστίας).

Θα διαλέξω ένα τραγούδι από τον δίσκο Τα παράλογα (1976) σε στίχους Νίκου Γκάτσου, το Cundu luna vini, Κούντου λούνα βίνι. Ο τίτλος είναι στα βλάχικα, σημαίνει «Όταν βγαίνει το φεγγάρι».

Όταν οι κόρες μου ήταν μικρές, τις νανούριζα τραγουδώντας τους το Κούντου λούνα βίνι, με αλλαγμένους στίχους, που δεν είναι ανάγκη να τους δημοσιεύσω εδώ, και το τραγούδι αυτό, το δικό τους, το έμαθαν και το έλεγαν ώσπου μεγάλωσαν. Όταν συνειδητοποίησαν ότι ήταν κανονικό, υπαρκτό τραγούδι, κάπως απογοητεύτηκαν γιατί ως τότε νόμιζαν πως ήταν γραμμένο ειδικά γι’ αυτές.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αθησαύριστα, Επετειακά, Εθνική αντίσταση, Εις μνήμην, Παιδικά, Ποίηση, Τραγούδια | Με ετικέτα: , , , , , , , | 117 Σχόλια »

Μηνολόγιον Απριλίου 2017

Posted by sarant στο 1 Απρίλιος, 2017

Σήμερα το ιστολόγιο βρίσκεται σε δίλημμα -είναι μεν πρώτη του μηνός, είναι όμως και Σάββατο. Την πρώτη του μηνός βάζουμε το Μηνολόγιο, το Σάββατο τα μεζεδάκια. Ποιο από τα δύο θα προπορευτεί και ποιο θα υποχωρήσει; Διάλεξα να μεταθέσω τα μεζεδάκια αύριο Κυριακή -έτσι βέβαια χάνεται το λογοτεχνικό μας άρθρο αλλά θα το αναπληρώσω σε πρώτη ευκαιρία.

Το Μηνολόγιο, λοιπόν, που το δημοσιεύω εδώ συνήθως την πρώτη του μηνός, ήταν ιδέα του πατέρα μου, του αξέχαστου Δημήτρη Σαραντάκου, ο οποίος αρχικά το δημοσίευε στο περιοδικό Φιστίκι, που το έβγαζε επί πολλά χρόνια στην Αίγινα. Στο εδώ ιστολόγιο, το Μηνολόγιο άρχισε να δημοσιεύεται τον Οκτώβρη του 2010 και βέβαια μέσα σε 12 μήνες έκλεισε τον κύκλο. Τότε, αποφάσισα να εξακολουθήσω να το δημοσιεύω στις αρχές κάθε μήνα, επειδή έχει γίνει το σταθερό σημείο αναφοράς που ενημερώνεται συνεχώς με δικά σας σχόλια μέσα στη διάρκεια του μήνα, σχόλια που συνήθως αφορούν επισήμανση ημερομηνιών, αν και κυρίως αγγελτήρια θανάτων.

Οπότε, συνεχίζω τις δημοσιεύσεις όσο θα υπάρχει ενδιαφέρον, προσθέτοντας πάντοτε δικές σας προτάσεις από πέρυσι. Πάντως, σε κάποιες περιπτώσεις η επέτειος έχει εσκεμμένα μετατεθεί κατά μία ημέρα.

Σα 1 Του βαρώνου Μυγχάουζεν και των ανιδιοτελώς ψευδομένων
Κυ 2 Διεθνής ημέρα παιδικού βιβλίου
Δε 3 Γενέσιον Θεοδώρου Κολοκοτρώνη του στρατηλάτου
Τρ 4 Γενέσιον Ανδρέου Ταρκόφσκη και αυτοκτονία Δημητρίου Χριστούλα
Τε 5 Ιακώβου Καζανόβα του μεγάλου εραστού
Πε 6 Του ζωγράφου Ραφαήλου
Πα 7 Παγκόσμια ημέρα υγείας – Ιπποκράτους του Κώου
Σα 8 Γενέσιον Ιακώβου Μπρελ
Κυ 9 † Φραγκίσκου Βάκωνος
Δε 10 Θρίαμβος Σπυρίδωνος Λούη του ωκύποδος
Τρ 11 Γιούρι Γκαγκάριν, του πρώτου ανθρώπου εις το Διάστημα
Τε 12 Τα μεγάλα Διονύσια
Πε 13 Βαρούχ Σπινόζα του προδρόμου του Διαφωτισμού και Σαμουήλ Μπέκετ γενέσιον
Πα 14 † Βλαδιμήρου Μαγιακόφσκι αυτοχειριασμός
Σα 15 Λεονάρδου ντα Βίντσι
Κυ 16 † Γεωργίου Βιζυηνού, το τελευταίον της ζωής του ταξίδιον
Δε 17 Γενέσιον Κωνσταντίνου Καβάφη και τελευτή Νίκου Παπάζογλου και Δημήτρη Μητροπάνου
Τρ 18 † Αλβέρτου Αϊνστάιν τελευτή
Τε 19 † Καρόλου Δαρβίνου
Πε 20 Ιωάννου Ιακώβου Ρουσώ και του Κοινωνικού Συμβολαίου
Πα 21 Βεβήλωσις του Φοίνικος (αποφράς ημέρα)
Σα 22 † Γουλιέλμου Σαιξπήρου του μεγάλου δραματουργού
Κυ 23 † Τελευτή Γεωργίου Καραϊσκάκη
Δε 24 Της γενοκτονίας των Αρμενίων
Τρ 25 † Μαγελάνου του εξερευνητού
Τε 26 Γενέσιον Ευγενίου Ντελακρουά
Πε 27 Γενέσιον Αδαμαντίου Κοραή του Διαφωτιστού
Πα 28 Μιχαήλ Λομονόσωφ
Σα 29 † Κωνσταντίνου Καβάφη του ανεπαναλήπτου
Κυ 30 Μαρίας Πολυδούρη τελευτή.

