Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘Μακεδονία’

Συλλαλητήρια μεζεδάκια

Posted by sarant στο 3 Φεβρουαρίου, 2018

Και βέβαια τα λέω έτσι επειδή αύριο θα γίνει το συλλαλητήριο στο Σύνταγμα, «για τη Μακεδονία», δηλαδή με αίτημα να υπαναχωρήσει η χώρα μας από τη θέση που έχει ήδη αποδεχτεί εδώ και αρκετά χρόνια για συμφωνία με τη γειτονική χώρα που να προβλέπει σύνθετη ονομασία erga omnes. Αλλά το θέμα αυτό το έχουμε συζητήσει κατ’ επανάληψη και θα συνεχίσουμε να το συζητάμε, επί της ουσίας εννοώ, σήμερα όμως που είναι Σάββατο το μενού προβλέπει μεζεδάκια, παναπεί άρθρο πολυσυλλεκτικό για τα στραβά και τα παράξενα, γλωσσικά κυρίως, που ψαρέψαμε μέσα στην εβδομάδα.

* Που κάποια από αυτά, βεβαίως, εχουν και άμεση ή έμμεση σχέση με το συλλαλητήριο ή με τη συζήτηση για το Μακεδονικό, όπως το συνωμοσιολογικό αριστερά, ότι πριν από το συλλαλητήριο θα γίνει (ή ότι ήδη γίνεται) εκπομπή κυμάτων χαμηλής συχνότητας, προφανώς για να αρρωστήσει μαζικά ο αθηναϊκός πληθυσμός κι έτσι να είναι χαμηλή η προσέλευση.

* Για να προχωρήσουμε σε ένα θέμα αμιγώς γλωσσικό, αλλά και σχετικό με το συλλαλητήριο, η Lifo έβαλε τίτλο σε άρθρο της:

Ποια κανάλια και πώς θα καλύψουν το συλλαλητήριο για τη Μακεδονία της Κυριακής

Σας φαίνεται γλωσσικά στρωτός ο τίτλος; Εμένα όχι. Βρίσκω ότι πάσχει από το λεγόμενο (δηλαδή, εγώ το λέω έτσι) «σύνδρομο της ξεκάρφωτης γενικής». Ο προσδιορισμός σε γενική πτώση καλό είναι να μην απομακρύνεται από το στοιχειο που προσδιορίζει.

Έτσι που είναι διατυπωμένος ο τίτλος, ο αναγνώστης, έστω και στιγμιαία, θα σκεφτεί ότι το συλλαλητήριο γίνεται «για τη Μακεδονία της Κυριακής», προφανώς καποια κυριακάτικη εφημερίδα (και μεχρι πρόσφατα υπήρχε εφημερίδα με αυτόν τον τίτλο!) που είναι τόσο σημαντική ώστε να αξίζει να διοργανωθεί συλλαλητήριο για χάρη της.

Βέβαια, επειδή ο αναγνώστης δεν έχει κατεβεί από τον Άρη, αμέσως μετά θα το διαβάσει σωστά, ότι πρόκειται για το συλλαλητήριο της Κυριακής που γίνεται για τη Μακεδονία -αλλά γιατί να τον κάνουμε να σκοντάψει έστω και στιγμιαία; Αν αλλάξουμε τη διατύπωση γίνεται πολύ καλύτερο:

Ποια κανάλια και πώς θα καλύψουν το συλλαλητήριο της Κυριακής για τη Μακεδονία.

* Και συνεχίζουμε με μαργαριτάρι σχετικό όχι με το συλλαλητήριο ειδικώς αλλά με την πολιτική αντιπαράθεση περί το μακεδονικό. Ο κ. Σάκης Μουμτζής, ο οποίος είναι νεοφερμένος στον χώρο της Νέας Δημοκρατιας κι έτσι πρέπει να ξεσκονίσει τον αρχηγό με διπλάσια ζέση για να καλύψει τον χαμένο χρόνο, έγραψε άρθρο με τίτλο:

