Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘Μαρία Γιαννακάκη’

Γυναικοκτονία, λέξη που ενοχλεί

Posted by sarant στο 9 Ιανουαρίου, 2019

Το 2019 άνοιξε με ένα φρικτό έγκλημα, τη δολοφονία της 29χρονης Αντζελίνας Πέτρου στην Κέρκυρα από τον πατέρα της, ο οποίος δεν ενεκρινε τον ερωτικό δεσμό της κόρης του. Το 2018 είχε κλείσει με ένα άλλο πολύκροτο έγκλημα, στο άλλο κοσμοπολίτικο νησί μας, στην άλλη άκρη του ελληνικού χώρου, τον βιασμό και φόνο της 21χρονης φοιτήτριας Ελένης Τοπαλούδη στη Ρόδο.

Και για τα δυο αυτά εγκλήματα, χρησιμοποιήθηκε από πολλούς ένας νεολογισμός. Ειπώθηκε πως αποτελούν περιπτώσεις γυναικοκτονίας. Αυτόν τον σχετικά νέο όρο τον συμπεριλάβαμε στην πρόσφατη ψηφοφορία του ιστολογίου για τη Λέξη του 2018, όπου πήρε τη 17η θέση ανάμεσα στους 49 όρους.

Ο νεολογισμός αυτός ενόχλησε πολύ ορισμένους. Βέβαια, δεν είναι ασυνήθιστο να ενοχλεί ένας καινούργιος όρος, ένας νεολογισμός, θα έλεγα μάλιστα πως οι περισσότεροι νεολογισμοί μάς ξενίζουν την πρώτη φορά που τους συναντάμε, ενώ αρκετές φορές δυσκολευόμαστε να τους συνηθίσουμε: κάποτε μάς φαίνεται πως ο νεολογισμός δεν αποδίδει καλά το ξένο (συνήθως αγγλικό) πρωτότυπο, αν υπάρχει, ή πως είναι κακοσχηματισμένος: θυμηθείτε, λογουχάρη, τις αντιδράσεις ορισμένων για τον όρο «διακύβευμα» ή του καθηγητή Γ. Μπαμπινιώτη για τον όρο «γενόσημα», αντιδράσεις μάταιες όσο και κωμικές.

Όμως στην περίπτωση της γυναικοκτονίας η ενόχληση δεν οφείλεται σε διαφορά γλωσσικών αντιλήψεων -με άλλα λόγια, το θέμα είναι πολιτικό και όχι γλωσσικό.

Όταν η Μαρία Γιαννακάκη, γενική γραμματέας Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, χαρακτήρισε, και σωστά, γυναικοκτονία τη δολοφονία της Κέρκυρας, δέχτηκε πολλές ενοχλημένες αντιδράσεις, που εστιάζονταν στην εξής επιχειρηματολογία, που θεωρώ πως είναι σόφισμα: αν λες «γυναικοκτονία» την ανθρωποκτονία, αυτό σημαίνει πως δεν θεωρείς ανθρώπους τις γυναίκες, άρα επιστρέφεις στην εποχή του «έχω δυο παιδιά κι ένα κορίτσι» και απανθρωποποιείς τις γυναίκες (εδώ ένα παράδειγμα διανοητή με αυτό το σόφισμα)

Είναι, βέβαια, σόφισμα. Καταρχάς, δεν χαρακτηρίζεται «γυναικοκτονία» ο οποιοσδήποτε φόνος γυναίκας. Αν κάποιος αρχίζει να πυροβολεί στο πλήθος, και σκοτώσει και γυναίκες, δεν θα έχουμε γυναικοκτονία, το ίδιο και αν γίνει ένοπλη ληστεία με θύματα. Ούτε αν κάποιος σκοτώσει γυναίκα π.χ. για κτηματικές διαφορές θα χρησιμοποιηθεί αυτός ο όρος. Ο όρος «γυναικοκτονία» (femicide στα αγγλικά) δηλώνει τη δολοφονία γυναίκας επειδή είναι γυναίκα. Η δολοφονία της Κέρκυρας είναι χαρακτηριστική περίπτωση γυναικοκτονίας, παρόλο που έχει και άλλα χαρακτηριστικά, ρατσιστικά ας πούμε. Ο πατέρας-αφέντης θεωρεί κτήμα του την κόρη του και δικαίωμά του να αποφασίζει με ποιον θα σχετίζεται και με ποιον δεν θα σχετίζεται.

Ο σεξιστικός χαρακτήρας του εγκλήματος φαίνεται και από το ότι ενώ είναι αρκετά συνηθισμένο να βιαιοπραγεί ο πατέρας κατά της κόρης επειδή δεν εγκρίνει τον δεσμό της, είναι πολύ πιο σπάνιο να βιαιοπραγήσει ο πατέρας στον γιο για ανάλογη αιτία -και βέβαια είναι αδιανόητο να δολοφονήσει μητέρα τον γιο της επειδή δεν εγκρίνει την ερωτική του σύντροφο.