Να διευκρινίσω εδώ ότι η νίκη του Σπύρου Λούη στην Ολυμπιάδα του 1896 έγινε, με το τότε ημερολόγιο, στις 29 Μαρτίου. Ωστόσο, δεδομένου ότι οι Ολυμπιακοί αγώνες είναι ένα διεθνές γεγονός, και επειδή την ίδια μέρα το μηνολόγιο τιμά τη μνήμη ενός δικού μας προσώπου, ας μείνει εδώ, αλλά ας έχουμε κατά νου την αλλαγή των ημερολογίων.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αντιδάνεια, Δημήτρης Σαραντάκος, Επετειακά, Ετυμολογικά, Μηνολόγιο, Παροιμίες | Με ετικέτα: , , , , , , | 226 Σχόλια »

Ποιοι ήταν οι «όλοι εναντίον του Μάνου Χατζιδάκι»;

Posted by sarant στο 26 Οκτώβριος, 2016

Προχτές είχαμε την επέτειο της γέννησης του μεγάλου Μάνου Χατζιδάκι -γεννήθηκε στις 23 Οκτωβρίου 1925· αν ζούσε ακόμα, θα ήταν 91 χρονών, όσο και ο άλλος μεγάλος, ο Μίκης, που γεννήθηκε τρεις μήνες νωρίτερα. Ζει και ο Μάνος, αλλά μέσα από το έργο του.

Και το πόσο έντονα ζει το είδαμε προχτές, όταν, με αφορμή ακριβώς την επέτειο της γέννησης του Μ.Χ., γέμισε η μπλογκόσφαιρα με αναφορές στην ιστορική διένεξη του Μάνου Χατζιδάκι με την Αυριανή και με σκαναρισμένες εικόνες ενός φύλλου της Αυριανής του 1987, στο οποίο διάφοροι πολιτικοί της εποχής καταφέρονταν εναντίον του Μάνου Χατζιδάκι. Οι περισσότεροι από αυτούς έχουν σχεδόν ξεχαστεί μέσα στα σχεδόν τριάντα χρόνια που έχουν περάσει, αρκετοί έχουν εγκαταλείψει τον μάταιο τούτο κόσμο, κάποιοι όμως συμμετέχουν ακόμα στην πολιτική ζωή.

Δεν θέλω να το παινευτώ, αλλά το ιστολόγιο συνέβαλε σε μεγάλο βαθμό σε αυτήν την αναδρομή. Θέλω να πω, πρόπερσι, με την ευκαιρία των 20 χρόνων από τον θάνατο του Μάνου Χατζιδάκι είχα γράψει ένα άρθρο για τη σύγκρουσή του με τον αυριανισμό, το οποίο συνοδευόταν από σκαναρισμένα αποκόμματα σελίδων της Αυριανής από το αρχείο μου. Τις σκαναρισμένες αυτές σελίδες (παράδειγμα) τις είδα να κυκλοφορούν ευρύτατα προχτές στα κοινωνικά μέσα, πράγμα βέβαια που καθόλου δεν μ’ ενοχλεί, αφού δεν είχα σκοπό να διεκδικήσω την αποκλειστικότητα (κάποιοι βάζουν υδατογράμματα στις ‘αποκλειστικότητές’ τους, αλλά εγώ ούτε ξέρω πώς γίνεται ούτε θα το έκανα κι αν ήξερα)

Ωστόσο, διαπίστωσα ότι στην αναπαραγωγή αυτών των σκαναρισμένων σελίδων και στον επικριτικό σχολιασμό των δηλώσεων έγινε μια αδικία, στην οποία συνέβαλα άθελά μου κι εγώ -γι’ αυτό και γράφω το σημερινό άρθρο, για να την επανορθώσω.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Επαναλήψεις, Εφημεριδογραφικά, Μεταμπλόγκειν, Πρόσφατη ιστορία | Με ετικέτα: , , , , , , | 253 Σχόλια »

Η μουσελίνα του Μουσολίνι

Posted by sarant στο 19 Οκτώβριος, 2016

Η μουσελίνα είναι ύφασμα, λεπτό και διαφανές, συχνά μεταξωτό: Μουσελίνα τέζα / σ΄ορθοβύζι ντούρο, είναι οι δυο πρώτοι στίχοι από τη διάσημη «Ζούγκλα» του Βάρναλη. Δεν νομίζω η μουσελίνα να πολυχρησιμοποιείται για αντρικά ρούχα, οπότε ο Ιταλός αρχιφασίστας μάλλον δεν φορούσε μουσελίνες. Ο τίτλος, όπως συχνά στα άρθρα του ιστολογίου, αναφέρεται σε ετυμολογική και όχι σε πραγματολογική συνάφεια.

Και παραδόξως το σημερινό μας άρθρο είναι εμπνευσμένο από την επικαιρότητα, μια και άρχισε χτες η μάχη για την ανακατάληψη της Μοσούλης, που βρίσκεται στα χέρια του Ισλαμικού Κράτους. Η Μοσούλη είναι μεγάλη πόλη, είχε πάνω από 2 εκατομμύρια κατοίκους όταν την κατέλαβαν οι τζιχαντιστές -όταν κυριολεκτικά τους την πρόσφερε στο πιάτο η ολιγωρία και το αλληλοφάγωμα του ιρακινού στρατού, που την άφησε όχι απλώς ανυπεράσπιστη αλλά και γεμάτη πολεμοφόδια, σε σημείο που να σκέφτεται κανείς μήπως δεν ήταν μόνο ανικανότητα.

Με το που πήραν την πόλη στα χέρια τους οι φασίστες του Ισλαμικού Κράτους άρχισαν να κυνηγάνε τις πολλές και ακμαίες θρησκευτικές μειονότητες, όπως τους Γιαζίντι. Πολλοί κάτοικοι έφυγαν, αλλά έχουν μείνει αρκετοί, κι έτσι η επιχείρηση περιπλέκεται πολύ και απειλείται ανθρωπιστική τραγωδία.

Να μην ξεχνάμε βέβαια πως η αρχή του κακού βρίσκεται στο έγκλημα που διέπραξαν οι Μπους και Μπλερ το 2003 όταν μετατρέψανε το Ιράκ σε μια μαύρη τρύπα. Οι Αμερικανοί στηρίζουν ποικιλότροπα και τον σημερινό συνασπισμό που επιχειρεί την (μάλλον βέβαιη) ανακατάληψη της Μοσούλης, έναν συνασπισμό πάντως από ετερόκλιτες και αλληλοϋποβλεπόμενες δυνάμεις που η καθεμιά έχει τα δικά της συμφέροντα, πολλές φορές αντικρουόμενα: ο Ιρακινός στρατός, οι Κούρδοι, η Τουρκία, ομάδες σιιτών που υποστηρίζονται από το Ιράν, ακόμα και πολιτοφυλακές Ασσυρίων και Χαλδαίων παίρνουν μέρος στην επίθεση, συνολικά περίπου 100.000 άνδρες -ενώ από την άλλη πλευρά οι τζιχαντιστές, σύμφωνα με τις εκτιμήσεις, είναι λίγες χιλιάδες, ίσως και κάτω από πέντε. Ίσως επειδή η νίκη μοιάζει σίγουρη και γρήγορη, ο καβγάς έχει αρχίσει από τώρα, αφού η Τουρκία συμμετέχει (και με χερσαίες δυνάμεις) κόντρα στις επιθυμίες της ιρακινής κυβέρνησης.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Διεθνή, Επικαιρότητα, Ετυμολογικά, Τοπωνύμια | Με ετικέτα: , , , , | 115 Σχόλια »