Το taklin του Κυριάκου στον Αλέξη

στο οποίο υμνεί τον Κ. Μητσοτάκη με ποδοσφαιρικους όρους. Όσοι ασχολούνται με το ποδόσφαιρο, λένε «τάκλιν» και γράφουν «τάκλιν». Πάμπολλοι όροι ποδοσφαιρικοί είναι δάνειοι, κι αλίμονο αν μπει και στον αθλητικό χώρο η ολέθρια νεοκαθαρευουσιάνικη τάση να λατινογράφουμε τα δάνεια για να δείξουμε ότι είναι δάνεια (Χτες βάλαμε τρία goals, ένα με penalty, ένα από corner και ένα με μακρινό shoot, και μας ακύρωσαν και ένα για offside, όμως οι αντίπαλοι έκαναν πολλά fouls -το σβήνω για να μην γκουγκλίζεται).

Ακόμα περισσότερο όμως, κυρ Μουμτζή μου, αν είναι να γραφεις το ρημάδι το τάκλιν στα αγγλικά, γράφ’το σωστά, tackling γράφεται! Με το να το γράφεις taklin, και όχι μία φορά αλλά πέντε ή έξι, δείχνεις ότι δεν ξέρεις ούτε αγγλικά!

* Μοιραία, μέσα στη βδομάδα που μας πέρασε ακούστηκε, και μάλιστα πάνω από μία φορά και σε… υπερκομματική κάλυψη, το παραμύθι ότι τάχα η Μεγάλη Βρετανία υποχρεώθηκε εξαιτίας του βέτο του ντε Γκωλ να αλλάξει το όνομά της σε Ηνωμένο Βασίλειο προκειμένου να ενταχθεί στην ΕΕ.

Πρώτος το είπε, ανάμεσα σε πολλά άλλα εξωφρενικά που ξέφυγαν από το έρκος των οδόντων του, από την εξέδρα του συλλαλητηρίου της Θεσσαλονίκης ο στρατηγός Φραγκούλης Φράγκος (ή τούμπαλιν). Μετά, το είπε ή το ξαναείπε (διότι νομίζω πως το είχε αναφέρει και παλιότερα) ο υπουργός Πάνος Καμμένος, ενώ το ίδιο ψέμα το επανέλαβε σε τηλεοπτική εκπομπή  ο (οΘντκ) σοβαρός κ. Γ. Κουμουτσάκος, και, το αποκορύφωμα, ο βουλευτής του ΣΥΡΙΖΑ Κ. Δουζίνας, που ήταν στο πάνελ,  δεν διαφωνησε!

Στο ιστολόγιο έχουμε ασχοληθεί αρκετές φορές με αυτόν τον χόακα, που πρώτος τον πλάσαρε ο Αντώνης Σαμαράς και τον διέδωσε περαιτέρω ο Σαράντος Καργάκος.

Πρόκειται για ψέμα: στην πραγματικότητα, το επίσημο όνομα Ηνωμένο Βασίλειο κτλ. υπάρχει από το 1707 και η αντίθεση του ντε Γκωλ οφειλόταν σε πολιτικούς και οικονομικούς λόγους.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γλωσσικοί μύθοι, Επαγγελματικά θηλυκά, Επικαιρότητα, Μαργαριτάρια, Μακεδονικό, Μεταφραστικά, Μεζεδάκια | Με ετικέτα: , , , , , , | 548 Σχόλια »

Ο Μποστ σκιτσάρει τον Φιντέλ Κάστρο το 1960

Posted by sarant στο 30 Νοέμβριος, 2016

Ο θάνατος του Φιντέλ Κάστρο μαθεύτηκε το πρωί του περασμένου Σαββάτου, όταν είχε ήδη ανέβει το άρθρο εκείνης της ημέρας, ενώ τις επόμενες μέρες είχα ταξίδι κι έτσι δεν μπόρεσα να γράψω κάτι για να τιμήσω τον μεγάλο Κουβανό επαναστάτη που σημάδεψε τον κόσμο και τις γενιές μας. Ωστόσο, με τα σχόλιά σας κυρίως εκείνη τη μέρα δεν έμεινε αμνημόνευτος ο Φιντέλ στο ιστολόγιο. Επειδή όμως καλό είναι να τιμηθεί και με ειδικό άρθρο ο Φιντέλ Κάστρο, κι επειδή τα περισσότερα έχουν ειπωθεί, διάλεξα να παρουσιάσω σήμερα ένα σκίτσο του Μποστ για τον Κάστρο και τη θυελλώδη επίσκεψή του στη Νέα Υόρκη τον Σεπτέμβριο του 1960, που μου το θύμισε ένας φίλος στο Φέισμπουκ.

