Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘μίζα’

Στον αστερισμό της μίζας

Posted by sarant στο 12 Νοέμβριος, 2018

Tο άρθρο που θα διαβάσετε σήμερα δημοσιεύτηκε χτες στα Ενθέματα της κυριακάτικης Αυγής. Κανονικά, οι συνεργασίες μου αυτές δημοσιεύονται κάθε πρώτη Κυριακή του μήνα, κατ’ εξαίρεση όμως την περασμένη Κυριακή, λόγω πληθώρας ύλης που λένε, ορισμένες στήλες μετατέθηκαν για τούτη την εβδομάδα, ανάμεσα σ’ αυτές κι η δική μου. Έτσι, το άρθρο έχασε κάποια από την επικαιρότητά του αφού στο μεταξύ ανακοινώθηκε η συμφωνία ή η πρόθεση για συμφωνία με την εκκλησία, μια λέξη που έχει επίσης μεγάλο λεξιλογικό ενδιαφέρον -αλλά βέβαια θα δοθεί η ευκαιρία και για ένα τέτοιο άρθρο, πιθανώς τον επόμενο μήνα.

Το σημερινό άρθρο επαναλαμβάνει εν μέρει κάποια πράγματα που είχαμε ξαναγράψει πριν από πέντε χρόνια, όταν είχε έρθει πάλι στην επικαιρότητα μια υπόθεση δωροδοκίας. Αναδημοσιεύω το άρθρο χωρίς προσθήκες, απλώς βάζω λινκ προς το ευφυέστατο «Μίζων ελληνικό λεξικό». Από την άλλη, θα είχε ενδιαφέρον αν στα σχόλιά σας αναφέρατε κι άλλα συνώνυμα της μίζας.

Στον αστερισμό της μίζας

Οπωσδήποτε, η είδηση για την προφυλάκιση (ορθότερα: προσωρινή κράτηση) ενός πρώην υπουργού, και μάλιστα πρωτοκλασάτου, είναι επόμενο να προκαλέσει αίσθηση στην κοινή γνώμη, αλλά είναι επίσης γεγονός αρκετά σημαντικό ώστε να διεκδικήσει σχολιασμό και από τη δική μας στήλη.

Φυσικά, ο δικός μας ο σχολιασμός θα είναι λεξιλογικός, πολύ περισσότερο που θα σεβαστούμε το τεκμήριο της αθωότητας του κ. Γιάννου Παπαντωνίου -κάτι που, παρεμπιπτόντως, δεν έκαναν πολλοί πολιτικοί και σχολιαστές της αντιπολίτευσης, οι οποίοι παραλλήλισαν τον ακόμη αθώο κ. Παπαντωνίου με τον πολλαπλά και τελεσίδικα καταδικασμένο κ. Τσοχατζόπουλο.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Advertisements

Posted in Αργκό, Επικαιρότητα, Ιστορίες λέξεων | Με ετικέτα: , , , , , | 185 Σχόλια »

Από το κωλόκουρο στα κουρκουμπίνια

Posted by sarant στο 30 Δεκέμβριος, 2013

Ξεκινάω με ανακοίνωση, που θα μου δώσει και την πάσα για να προχωρήσω στο σημερινό θέμα. Ανακοινώνω λοιπόν και ειδοποιώ ότι αν θέλετε να ψηφίσετε για τη Λέξη της χρονιάς πρέπει να βιαστείτε, η προθεσμία λήγει σήμερα, στις 18.00, στις 6 το απόγευμα δηλαδή. Για να ψηφίσετε, κλικάρετε εδώ.