Η πρόσληψη του ρεμπέτικου από την αριστερή διανόηση 1946-1990 (Συνεργασία από Spatholouro)

Posted by sarant στο 4 Σεπτεμβρίου, 2016

Το ιστολόγιο φιλοξενεί σήμερα μια συνεργασία του φίλου μας του Spatholouro, με το πολύ ενδιαφέρον θέμα «Ρεμπέτικο και αριστερά» ή, για να δώσω τον ακριβή τίτλο, «Η πρόσληψη του ρεμπέτικου από την αριστερή διανόηση 1946-1990″.

Όπως σημειώνει ο ίδιος, πρόκειται για «Ομιλία που πραγματοποιήθηκε τον Ιούνιο του 2015 στο πλαίσιο του Κύκλου Ανοικτών Μαθημάτων Ιστορίας και Φιλοσοφίας στο Κοινωνικό-Πολιτιστικό Κέντρο Βύρωνα «Η Λαμπηδόνα» (συντονιστής: Κώστας Στεργιόπουλος). Ίσως δεν παρέλκει να σημειωθεί ότι ο ομιλητής εντρέπεται τις τέτοιες δημόσιες εμφανίσεις και δεν κάνει ποτέ. Ας όψεται ο εξαίρετος Κ. Στεργιόπουλος που με συγκίνησε τόσο με τη δουλειά που κάνει εκεί, ώστε να αφήσω προς στιγμήν το underground».

Είναι ένα από τα μεγαλύτερα σε έκταση άρθρα που έχω δημοσιεύσει στο ιστολόγιο -σκέφτηκα προς στιγμή να το βάλω σε δύο συνέχειες, αλλά κάτι τέτοιο δεν βολεύει για τα σχόλια. Οπότε, μονοκοπανιά. Κυριακή είναι, υπάρχει ελπίζω περισσότερη άνεση.

Μια και το άρθρο είναι ήδη πολύ μεγάλο, εγώ δεν θα πω τίποτα. Ο λόγος στο spatholouro.

Η πρόσληψη του ρεμπέτικου από την αριστερή διανόηση (1946-1990)

Το ιστορικό που ακολουθεί επιχειρεί να αναδείξει τη διακύμανση του αριστερού λόγου για το ρεμπέτικο τραγούδι,για τη χρονική περίοδο 1946-1990. Το 1946 επιλέχθηκε ως αφετηρία, γιατί τότε είναι, όσο γνωρίζουμε, που γίνονται οι πρώτες αριστερές νύξεις για το ρεμπέτικο, ενώ το 1990 είναι ο «τερματικός» σταθμός μας, καθώς σφραγίζεται με τις απόψεις ενός εμβληματικού αριστερού μουσουργού και διανοητή, του Αλέκου Ξένου.

Πρώτη περίοδος (1946-1967)

Για αναλυτικούς, αλλά και πραγματολογικούς λόγους, διακρίνουμε τρεις «υποπεριόδους»:

  • 1946-1949: οριοθετείται από το εμφυλιοπολεμικό κλίμα και τη διάλεξη Χατζιδάκι,
  • 1950-1959: συμπίπτει με το μετεμφυλιακό κλίμα,
  • 1960-1967: εδώ τον τόνο δίνει το εγχείρημα Θεοδωράκη με τον Επιτάφιο.

 

α) 1946-1949

Οι πρώτες νύξεις περί ρεμπέτικου αφορούν τη χασισική του συνιστώσα. Πρόκειται για άρθρα καταγγελίας των κινδύνων διαφθοράς που απειλούν τη νεολαία της εποχής, καθώς η Αθήνα τότε φέρεται να βρίθει από χασισοποτεία, πορνεία, ύποπτα μπαρ κλπ. Ο Γραμματέας της ΕΠΟΝ Θ. Λιακόπουλος (Ελεύθερη Ελλάδα, 10-1-1946) μέμφεται την ελεύθερη κυκλοφορία τραγουδιών, όπως το «Όταν καπνίζει ο λουλάς», ενώ στην ίδια κατεύθυνση κινείται και ο Χρ. Πασ. (Νέα Γενιά,  τχ. 67, Μάρτ. 1946), καταγγέλλοντας ότι σε τέτοιους χώρους δημιουργούνται και τα «κουτσαβάκικα τραγούδια (Όταν καπνίζει ο λουλάς κ.ά)». Στο άρθρο αυτό γίνεται λόγος και για τη σχετική δράση της ΕΠΟΝ επί Κατοχής,  που εκτεινόταν από την έκδοση σχετικών «διαταγών» να κλείσουν τα διάφορα πορνεία, τεκέδες και λέσχες, έως και την καταστροφή των ανυπάκουων κέντρων. Εθεωρείτο ότι οι τοξικομανείς δημιουργούνται  στο πλαίσιο των «γνωστών σατανικών σχεδίων για την εξόντωση του λαού», ενώ κατονομάζονται οι ύμνοι του χασίς «Όταν καπνίζει ο λουλάς» και το «Πρωί πρωί με τη δροσούλα» που έχουν κατακλύσει ταβέρνες, κέντρα, δρόμους και πλατείες… Ως προς τα ραδιοφωνικά ακροάματα, ο Μ. Βάρβογλης (Ριζοσπάστης, 7-7-1946) φιλοξενεί επιστολή διαμαρτυρίας εναντίον των μοιρολογιών, των αμανέδων, των ταγκο- σουινκοτράγουδων και λοιπών «μπεκροσέρτικων», για να εισηγηθεί λογοκρισία σε στίχους που «είναι ζήτημα αν θα τ’ άκουγε κανείς σε υπόγειους παραδείσους ή σε δυσώνυμους οίκους!». Η πρώτη παρεμπίπτουσα αναφορά του Φ. Ανωγειανάκη (Ριζοσπάστης, 15-8-1946) στα «σύγχρονα λαϊκά τραγούδια» θα τα θεωρήσει ως συνέχεια των δημοτικών, από τα οποία όμως λείπει ο δημιουργικός όρος της ομαδικότητας και κοινής ψυχικής ζωής. Είναι πάντως μια «ζωντανή πραγματικότητα» άξια μελέτης.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αριστερά, Ρεμπέτικα, Συνεργασίες | Με ετικέτα: , , , , , , | 241 Σχόλια »