600921

Το σκίτσο δημοσιεύτηκε στη Μακεδονία στις 21 Σεπτεμβρίου 1960 και παρουσιάζει, σκιτσογραφική αδεία θα λέγαμε, τον Φιντέλ Κάστρο να ξαπλώνει σε ένα παγκάκι, σ’ ένα πάρκο του Μανχάταν, για να κοιμηθεί.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γελοιογραφίες, Εις μνήμην, Μποστ, Πρόσφατη ιστορία | Με ετικέτα: , , , , , | 187 Σχόλια »

Μακεδονική σαλάτα

Posted by sarant στο 4 Απρίλιος, 2016

Το σημερινό άρθρο δημοσιεύτηκε χτες, πρώτη Κυριακή του μήνα, στην ταχτική στήλη «Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία», που διατηρώ στα Ενθέματα της κυριακάτικης Αυγής. Εδώ το αναδημοσιεύω χωρίς προσθήκες, παρόλο που θα μπορούσα να γράψω πάρα πολλά. Όπως έχω ξαναγράψει, τα άρθρα στην εφημερίδα έχουν περιορισμό λέξεων, οπότε για ένα τέτοιο θέμα είναι αναπόφευκτο να αφήσεις πολλά πράγματα απέξω, ιδίως αν θες κιόλας να λεξιλογήσεις. Τελικά, το σκέφτηκα και αποφάσισα να μην προσθέσω τίποτα στο άρθρο -ίσως αναφέρω μερικά στη συζήτηση.

Ο πίνακας που συνοδεύει το άρθρο είναι του Nikola Martinoski και τον διάλεξε το επιτελείο των Ενθεμάτων. Πρόσθεσα την δεύτερη εικόνα, τη φωτογραφία της κονσέρβας.

Η λέξη που κυριάρχησε στην επικαιρότητα τον προηγούμενο μήνα, προκαλώντας αναστάτωση η οποία θα μπορούσε να έχει ακόμα και ευρύτερες πολιτικές συνέπειες και δεν έχει ακόμα εντελώς καταλαγιάσει, είναι ένα κύριο όνομα, ένα τοπωνύμιο, το πιο φορτισμένο τοπωνύμιο τις τρεις τελευταίες δεκαετίες στην ελληνική πολιτική σκηνή — η Μακεδονία.

6-sarantakos

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γλωσσικά συμπόσια, Επικαιρότητα, Ιστορίες λέξεων, Μακεδονικό, Τοπωνύμια | Με ετικέτα: , , , | 231 Σχόλια »

Η Παναγιώτα Σταθοπούλου και τα «ξεχασμένα» Ιουλιανά του 1943

Posted by sarant στο 22 Ιουλίου, 2013

stathop

Η Παναγιώτα Σταθοπούλου, σε φωτογραφία από την Ελεύθερη Ελλάδα, εφημερίδα του ΕΑΜ (22.7.46)

Τρεις φορές έχουν συμβεί μήνα Ιούλιο στη νεότερη ιστορία της Ελλάδας σοβαρές «αναταραχές», με την ευρύτερη σημασία της λέξης. Οι δυο από αυτές έχουν ονομαστεί Ιουλιανά, η τρίτη, απ’ όσο ξέρω, όχι. Τα πιο γνωστά Ιουλιανά είναι βέβαια η συνταγματική εκτροπή του 1965, με τον εξαναγκασμό του εκλεγμένου πρωθυπουργού Γ. Παπανδρέου σε παραίτηση και τον διορισμό κυβέρνησης «αποστατών». Δεν θα επεκταθώ, πρόκειται για γεγονός πασίγνωστο για το οποίο το ιστολόγιο έχει γράψει πολλές φορές (εδώ μια ανακεφαλαίωση). Τα Ιουλιανά του 1965 είχαν κι έναν νεκρό, τον Σωτήρη Πέτρουλα -σαν χτες πριν από 48 χρόνια.