Έπειτα, το ότι χαρακτηρίζουμε «γυναικοκτονία» ορισμένους φόνους γυναικών δεν σημαίνει ότι δεν τις χαρακτηρίζουμε και ανθρωποκτονίες. Οι γυναικοκτονίες είναι υποσύνολο των ανθρωποκτονιών, όπως και τα ρατσιστικά ή τα ομοφοβικά εγκλήματα είναι υποσύνολο των εγκλημάτων. Άλλωστε, υπάρχουν, και από τα πολύ παλιά χρόνια, και άλλοι όροι που χαρακτηρίζουν ειδικές περιπτώσεις ανθρωποκτονίας -έχουμε την πατροκτονία και τη μητροκτονία. Αν ακολουθήσουμε τη λογική του σοφίσματος πιο πάνω, θα πρέπει να πούμε πως με το να λέμε «πατροκτονία» και όχι «ανθρωποκτονία» απανθρωποποιούμε τον πατέρα, πράγμα ολοφάνερα παράλογο.

Απλώς, είπαμε «πατροκτονία» για να αναδείξουμε ένα έγκλημα με ιδιαίτερη ηθική απαξία. Παρομοίως, λέμε «γυναικοκτονία» για να αυξήσουμε την επίγνωση για το πρόβλημα, να το αναδείξουμε, να πάψει να κρύβεται πίσω από τον ευφημιστικό μανδύα του «εγκλήματος πάθους» ή του «εγκλήματος τιμής».

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Advertisements

Posted in Δύο φύλα, Δικαιώματα, Νεολογισμοί | Με ετικέτα: , , , , , | 247 Σχόλια »

Και πάλι για τον γέροντα Παστίτσιο

Posted by sarant στο 27 Ιανουαρίου, 2017

Πριν από τεσσεράμισι χρόνια -μια ζωή, θα έλεγε κανείς- η ελληνική μπλογκόσφαιρα είχε αναστατωθεί από την υπόθεση του γέροντα Παστίτσιου. Για να φρεσκάρω τη μνήμη σας, έτσι ονομαζόταν μια σατιρική σελίδα στο Φέισμπουκ, που ειρωνευόταν την καπηλεία και τις υπερβολές που διαδίδονταν από παραθρησκευτικούς και εθνικιστικούς κύκλους γύρω από τον γέροντα Παΐσιο, έναν αγιορείτη μοναχό (κατά κόσμον Αρσένιος Εζνεπίδης, 1924-1994) που έγινε γνωστός από κάποιες ασυνάρτητες ρήσεις του που προβάλλονται ως προφητείες (και που δεν ξέρουμε καν αν είναι δικές του ή μεταγενέστερες προσθήκες), καθώς και για τα θαύματα που υποτίθεται ότι γίνονται στη μονή όπου είναι θαμμένος. Ο Παΐσιος, στο μεταξύ, ύστερα από διαδικασίες φαστ-τρακ έχει από το 2015 γίνει άγιος της Ορθόδοξης Εκκλησίας.

10_aug_2012_eleytherh_wra_efhmerida_paisios_thamaΗ τρολοσελίδα του Γέροντα Παστίτσιου (που είχε ανθρώπινο σώμα αλλά παστιτσένιο κεφάλι) είχε μεγάλη επιτυχία και τελικά αυτό δεν της βγήκε σε καλό. Ο εμπνευστής της σελίδας, παρωδώντας τις ειδήσεις για δήθεν θαύματα του Παΐσιου, είχε την έξυπνη ιδέα να κατασκευάσει ένα ψευτοθαύμα του Παστίτσιου, ότι τάχα θεράπευσε έναν 18χρονο χρήστη ναρκωτικών που είχε πάθει τροχαίο ατύχημα. Η φάρσα είχε μεγάλη επιτυχία, ίσως μεγαλύτερη απ’ ό,τι έπρεπε, μια και αναδημοσιεύτηκε ευρύτατα από τους παϊσιοκάπηλους -κι έφτασε να γίνει πρωτοσέλιδο, τον Αύγουστο του 2012, στην ακροδεξιά Ελεύθερη Ώρα. Και βέβαια, όταν οι παϊσιοκάπηλοι έμαθαν ότι είχαν πιαστεί κορόιδα, θύμωσαν -και κάπου εκεί η υπόθεση ξέφυγε από τα στενά όρια της μπλογκόσφαιρας κι έπαψε να είναι απλώς τρικυμία σε ένα φλιτζάνι καφέ.

Πράγματι, λίγες μέρες αργότερα, ο βουλευτής Χρ. Παππάς, υπαρχηγός της ναζιστικής συμμορίας, έκανε ερώτηση στη Βουλή υποστηρίζοντας ότι ο δημιουργός της τρολοσελίδας (που ως τότε ήταν άγνωστος) «υβρίζει, ειρωνεύεται και προσπαθεί να ευτελίσει την ιερή μορφή της Ελληνορθοδοξίας, τον Γέροντα Παΐσιο».

Θυμίζω ότι βρισκόμαστε στο 2012, όταν η Χρυσή Αυγή απολαμβάνει τη δόξα της εισόδου της στη Βουλή, ο Μιχαλολιάκος είναι το αγαπημένο παιδί των ιδιωτικών καναλιών που τον ξεπλένουν με στοργή και ζήλο, πίνοντας από την κούπα του, ενώ στυλοβάτες του καθεστώτος όπως ο Μπάμπης Παπαδημητρίου λαχταρούν να δημιουργηθεί μια «σοβαρή Χρυσή Αυγή» για να το στηρίξει.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Ετυμολογικά, Ελευθερία του λόγου, Ιστορίες λέξεων | Με ετικέτα: , , , | 185 Σχόλια »