Ο Μποστ και το επεισόδιο του U-2

Posted by sarant στο 26 Αύγουστος, 2016

Από την προηγούμενη Παρασκευή αναβίωσα μια παλιότερη καλοκαιρινή συνήθεια, δηλαδή να βάζω κάθε Παρασκευή σκίτσα του Μποστ, κι αυτό θα κρατήσει ίσαμε τα μέσα προς τέλη του Σεπτέμβρη. Την περασμένη Παρασκευή είχαμε δει ένα σκίτσο του Μποστ για τους Ολυμπιακούς αγώνες του 1960, που ήταν βεβαίως επίκαιρο διότι ολοκληρώνονταν οι Ολυμπιακοί του Ρίο, το σημερινό όμως σκίτσο δεν θα έχει συνάφεια με την επικαιρότητα. Θα δούμε πώς σχολίασε ο Μποστ ένα επεισόδιο του Ψυχρού Πολέμου που είχε κάνει πολύ θόρυβο όταν συνέβη, την κατάρριψη του αμερικανικού κατασκοπευτικού αεροσκάφους U-2 τον Μάιο του 1960 και τα όσα ακολούθησαν.

Πράγματι, την πρωτομαγιά του 1960 ένα αμερικανικό κατασκοπευτικό αεροσκάφος τύπου Λόκχιντ U-2 απογειώθηκε από τη βάση του Πεσαβάρ στο Πακιστάν με αποστολή να διασχίσει την ΕΣΣΔ φωτογραφίζοντας μυστικές στρατιωτικές εγκαταστάσεις και να προσγειωθεί σε μια βάση στη Νορβηγία. Περίπου στα μισά της διαδρομής καταρρίφθηκε (στην περιοχή του Σβερντλόφσκ) από σοβιετικό πύραυλο. Ο πιλότος, ο σμηναγός Γκάρι Πάουερς, χρησιμοποίησε το αλεξίπτωτό του και σώθηκε, αλλά συνελήφθη. Οι Ηνωμένες Πολιτείες επιχείρησαν στην αρχή να αρνηθούν ότι επρόκειτο για κατασκοπευτικό αεροπλάνο, αλλά οι Σοβιετικοί, έχοντας στα χέρια τους και τον πιλότο και τα συντρίμμια του αεροπλάνου, τους ανάγκασαν να παραδεχτούν την αλήθεια.

Συνέπεια της όξυνσης των αμερικανοσοβιετικών σχέσεων ήταν να ναυαγήσει η τετραμερής διάσκεψη των Παρισίων (μεταξύ ΗΠΑ, ΕΣΣΔ, Γαλλίας και Μεγ. Βρετανίας) που είχε προγραμματιστεί για τις 15 Μαΐου 1960 και τελείωσε σχεδόν αμέσως μόλις άρχισε, σε ηλεκτρισμένη ατμόσφαιρα.

mpost-cannes

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γελοιογραφίες, Μποστ, Πρόσφατη ιστορία, Τραγούδια | Με ετικέτα: , , , , , , , , , , | 136 Σχόλια »

Αχηβάδες και κοχύλια, πεταλίδες, στρείδια, μύδια

Posted by sarant στο 12 Αύγουστος, 2016

Κατακαλόκαιρο και διαπιστώνω ότι δεν έχω κάνει καμιάν αμιγώς θαλασσινή ανάρτηση, με εξαίρεση εκείνην για το καρνάγιο πριν από καμιά εικοσαριά μέρες. Επανορθώνω λοιπόν με τη σημερινή, που ο τίτλος της πήγε στην αρχή να μιμηθεί το «αραμπάδες και καρούλια» αλλά δεν μπόρεσε να τα βγάλει πέρα στο δεύτερο ημιστίχιο.

Από τις αχηβάδες ξεκινάω γιατί αυτές μου δώσανε το έναυσμα για το σημερινό άρθρο. Την περασμένη βδομάδα, είχα βάλει μια φωτογραφία από ένα παραλιακό εστιατόριο με την ονομασία «Το αχοιβαδάκι», όπου για χάρη της αισθητικής (το όμικρον είχε μορφή κοχυλιού) γινόταν παραβίαση της ορθογραφίας, και είχα γράψει:

Όλος σχεδόν ο κόσμος τη γράφει «αχιβάδα», αλλά τα λεξικά, και η σχολική ορθογραφία υποθέτω, τη γράφουν «αχηβάδα», μια και προέρχεται από το μεσαιωνικό «χηβάδα» και από το «χηβάδιον».

Για να συνεχίσω σήμερα την ετυμολογία της αχηβάδας, να πω ότι στο λεξικό Σουίδα βρίσκουμε το λήμμα: Χήμη, είδος οστρέου, το κοινώς χηβάδιον, και ότι η χήμη συνδέεται με το ρήμα χαίνω, επειδή το οστρακοειδές αυτό είναι ανοιχτό. Από τη χήμη ως τη χηβάδα θα μεσολάβησε ένας αμάρτυρος τύπος *χημάδα, ενώ η χηβάδα έγινε αχηβάδα με την ανάπτυξη προτακτικού α-, που προκύπτει από τη συμπροφορά (μια χηβάδα > μιαχηβάδα > αχηβάδα). Σε παρόμοιο φαινόμενο οφείλονται τύποι όπως αμασχάλη, απαλάμη, αμάχη, αλυγαριά κτλ.

Στα σχόλιά σας είχατε πει, και σωστά, ότι αχηβάδες ή χηβάδες υπάρχουν και στην αρχιτεκτονική. Όπως έγραψε ο φίλος μας ο Νίκιπλος, σε νεοκλασικά σπίτια όπου δούλευε παραγιός μάστορα, «είχαν τυφλά αψιδωτά παράθυρα τα οποία ο μάστορας αποκαλούσε «χιβάδες»». Αλλά και ο Παπαδιαμάντης, στο διήγημά του «Στο Χριστό στο Κάστρο» γράφει, για τον ναό: «Καὶ εἰς τὴν χιβάδα τοῦ ἱεροῦ βήματος, ὑψηλά, ἐφαίνετο στεφανουμένη ὑπὸ ἀγγέλων ἡ τῶν Οὐρανῶν Πλατυτέρα.»