Τα άλλα Ιουλιανά, τα παλιότερα, που ονομάστηκαν έτσι αλλά επισκιάστηκαν από τα νεότερα, είναι τα γεγονότα που έγιναν κυρίως στην Αθήνα στις 31 Ιουλίου 1920, όταν ανακοινώθηκε η απόπειρα δολοφονίας του Ελευθ. Βενιζέλου στο Παρίσι. Το πλήθος κατέστρεψε τα γραφεία όλων των αντιπολιτευόμενων εφημερίδων (και του αριστερού Ριζοσπάστη), το Μέγαρο Σκουλούδη και τα σπίτια άλλων επιφανών αντιβενιζελικών, ενώ δολοφονήθηκε ο Ίων Δραγούμης από κρητικούς χωροφύλακες στη λεωφόρο Βασιλίσσης Σοφίας, περίπου απέναντι στο Χίλτον (τότε λεγόταν οδός Κηφισιάς). Ο λογαριασμός εκείνων των Ιουλιανών πληρώθηκε την 1η Νοεμβρίου.

Τα τρίτα Ιουλιανά, που δεν νομίζω να τα αποκάλεσε κανείς έτσι (γι’ αυτό και τα εισαγωγικά στον τίτλο), είχαν πολύ περισσότερους νεκρούς από τα γεγονότα του 1920 ή του 1965, και από μια ιδιοτροπία της ιστορίας ή των μαθηματικών πέφτουν καταμεσίς σχεδόν στην απόσταση που χωρίζει τις δυο παραπάνω χρονολογίες (1920 και 1965), δηλαδή στο 1943. Εννοώ τα γεγονότα που είχαν ως αποκορύφωμα τη μεγαλειώδη διαδήλωση του λαού της Αθήνας στις 22 Ιουλίου 1943, υπό την καθοδήγηση του ΕΑΜ, εναντίον της επέκτασης της βουλγαρικής κατοχής στη Μακεδονία. Πρόκειται για συμβάν μεγάλης ιστορικής σημασίας, το οποίο, περιέργως, ή μάλλον όχι και τόσο ανεξήγητα, αποσιωπήθηκε στη μεταπολεμική Ελλάδα, παρ’ όλο που επρόκειτο για μια κινητοποίηση που πέτυχε τον πολύ σημαντικό σκοπό της.

Κατά την Κατοχή, η Ελλάδα διαιρέθηκε σε τρεις ζώνες από τις δυνάμεις του Άξονα, γερμανική, ιταλική και βουλγαρική. Η βουλγαρική ζώνη κατοχής αποτελέστηκε από την ανατολική Μακεδονία μέχρι τον ποταμό Στρυμόνα (μέρος του ν. Σερρών και ν. Δράμας και Καβάλας) και τη Θράκη (με εξαίρεση το μεγαλύτερο τμήμα του ν. Έβρου, προς τα τουρκικά σύνορα, που παρέμεινε υπό γερμανική κατοχή), μαζί με τα νησιά Θάσο και Σαμοθράκη. Όμως, σε αντίθεση με τη γερμανική και την ιταλική ζώνη, όπου είχαμε «μόνο» κατοχή, η φασιστική Βουλγαρία προσάρτησε απλούστατα τα ελληνικά εδάφη, ακολουθώντας πολιτική εκβουλγαρισμού των κατοίκων, χριστιανών και μουσουλμάνων.

Το 1943, το ελληνικό κίνημα αντίστασης, κυρίως μέσα από το ΕΑΜ, αρχίζει να γίνεται ενοχλητικό. Ήδη με τις απεργίες και τις διαδηλώσεις του Φεβρουαρίου-Μαρτίου 1943 ματαιώνεται η πολιτική επιστράτευση, που αν υλοποιόταν θα έστελνε δεκάδες χιλιάδες Έλληνες να ενισχύσουν ως εργάτες τη γερμανική (πολεμική) βιομηχανία. Στα βουνά οι Ιταλοί δυσκολεύονται πολύ να αντιμετωπίσουν τον ΕΛΑΣ και πολλές ορεινές περιοχές έχουν ντε φάκτο απελευθερωθεί.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Επετειακά, Εθνική αντίσταση, Πρόσφατη ιστορία | Με ετικέτα: , , , , , , | 85 Σχόλια »