Στην ψηφοφορία έχουν μπει 52 λέξεις, όχι όμως οι δυο λέξεις του τίτλου, που άλλωστε δεν ακούστηκαν πολύ τη χρονιά που πέρασε. Κι αν αναρωτιέστε τι σχέση έχουν τα κουρκουμπίνια, ίσως δεν έχετε διαβάσει την απολογία του αναπληρωτή διευθυντή Εξοπλισμών του υπουργείου Άμυνας κ. Αντώνη Κάντα, όπου αποκαλύπτεται ότι ένας από τους λογαριασμούς στον οποίο διοχετεύονταν τα ποσά από τις δωροδοκίες είχε την ονομασία kourkoubini. Κι έτσι, τα κουρκουμπίνια, που όλοι τα ξέραμε για σοροπιαστά γλυκά, μπορούν να αποκτήσουν και μια νέα σημασία, να δηλώνουν δηλαδή τις μίζες. Καθώς μάλιστα ο μιζαδόρος θα μπαίνει στο γραφείο του μιζολήπτη θα μπορεί να κρατάει στα χέρια ένα κουτί δεμένο με φιόγκο, όπως των ζαχαροπλαστείων, και να δηλώνει περήφανα «τα έφερα τα κουρκουμπίνια». Καλύτερο το βρίσκω αυτό, παρά την ορολογία που φέρεται να χρησιμοποίησε ο νεοδημοκράτης πολιτευτής κ. Χάρης Τομπούλογλου, όπου τα χιλιάρικα είχαν τη συνθηματική ονομασία «ημέρες αδείας» -και «είσαι εντάξει με 25 μέρες άδεια;» τον ρώτησε ο μεσάζοντας.

Ο γενικός όρος, πάντως, είναι μίζα. Η λέξη μάς έχει απασχολήσει κι άλλοτε, και ομολογώ ότι δεν έχω ξεκαθαρίσει απόλυτα την ετυμολογία της. Από μια πρώτη ματιά, φαίνεται να προέρχεται από το γαλλικό mise, από το οποίο άλλωστε προέρχεται και η άλλη μίζα, η αθώα, ο εκκινητήρας των αυτοκινήτων. Η γαλλική λέξη είναι το θηλυκό της μετοχής του ρήματος mettre (βάζω, θέτω, τοποθετώ). Θα μπορούσε να σκεφτεί κανείς ότι η μίζα (η δωροδοκία) προήλθε από τη μίζα του αυτοκινήτου, μια και είναι το ποσόν που χρειάζεται για να «μπει σε λειτουργία» μια όχι και τόσο νόμιμη υπόθεση, αλλά υπάρχει και η μίζα του καζίνου και των χαρτοπαιγνίων, κι αυτή από το γαλλ. mise, που είναι πιο παλιά και πιο πιθανή αρχή. Την άλλη φορά που είχαμε συζητήσει στο ιστολόγιο το θέμα, ο φίλος Σπύρος βρήκε επίσης ότι mise ονομάζεται, στα παλιά αγγλικά, το δώρο που έδιναν οι Ουαλοί στον βασιλιά τους -αλλά δεν είναι ανάγκη να πηγαίνουμε τόσο μακριά, η γαλλική λέξη mise με τη σημασία του ποσού που ποντάρεις στο χαρτοπαίγνιο είναι πειστικότατη για προέλευση της δικής μας μίζας -και αυτήν δέχονται και τα λεξικά.

Ωστόσο, εγώ έχω μια επιφύλαξη, επειδή έχω συναντήσει, σε παλιότερα ιδίως κείμενα, τον τύπο μίτζα, που φαίνεται να είναι η αρχική μορφή της λέξης -ας πούμε στον προπολεμικό Τροφοδότη, ένα μυθιστόρημα του Π. Μπρεδήμα. Αλλά θυμάμαι επίσης καθαρά ότι ο Γιάννης Ιωάννου, σε γελοιογραφίες του 1988 περίπου, αυτόν τον τύπο χρησιμοποιούσε, για τα τοτινά σκάνδαλα. Θα μπορούσε βέβαια η μίτζα να είναι παράλληλος τύπος της μίζας.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αργκό, Επικαιρότητα, Ετυμολογικά, Ιστορίες λέξεων | Με ετικέτα: , , , , , | 47 Σχόλια »