Είναι δηλαδή η (α)χηβάδα μια ημικυλινδρική εσοχή, μια κόγχη, στην οποία τοποθετούνται διακοσμητικά ή, στους δυτικούς ναούς, αγάλματα.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Ετυμολογικά, Θαλασσινά, Ιστορίες λέξεων | Με ετικέτα: , , , , , , , | 136 Σχόλια »

Ποιήματα για τη μέρα των ερωτευμένων

Posted by sarant στο 14 Φεβρουαρίου, 2016

Του αγίου Βαλεντίνου σήμερα, η μέρα των ερωτευμένων -και μπορεί να’ναι ξενόφερτος ο άγιος, και απροκάλυπτα εμπορικό σκοπό να είχε η δημιουργία του εθίμου, αλλά θαρρώ πως τώρα πια έχουν ριζώσει, θα’ναι μια γενιά περίπου που γιορτάζουμε και στην Ελλάδα τις 14 Φεβρουαρίου, παναπεί υπάρχει πια παράδοση.

Την παράδοση αυτή, περιέργως, το ιστολόγιο δεν την έχει τιμήσει, δηλαδή δεν έχουμε αφιερώσει άρθρο στην ημέρα -μόνο πέρυσι, που έπεφτε Σάββατο, είχα τιτλοφορήσει «ερωτοχτυπημένα» τα μεζεδάκια της ημέρας. Ας επανορθώσω.

Αν ήταν μια καθημερινή μέρα, ίσως θα άξιζε να ψάξει κανείς σε έντυπα της δεκαετίας του 80 να δει ποιες ήταν, τότε, οι εντυπώσεις από τα πρώτα βήματα του γιορτασμού του αγίου Βαλεντίνου στη χώρα μας. Είναι όμως Κυριακή, μέρα που βάζουμε λογοτεχνικό υλικό, οπότε θα βάλουμε ποιήματα για τη μέρα των ερωτευμένων, ερωτικά ποιήματα δηλαδή.

Έγραψα «θα βάλουμε» και το εννοώ. Εγώ θα βάλω ένα-δυο, για φώλι, κι εσείς θα προσθέσετε (ή δεν θα προσθέσετε) όποιο ή όποια σας αρέσουν.

Και ξεκινάω, καθόλου πρωτότυπα, με το «Σ’ αγαπώ» της Μυρτιώτισσας.

Σ’ αγαπώ!

Σ’ αγαπώ· δεν μπορώ
τίποτ’ άλλο να πω
πιο βαθύ, πιο απλό,
πιο μεγάλο!

Μπρος στα πόδια σου εδώ
με λαχτάρα σκορπώ
τον πολύφυλλο ανθό
της ζωής μου.

Ω μελίσσι μου, πιες
απ’ αυτόν τις γλυκές,
τις αγνές ευωδιές
της ψυχής μου!

Τα δυο χέρια μου, να!
στα προσφέρω δετά
για να γείρεις γλυκά
το κεφάλι,

κι η καρδιά μου σκιρτά
κι όλη ζήλια ζητά
να σου γίνει ως αυτά
προσκεφάλι!

Και για στρώμα, Καλέ,
πάρε όλην εμέ,
σβήσ’ τη φλόγα σ’ εμέ
της φωτιάς σου,

ενώ δίπλα σου εγώ
τη ζωή θ’ αγρικώ
να κυλάει στο ρυθμό
της καρδιάς σου…

Σ’ αγαπώ· τι μπορώ,
Ακριβέ, να σου πω,
πιο βαθύ, πιο απλό,
πιο μεγάλο;

Φυσικά, το ξέρετε και το θυμάστε μελοποιημένο (και με αλλαγμένη τη σειρά στις στροφές) από τον Μεγάλο Ερωτικό, τον Μάνο Χατζιδάκι.

Ένα άλλο ερωτικό ποίημα που έχει μελοποιηθεί είναι, ακριβώς, το Ερωτικό. Ποίημα του αγαπημένου μου Ναπολέοντα Λαπαθιώτη, που το μελοποίησε ο Νίκος Ξυδάκης και το απέδωσε έξοχα η Ελευθερία Αρβανιτάκη.

Το ποίημα:

Καημός, αλήθεια, να περνώ του έρωτα, πάλι, το στενό,
ώσπου να πέσει η σκοτεινιά, μια μέρα, του θανάτου,
στενό, βαθύ και θλιβερό, που θα θυμάμαι για καιρό,
τι μου στοιχίζει, στην καρδιά, το ξαναπέρασμά του.

Ας είναι, ωστόσο, τι ωφελεί; Γυρεύω πάντα το φιλί,
στερνό φιλί, πρώτο φιλί, και με λαχτάρα πόση!
Γυρεύω πάντα το φιλί, που μου το τάξανε πολλοί,
κι όμως δεν μπόρεσε κανείς, ποτέ, να μου το δώσει…

Ίσως, μια μέρα, όταν χαθώ, γυρνώντας, πάλι, στο βυθό,
και με τη Νύχτα, μυστικά, γίνουμε, πάλι, ταίρι,
αυτό τ’ ανεύρετο φιλί, που το λαχτάρησα πολύ,
σα μια παλιά της οφειλή, να μου το ξαναφέρει!

Το ποίημα δεν δημοσιεύτηκε όσο ζούσε ο ποιητής. Βρισκόταν στα χαρτιά που παρέδωσε ο κληρονόμος τού Λαπαθιώτη στον Άρη Δικταίο, το 1964, για να ετοιμάσει τη συγκεντρωτική έκδοση των ποιημάτων του. Καθώς το αντέγραφε ο Δικταίος, πρόσεξε πως υπάρχει ακροστιχίδα, δηλαδή τα πρώτα γράμματα κάθε στίχου σχημάτιζαν το όνομα Κώστας Γκίκας.

Όπως έχουμε ξαναγράψει, ο Κώστας Γκίκας από το Μενίδι ήταν ο μεγάλος έρωτας του Λαπαθιώτη -συνδέονταν ίσως από το 1925 και έως τουλάχιστον το 1937. Το ποίημα γράφτηκε το 1928.