Ο Πρόεδρος Ταμέλης (Γιώργος Ιωάννου)

Posted by sarant στο 28 Απρίλιος, 2013

Το σημερινό διήγημα του αγαπημένου μου Γιώργου Ιωάννου, που περιγράφει το πώς έζησε ο ίδιος αλλά και οι Θεσσαλονικιοί γενικά τη μέρα του πραξικοπήματος στις 21 Απριλίου 1967 είχα σκοπό να το ανεβάσω την περασμένη εβδομάδα, που είχαμε την αποφράδα επέτειο, αλλά για τεχνικούς, που λέμε, λόγους, δηλαδή επειδή δεν είχα φροντίσει να το βρω, τελικά έβαλα ένα άλλο διήγημα, τον Αγνοημένο φιλέλληνα του Μάριου Χάκκα. Στο μεταξύ, χάρη στη βοήθεια της αγαπητής φίλης Έφης το διήγημα του Ιωάννου βρέθηκε, και πληκτρολογήθηκε χάρη στη φίλη Μαριλένα, οπότε το ανεβάζω σήμερα. Έτσι κι αλλιώς η επικαιρότητα διατηρείται κατά κάποιο τρόπο, αφού η 21.4.1967 ήταν Παρασκευή του Λαζάρου, σαν προχτές δηλαδή -και την Κυριακή των Βαΐων ήταν προγραμματισμένη η συγκέντρωση του Γ. Παπανδρέου στη Θεσσαλονίκη.

Ομολογώ ότι δεν μπόρεσα να ξεδιαλύνω μερικές αναφορές του Ιωάννου, π.χ. στον Βλαχοδήμο (μια καλή φίλη με πληροφορεί ότι ήταν κατάστημα με δερμάτινα είδη, άρα από κει θα αγόρασε ο «μπουρτζόβλαχος» τα γάντια του ίσως ήταν κάποιος ανώτερος αξιωματικός της αστυνομίας) ή για τον «γιο της συφιλιδικής», ούτε ξέρω ποιον εννοεί ότι αργότερα λύγισε και έκανε μεγάλο κακό στη Δημοκρατική Άμυνα. Ωστόσο, το φύλλο της Μακεδονίας της 21ης Απριλίου, αυτό που αγόρασε ο Ιωάννου πριν πάρει χαμπάρι ότι έχει γίνει πραξικόπημα, υπάρχει ονλάιν. Αν δείτε το πρωτοσέλιδο, που καλά το θυμάται ο Ιωάννου, ίσως προσέξετε ότι μερικοί τίτλοι είναι γραμμένοι με «τονισμό κουκκίδας» δηλ. έχουν μια κουκκίδα αντί για πνεύματα ή τόνους. Αυτό το είχε ξεκινήσει η Μακεδονία από το 1964.

Ο Πρόεδρος Ταμέλης είναι περίπτωση ραμονιού, αλλά αν δεν ξέρετε τι σημαίνει ραμόνι καλύτερα να διαβάσετε πρώτα το διήγημα για να μη σας χαλάσει το σασπένς. Το διήγημα περιλαμβάνεται στη συλλογή «Εφήβων και μη», και εδώ παρουσιάζεται με μετατροπή σε μονοτονικό αλλά διατήρηση της (έτσι κι αλλιώς σύγχρονης) ορθογραφίας του πρωτοτύπου.

Ο ΠΡΟΕΔΡΟΣ ΤΑΜΕΛΗΣ

Στις 21 Απριλίου 1967 το πρωί στη Θεσσαλονίκη ήταν ήλιος και ωραίος καιρός. Όμως δεν ξέραμε ακόμα τι μας γινότανε, ώστε να ψάλλουμε τον παλιό μας ύμνο «Γιατί χαίρεται ο κόσμος και χαμογελάει, πατέρα;». Κι έτσι αποδίδαμε τον καλό καιρό στην εποχή του και στο ότι – άλλη λογική αυτή– σε εννιά μέρες ήτανε Πάσχα. Αυτή η μέρα, δηλαδή η Παρασκευή, κι ακόμα μία, το Σάββατο των Βαΐων, απόμνεισκε για τα σχολεία. Μετά κλείνανε για τις διακοπές και για δεκαπέντε μέρες ησυχάζαμε.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Διηγήματα, Δικτατορία 1967-74, Πρόσφατη ιστορία, Ραμόνια | Με ετικέτα: , , , , | 43 Σχόλια »