Στο αρχείο Λαπαθιώτη στο ΕΛΙΑ δεν υπάρχει το χειρόγραφο του ποιήματος που είδαμε, όμως υπάρχει ένα άλλο ποίημα του Λαπαθιώτη με ακροστιχίδα, που είναι πολύ λιγότερο γνωστό -αξίζει λοιπόν να το δούμε σήμερα.

lap-gluk

 

Είναι γλυκοθλιμμένα τα ματάκια σου
Κι είναι η ψυχή μου τόσο πονεμένη!
Μέσ’ από το γλυκόλαλο χειλάκι σου
Ουράνιο μύρο αγάπης ανασαίνει…

Μακρυά σου τι με νοιάζει αν γλυκοχάραμα
Ροδίζει στα βουνά τα χρυσωμένα;
Αυγούλες κρυσταλλένιες και ολογάλανες
Τα μάτια σου μονάχα είναι για μένα!

Νύχτα και μέρα εγώ διψώ τη μέθη τους,
Είναι η ψυχή μου τόσο πονεμένη
Ολόγλυκα η λαχτάρα μου και η θλίψη μου,
Σαν ίσκιος, μ’ ένα γέλιο σου πεθαίνει!

Υγρά τα μάτια μου είναι από τα κλάματα…
Η νύχτες, τα φεγγάρια τα θλιμμένα,
Η θάλασσα, το φως, τα ροδοσύννεφα
Σιμά σου μοναχά, γλυκό τρελόπαιδο,
Λάμπουν και φέγγουν κι είναι ωραία για μένα!…

Η ακροστιχίδα είναι διπλή, πλεχτή. Οι μονοί στίχοι σχηματίζουν το όνομα ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ και οι ζυγοί το επώνυμο ΚΟΡΤΕΣΗΣ -είναι ο νεαρός από την Ίο με τον οποίο συνδεόταν ο Λαπαθιώτης από το 1906 ως το 1910 περίπου, δηλαδή σε ηλικία 18-22 χρονών.

Να προσέξουμε ότι ο τέταρτος στίχος από το τέλος είναι γραμμένος σύμφωνα την ορθογραφία της εποχής «Η νύχτες», αντί «Οι νύχτες», και δεν μπορούμε να τον εκσυγχρονίσουμε διότι χαλάει την ακροστιχίδα.

lap-nolisΣτην πίσω πλευρά του χαρτιού υπάρχει μια πλεγμένη υπογραφή:

ΝαπολέΩν ΛαπαθιώτΗΣ

Τα πέντε υπερμεγέθη γράμματα που επισκιάζουν τα άλλα τα μικρούτσικα σχηματίζουν το όνομα ΝΩΛΗΣ, που είναι κυκλαδίτικο υποκοριστικό του «Μανώλης» -και τον Γλέζο τον φωνάζουν έτσι στο χωριό του. Τέτοια παιχνίδια με πλεχτές υπογραφές κάνουν και σήμερα θαρρώ τα ερωτευμένα ζευγάρια -εγώ πάντως στον καιρό μου έκανα μερικά πολύ ωραία αλλά δεν τα έχω κρατήσει.

Έβαλα τρία ποιήματα, σειρά σας να βάλετε κι εσείς όσα και όποια σας αρέσουν, σε ελεύθερο ή παραδοσιακό στίχο, μελοποιημένα ή όχι!

 

Posted in χειρόγραφα, Ερωτικά, Λαπαθιώτης, Μελοποιημένη ποίηση, Ποίηση | Με ετικέτα: , , , , , , , , | 116 Σχόλια »

Οι Γκιων, οι Βλων και άλλες απορίες

Posted by sarant στο 18 Νοέμβριος, 2015

Και στο σημερινό άρθρο έχω απαντήσεις σε ερωτήσεις φίλων του ιστολογίου ή γενικά αλληλογράφων μου. Ηλαλληλογράφων θα μπορούσα να πω, αφού συχνά συμβαίνει να μου κάνουν ερωτήσεις, για γλωσσικά κυρίως θέματα, γνωστοί ή άγνωστοι, άλλοτε με ηλεμήνυμα κι άλλοτε στο Φέισμπουκ (κάποτε και σε σχόλια στο ιστολόγιο, στο About ή στο άρθρο της ημέρας). Όταν μπορώ απαντάω, όπως μπορώ, αλλά συνήθως δεν προλαβαίνω να το κοιτάξω σε βάθος το θέμα. Μια φορά στο τόσο, κρατάω σε ένα αρχείο την ερώτηση και την απάντηση, μήπως και έχει ενδιαφέρον να ξαναδώ το θέμα ή να το αναπτύξω σε άρθρο στο ιστολόγιο.

Πριν από πεντέξι μήνες είχα δημοσιεύσει εδώ το πρώτο «συγκεντρωτικό» άρθρο με ερωτήσεις και απαντήσεις, και τώρα βάζω το δεύτερο στο οποίο, όπως βλέπετε από τον τίτλο, δεσπόζει μια ερώτηση -και από αυτήν θα ξεκινήσουμε.

Μια φίλη από την Εύβοια, που μου έχει δώσει κι άλλοτε αφορμή για άρθρα με τις ερωτήσεις της, με ρώτησε προχτές:

* Έτυχε να συναντήσω ανθρώπους με τα εξής επώνυμα: Γκιών και Βλών. Από πού βαστάνε άραγε; δεν ξέρω ποιόν άλλον να ρωτήσω….

Απάντησα κάπως σύντομα, εδώ αναπτύσσω λίγο περισσότερο την απάντησή μου -αλλά θα χρειαστώ και τη δική σας βοήθεια.

Η ετυμολογία των επωνύμων είναι ίσως ο πιο δύσκολος τομέας της ετυμολογίας, επειδή στη γέννηση του επωνύμου υπεισέρχεται συχνά και η οικογενειακή ιστορία. Από την άλλη, οι οικογενειακές ιστορίες συχνά λειτουργούν παραπλανητικά, αφού προσπαθούν να εξευγενίσουν τις απαρχές της οικογένειας.

Για την ετυμολόγηση των επωνύμων δεν αρκεί η καθαυτό ετυμολογία, πρέπει επίσης να βρεις πού υπάρχει το κάθε επώνυμο και από πού διαδόθηκε -αυτό θέλει έρευνα σε παλιά αρχεία (για όσες περιοχές της χώρας υπάρχουν) και μόνο ο Δικαίος Βαγιακάκος ξέρω να το έκανε. Πολλά «λεξικά επωνύμων» που κυκλοφορούν στην αγορά (π.χ. επωνύμων τουρκικής προέλευσης) ελάχιστη αξία έχουν αφού ουσιαστικά ο συγγραφέας τους άνοιξε ένα τουρκικό λεξικό και είδε ποια λέξη μοιάζει με το κάθε επώνυμο.