Ο Πειναλέων μαθητής (Μποστ)

Posted by sarant στο 31 Μαΐου, 2012

Το σκίτσο αυτό του Μποστ δημοσιεύτηκε στη Μακεδονία στις 9 Οκτωβρίου 1960 και φαντάζει περίεργα επίκαιρο με τη σημερινή οικονομική κρίση. Είναι πάντως ένα από τα σχετικά σπάνια σκίτσα του Μποστ όπου δεν γίνεται σχεδόν καμιά αναφορά σε συμβάντα της πολιτικής μικροεπικαιρότητας. Κυριαρχεί, αντίθετα, το διαχρονικό πρόβλημα του κόστους ζωής. Ο Πειναλέων είναι μαθητής κι έχει να λύσει ένα «αγορανομικό πρόβλημα ανωτέρων μαθηματικών», που ξεκινάει όπως συνηθίζεται στα σχολικά βιβλία, με έναν μισθωτό που παίρνει τόσα το μήνα και ξοδεύει τόσα για το ένα και τόσα για το άλλο -τέτοια προβλήματα είχαν και τα δικά μας βιβλία αριθμητικής (Εργάτης εργάζεται με ημερομίσθιο 63 δραχμών, θυμάμαι), τέτοια έχουν και τα βιβλία των παιδιών μου, μόνο που εδώ στο πρόβλημα του Μποστ η κατάληξη είναι διαφορετική: αφού παίρνει 2000 και ξοδεύει περισσότερα, πότε θα πεθάνει; Ο Πειναλέων κάνει τη σούμα και βγάζει αποτέλεσμα Δεκέμβριο.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γελοιογραφίες, Μποστ | Με ετικέτα: , , , | 59 Σχόλια »

Εις μνήμην Βασίλη Χριστοδούλου (1917-2010)

Posted by sarant στο 10 Σεπτεμβρίου, 2010

Πέθανε προχτές ο γελοιογράφος Βασίλης Χριστοδούλου, ύστερα από ευδόκιμη γελοιογραφική θητεία που ξεπέρασε τις έξι δεκαετίες, σε πάμπολλες εφημερίδες και περιοδικά, ας πούμε στη Βραδυνή ή στο Ρομάντζο. Πριν από μερικά χρόνια είχα διαβάσει μια συνέντευξή του και είχα εκπλαγεί συνειδητοποιώντας ότι εξακολουθούσε να σχεδιάζει γελοιογραφίες καθημερινά, αν και σε προχωρημένη ηλικία, περασμένα τα 85, και τον είχα θαυμάσει. Βέβαια, επειδή οι εφημερίδες με τις οποίες συνεργαζόταν τελευταία δεν ήταν καθόλου του γούστου μου, δεν έχω δει την τελευταία του δουλειά κι έτσι στη μνήμη μου θα μείνει σαν ο πολιτικός γελοιογράφος της αντιδικτατορικής περιόδου της Βραδυνής το 1973, καθώς και από τις εξαιρετικές έγχρωμες γελοιογραφίες του στην τελευταία σελίδα του Ρομάντζου, όπου τα σκίτσα του έκαναν καλή παρέα με τους βαρελόφρονες του Αρχέλαου και τον Σπαγγοραμμένο του Πολενάκη.