Ο Μανόλης Τριανταφυλλίδης ξεκίνησε να γράφει για τα Οικογενειακά μας ονόματα (όπως τιτλοφόρησε το έργο του) αλλά το άφησε ημιτελές -ωστόσο έχει εκδοθεί και επειδή είναι γραμμένο πάνω σε επιστημονικές αρχές εξακολουθεί να είναι ό,τι καλύτερο έχουμε (ή τουλάχιστον ό,τι καλύτερο έχω υπόψη μου).

Το Γκιών το καταγράφει ο Τριανταφυλλίδης σαν ιταλικής προέλευσης που εντοπίζεται, σύμφωνα με τις πηγές του, στην Κύθνο. Η νέα τεχνολογία μας δίνει ένα ακόμα εργαλείο για έρευνα επωνύμων, μια εφαρμογή που βρίσκει τα μέρη της Ελλάδας όπου υπάρχει το κάθε επώνυμο. Η εφαρμογή αυτή έχει αξία, την έχω δοκιμάσει με «μαρκαρισμένα» επώνυμα (π.χ. Ρομποτής – Λευκάδα, Κουσαθανάς – Μύκονος) και επαληθεύεται, αλλά στην περίπτωση του Γκιων δεν δίνει τα αναμενόμενα, αφού δεν δίνει καμιά ανεύρεση στην Κύθνο αλλά μόνο (λιγοστές) στο λεκανοπέδιο Αττικής και στον Πόρο. Ωστόσο, επειδή πρόκειται για σπάνιο επώνυμο, το δείγμα είναι πολύ μικρό και αρκεί να μετανάστευσαν στο κλεινόν άστυ 2-3 οικογένειες για να μεταβληθεί η εικόνα. Ιταλικό επίθετο Ghion υπάρχει, οπότε νομίζω ότι το ερώτημα απαντήθηκε.

Ο Τριανταφυλλίδης δεν λέει τίποτα για επώνυμο Βλων, το οποίο επίσης απουσιάζει από τη βάση δεδομένων με τα τηλέφωνα. Ωστόσο, γκουγκλίζοντας βρίσκω πολλές αναφορές στην Τράπεζα αίματος «Δημήτρης Βλων» και σε έναν υποστράτηγο Δημήτρη Βλων, άρα το επώνυμο υπάρχει -μένει να ξεδιαλύνουμε την προέλευσή του, και εδώ ίσως μπορείτε να βοηθήσετε κι εσείς.

Και προχωράμε στις επόμενες ερωτήσεις και απαντήσεις.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Απορίες, Γενικά γλωσσικά, Μεταμπλόγκειν, Ονόματα | Με ετικέτα: , | 213 Σχόλια »

Ένα κείμενο του Μάνου Χατζιδάκι και η εκστρατεία του ενάντια στον αυριανισμό

Posted by sarant στο 16 Ιουνίου, 2014

Συμπληρώθηκαν χτες είκοσι χρόνια από τον θάνατο του Μάνου Χατζιδάκι στις 15 Ιουνίου 1994 και με την ευκαιρία αυτή έγιναν και στο Διαδίκτυο αφιερώματα και γράφτηκαν επετειακά άρθρα. Είχα κι εγώ κατά νου να βάλω κάτι, επειδή όμως έλειπα σε ταξίδι το Σάββατο δεν προλάβαινα να το ανεβάσω χτες, οπότε το μεταφέρω σήμερα. Με την ευκαιρία, κάνω και μια αναδρομή στο φαινόμενο του αυριανισμού, που με τόσο πάθος το πολέμησε ο Μάνος Χατζιδάκις. Σήμερα βέβαια η Αυριανή έχει περιπέσει σε γενική ανυποληψία και κυκλοφοριακό ναδίρ, αλλά ο αυριανισμός δεν εξασθένισε μαζί της, κάθε άλλο φοβάμαι -έτσι κι αλλιώς, τα ιδιωτικά κανάλια είναι σήμερα το κύριο όχημά του, όχι εφημερίδες. Τότε πάντως η Αυριανή είχε μια από τις πρώτες κυκλοφορίες στη χώρα. Ένα από τα εμπορικά ατού της ήταν η τιμή της -το 1988 οι άλλες εφημερίδες έκαναν 50 δρχ. το φύλλο και λίγο αργότερα αυξήθηκαν στις 70, ενώ η Αυριανή είχε τιμή 20 δρχ. Μάλιστα, ο Κουρής είχε εκδώσει και πρωινή εφημερίδα, όπως και αθλητική, τον Φίλαθλο.

Το κείμενο που θα δημοσιεύσω υπάρχει μεν στο Διαδίκτυο αλλά είναι μάλλον κρυμμένο στα σχόλια ενός τραγουδιού του Χατζιδάκι, οπότε δεν είναι περιττό που το ξαναδημοσιεύω εδώ. Πρόκειται για επιστολή που έστειλε ο Μάνος Χατζιδάκις στις εφημερίδες «Αυγή» και «Καθημερινή» στα τέλη Ιουλίου 1988. Λίγες μέρες νωρίτερα, στο μήνυμά του για την αποκατάσταση της δημοκρατίας, ο τότε Πρόεδρος της Δημοκρατίας κ. Χρήστος Σαρτζετάκης είχε δηλώσει ότι δεν πρέπει απλώς να ανήκει η Ελλάδα στους Έλληνες αλλά και οι Έλληνες στην Ελλάδα (το είπε πιο καθαρευουσιάνικα, ενώ επίσης υποστήριξε ατεκμηρίωτες απόψεις όπως για συρρίκνωση της γλώσσας). Σε απάντηση στο προεδρικό μήνυμα, ο Μάνος Χατζιδάκις έστειλε την εξής επιστολή:

Αγαπητή Αυγή,

με την ευκαιρία της 14ης επετείου “αποκαταστάσεως”της Δημοκρατίας ακούσαμε από τον ελληνολάτρη γλωσσολόγο Πρόεδρο μας κ. Σαρτζετάκη και το εξής εξωφρενικό: Οι Έλληνες να ανήκουν στην Ελλάδα. Και βέβαια το εξωφρενικό είναι στο ότι κατά τον Πρόεδρο μας, οφείλουμε να ανήκουμε. Τι ιδέα!