Σκέφτηκα να κάνω μια μικρή αναδρομή ακριβώς στις αντιδικτατορικές γελοιογραφίες του Β. Χριστοδούλου στη Βραδυνή του 1973, που τυχαίνει να τις έχω στο αρχείο μου. Όμως θα δώσω τον λόγο και στον Στάθη Σταυρόπουλο, ο οποίος χτες έγραψε στην Ελευθεροτυπία τα εξής με τα οποία συμφωνώ εκτός από μια λέξη: Ενας απ’ τους μεγαλύτερους Ελληνες γελοιογράφους, ο πρωτομάστορας Βασίλης Χριστοδούλου, εκδήμησε χθες σε ηλικία 93 ετών. Εχοντας αρχίσει να δημοσιεύει γελοιογραφίες από το 1936, μόλις σε ηλικία 19 χρόνων, υπήρξε, ώς τις ημέρες μας, η ζωντανή ιστορία της ελληνικής πολιτικής και κοινωνικής γελοιογραφίας. Διέπρεψε και στα δύο είδη! και ως πολιτικός γελοιογράφος στην «Αθηναϊκή» και κυρίως στη «Βραδυνή» για 20 και παραπάνω χρόνια, αλλά και ως αστέρι της κοινωνικής γελοιογραφίας σε περιοδικά, όπως ο «Θησαυρός», το «Πάνθεον», οι «Εικόνες» το θρυλικό «Ρομάντζο» κι άλλες «χάρτινες» (και πολύ καλύτερες) «τηλεοράσεις» της εποχής ’50, ’60, ’70. Θα μείνω ερωτευμένος με τις χάρτινες γυναίκες του Χριστοδούλου, τις τρομερές ατάκες των ηρώων του -των απλών καθημερινών ανθρώπων. Οι γελοιογραφίες του Βασίλη Χριστοδούλου συζητιούνταν στα καφενεία, ενώ με το πενάκι του απέδωσε τα ήθη μισού και πάνω αιώνα, συμβάλλοντας ταυτοχρόνως στη διαμόρφωσή τους. Τώρα που τέλειωσε μπορούμε να μακαρίσουμε τη συμβολή του στα ελληνικά γράμματα, εύγε!

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γελοιογραφίες, Εις μνήμην, Πρόσφατη ιστορία | Με ετικέτα: , , , , , , , , , | 39 Σχόλια »

Τρία στιγμιότυπα από το Μακεδονικό Μέτωπο

Posted by sarant στο 25 Νοέμβριος, 2009

Δρόμος κοντά στη Φλώρινα, από φωτογραφία Αμερικάνων εθελοντών νοσοκόμων

Λέγοντας Μακεδονικό Μέτωπο εννοώ το μέτωπο του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου στη Μακεδονία από το 1915 έως το 1918. Αν και η Ελλάδα δεν είχε ακόμα μπει στον πόλεμο, ο πόλεμος είχε μπει στην Ελλάδα: πολλές από τις μάχες έγιναν σε ελληνικό έδαφος και τα μετόπισθεν της Αντάντ ήταν η Θεσσαλονίκη με το περίφημο περιχαρακωμένο της στρατόπεδο.

Θα δώσω σύντομα την ιστορία του μετώπου. Τον Σεπτέμβριο του 1915, ύστερα από σκληρό παζάρι, η Βουλγαρία αποφασίζει να μπει στον πόλεμο με τις Κεντρικές δυνάμεις (Γερμανία, Αυστροουγγαρία, Τουρκία). Αμέσως η πλάστιγγα στα Βαλκάνια γέρνει με τη μεριά των Κεντρικών: η θέση των Σέρβων γίνεται απελπιστική. Η Ελλάδα είχε αμυντική συνθήκη με τη Σερβία, άρα έπρεπε κι αυτή να μπει στον πόλεμο. Ο Βενιζέλος, που είναι οπαδός της εξόδου στον πόλεμο, εξαναγκάζεται σε παραίτηση, αλλά τις τελευταίες ώρες της πρωθυπουργίας του αγγλογαλλικά στρατεύματα αποβιβάζονται στη Θεσσαλονίκη (με άδειά του ή χωρίς, οι γνώμες διίστανται). Η νέα ελληνική κυβέρνηση αρνείται να βοηθήσει τη Σερβία, με το πρόσχημα ή επιχείρημα ότι ο πόλεμος δεν είναι βαλκανικός αλλά πανευρωπαϊκός, όμως κάνει την ανάγκη φιλοτιμία και ανέχεται την αγγλογαλλική παρουσία στη Θεσσαλονίκη.

Ωστόσο, οι δυνάμεις της Αντάντ είναι απαράσκευες και μικρές κι έτσι ελάχιστη βοήθεια στους Σέρβους θα καταφέρουν να προσφέρουν. Έχοντας να πολεμήσουν σε δυο μέτωπα, οι Σέρβοι μοιραία καταρρέουν. Ο κύριος όγκος του στρατού τους επιλέγει να περάσει μέσα από την Αλβανία υπό εφιαλτικές συνθήκες, και όσοι δεν άφησαν τα κόκαλά τους μέσα στο χιόνι από τις αρρώστιες και τις επιθέσεις ατάκτων φτάνουν τελικά στις ακτές της Αδριατικής και με γαλλικά πλοία περνάνε κυρίως στην Κέρκυρα, η οποία για ένα διάστημα μετατρέπεται σε πρωτεύουσα της κατακτημένης Σερβίας, και εκεί μεταφέρεται και η Βουλή (Σκουπτσίνα). Πολλοί Σέρβοι, ήδη άρρωστοι και ταλαιπωρημένοι, πεθαίνουν στο νησάκι Βίδο. Τελικά όμως τα σερβικά στρατεύματα ανασυγκροτούνται, αναλαμβάνουν δυνάμεις και ξαναπερνούν (υποθέτω δια θαλάσσης) στη Θεσσαλονίκη για να συνεχίσουν τον πόλεμο.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Πρόσφατη ιστορία | Με ετικέτα: , , , , | 154 Σχόλια »

Τα Ιουλιανά του 1965 δοσμένα από το πενάκι των γελοιογράφων

Posted by sarant στο 14 Ιουλίου, 2009

bgazeimatiΠέρυσι τον Δεκέμβρη, με την εξέγερση των νέων, κάποιοι μίλησαν για δεκεμβριανά, αντιπαραθέτοντας, αντιπαραβάλλοντας ή συγκρίνοντας τα γεγονότα που (αμήχανοι) ζούσαμε με τα μεγάλα, ιστορικά γεγονότα που έμειναν να αποκαλούνται, με αρχικό γράμμα κεφαλαίο, Δεκεμβριανά· δηλαδή, για να δανειστώ τον εσκεμμένα ουδέτερο ορισμό του λεξικού ΛΚΝ, τα «αιματηρά γεγονότα που συνέβησαν στην Aθήνα το Δεκέμβριο του 1944».

Δεν έχει κάθε μήνας δικιά του λέξη για τρανταχτά γεγονότα που συνέβησαν κατά τη διάρκειά του. Υπάρχουν, ας πούμε, Ιουλιανά και Δεκεμβριανά, αλλά όχι Ιανουαριανά ή Μαρτιανά (εξόν κι αν θεωρήσουμε τις Μάρτιες ειδούς, τα μεγαλεία να φοβάσαι, ω ψυχή, αλλά αυτές αφορούσαν συγκεκριμένες ημερομηνίες, οπότε δεν είναι το ίδιο). Ούτε είναι όλα τα «μηναία» γεγονότα της ίδιας βαρύτητας. Τα Ιουλιανά και τα Δεκεμβριανά τα ξέρει ο πιο πολύς κόσμος, τα Σεπτεμβριανά (το πογκρόμ κατά των Ρωμιών στην Πόλη το 1955) και τα Νοεμβριανά (το αντίστοιχο εναντίον των βενιζελικών, το 1916 στην Παλιά Ελλάδα) έχουν σαφώς μικρότερην αναγνωρισιμότητα, ενώ για τα Φεβρουαριανά ή τα Ιουνιανά πρέπει ν’ ανοίξετε παλιά συγγράμματα για να βρείτε τι ήταν (και τα δυο στον 19ο αιώνα συνέβησαν, αν δεν κάνω καμιά γκάφα). Από την άλλη, ο Απρίλης, ο μήνας ο σκληρός, ξεχωρίζει· δεν έχει Απριλιανά, έχει όμως απριλιανή δικτατορία, απριλιανό καθεστώς και απριλιανούς επίορκους αξιωματικούς.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γελοιογραφίες, Επετειακά, Πρόσφατη ιστορία | Με ετικέτα: , , , , , , | 91 Σχόλια »