Σε ποιάν Ελλάδα κύριε Πρόεδρε; Στην Ελλάδα της αυθαιρεσίας, του κρατικού ερασιτεχνισμού, του εξογκωμένου παρακράτους, της αναλγησίας και του εξευτελισμού του ανώνυμου πολίτη, του με επίσημο πρόγραμμα καταποντισμού της αξιοπρέπειάς του, του ευνουχισμού της νεότητάς του;

Στην Ελλάδα με την εξοντωτική φορολογία για να καλυφθεί η ανικανότητα του κράτους να ασκήσει οικονομική πολιτική; Στην Ελλάδα της κομπίνας και της αστυνομολατρείας, της ταύτισης έθνους και κάθε κυβερνήσεως, ώστε σαν ο πολίτης αντιδρά να χαρακτηρίζεται αυτομάτως ως αντεθνικός;

Στην Ελλάδα των Γούκων, των οπλοφορούντων Κουρήδων και Μιχαλόπουλων, των εμπρηστών, του ανεκδιήγητου κ. Τόμπρα, της ρυπαρότητας και της συνεχώς “αθώας” Αγίας Αθανασίας του Αιγάλεω;

Όχι κ. Πρόεδρε. Όσοι ξεφύγαμε από τις “στοργικές θωπείες” της μητρός Ελλάδος και μείναμε ελεύθεροι, θα διδάξουμε και τους άλλους να γίνουν ελεύθεροι και να μην ανήκουν πουθενά. Κάθε σοβαρός Έλληνας οφείλει ν’ αντιδράσει στην μεσαιωνικής προθέσεως – συγχωρέστε με – ρήση σας. Οι Έλληνες πολίτες δεν ανήκουν. Φροντίσατε να κάνετε την προεδρική σας θητεία πιο σεμνά και δίχως μεγαλοστομίες.

Γιατί η Ελλάδα σας κ. Πρόεδρε αρχίζει να μας αρρωσταίνει.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Εφημεριδογραφικά, Πρόσφατη ιστορία | Με ετικέτα: , , , , , , , | 265 Σχόλια »

Ο τζόγος της Τζοκόντας

Posted by sarant στο 13 Ιουνίου, 2014

Πριν προχωρήσω στο σημερινό άρθρο, να θυμίσω ότι απόψε το βράδυ στις 7 συμμετέχω στην παρουσίαση του βιβλίου «Ο βασιλιάς του τρακ» της Μαρίας Πετρίτση (Theorema Art Gallery, Rue Berchmans 39, B-1060).

Ξεκίνησε σήμερα το Μουντιάλ με την τελετή έναρξης και με το πρώτο ματς, Βραζιλία-Κροατία. Γράφω πριν αρχίσει το παιχνίδι, και δεν σκοπεύω ούτε να πολιτικολογήσω (προχτεσινό άρθρο) ούτε να αθλητικολογήσω (χτεσινό άρθρο), αλλά να λεξιλογήσω.

Άκουγα στο γαλλικό ραδιόφωνο μιαν ανταπόκριση από τη Βραζιλία, όπου ίσως ο ρεπόρτερ να ήθελε (ή να του είπαν) να δώσει την εντύπωση ότι παρά τις διαφωνίες και τις διαδηλώσεις τώρα όλοι στο Ρίο και στη Βραζιλία, με κομμένη την ανάσα, περιμένουν να αρχίσει το Μουντιάλ. Όπως και να είναι, είχε στο μικρόφωνο μια ντόπια κυρία που αναφώνησε «Ζόγου, ζόγου, ζόγου!».

Το μετάγραψα όπως το ακούμε: η λέξη που επαναλαμβάνεται τρεις φορές γράφεται jogo. Όσοι παρακολουθούν αθλητικά (και κυρίως ποδόσφαιρο) θα την ξέρουν κι ας μην ξέρουν πορτογαλικά, αφού μια από τις δυο μεγάλες πορτογαλικές αθλητικές εφημερίδες είναι η Ο jogo. Θα θυμάστε ίσως προς το τέλος του πρώτου μας αγώνα το 2004, τον εκφωνητή Γ. Χελάκη να βρίσκεται σε ντελίριο θριάμβου και να λέει ότι οι Πορτογάλοι δεν έχουν καταλάβει τι τους έχει συμβεί, «θα το διαβάσουν στην Ο Ζόγο αύριο το πρωί».

Jogo λοιπόν στα πορτογαλικά είναι το παιχνίδι, αλλά η λέξη έχει κι άλλες σημασίες, π.χ. παρτίδα, ματς, αγώνας, αλλά και διασκέδαση νομίζω. Να μείνουμε στη σημασία ‘παιχνίδι’ όμως, που είναι και η βασική.

Η πορτογαλική λέξη έχει την προέλευσή της στα λατινικά, όπου iocus ήταν το αστείο, το παιχνίδι των λέξεων, σε διάκριση με το παιχνίδι με πράξεις, που ήταν ludus. Ωστόσο, στα υστερολατινικά και στις ρωμανικές γλώσσες, το iocus επεκτάθηκε σημασιακά και εκτόπισε το ludus, το οποίο δεν έδωσε λαϊκούς απογόνους στις ρωμανικές γλώσσες και επιβιώνει μόνο σε λόγιες λέξεις (ludique στα γαλλικά, ludicrous κτλ.) Αντίθετα, το iocus αποδείχτηκε παραγωγικότατο σε όλες τις νεότερες γλώσσες, και έδωσε λέξεις που εκφράζουν τόσο το αστείο όσο και το παιχνίδι, κάθε λογής παιχνίδι (τυχερά παιχνίδια, αθλητικά παιχνίδια, επιτραπέζια κτλ.)

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in ποδόσφαιρο, Επικαιρότητα, Ετυμολογικά, Ιστορίες λέξεων, Συγκριτικά γλωσσικά, Σκάκι, Χαρτοπαίγνιο | Με ετικέτα: , , , , | 79 Σχόλια »

Το σημερινό άρθρο…

Posted by sarant στο 19 Ιουνίου, 2013

Το άρθρο που είχα ετοιμάσει για σήμερα, θα ανεβεί αύριο (εκτός αν πάει για μεθαύριο λόγω τυχόν έκτακτης επικαιρότητας).

Για σήμερα, επειδή η απόφαση του ΣτΕ δεν επιτρέπει να σιγήσει εντελώς το σήμα του ιστολογίου, βάζω ένα τραγούδι που μου αρέσει.

Posted in Επί της διαδικασίας | Με ετικέτα: , | 128 Σχόλια »