Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘Μαρκ Τουέιν’

Η ιστορία με το κριάρι (του Μαρκ Τουέιν)

Posted by sarant στο 15 Απρίλιος, 2018

Το σαββατοκύριακο προμηνυόταν ζοφερό κι έτσι διάλεξα για το κυριακάτικο ανάγνωσμά μας κάτι χιουμοριστικό, που να μας κάνει να ξεσκάσουμε από τα σύννεφα της πολεμικής σύγκρουσης και την αγωνία για τον Βασίλη Δημάκη. Τελικά, το δεύτερο θέμα φαίνεται πως διευθετήθηκε τουλάχιστον προς το παρόν, ενώ στο πρώτο αποφύγαμε τα πολύ χειρότερα -ωστόσο δεν άλλαξα την επιλογή μου, το γέλιο χρειάζεται.

Θα παρουσιάσω ένα χιουμοριστικό διήγημα του Μαρκ Τουέιν (1835-1910), του πατέρα της αμερικανικής λογοτεχνίας. Για τον Τουέιν δεν χρειάζονται συστάσεις, στη γενιά μου όλοι είχαν διαβάσει είτε σε πλήρη μορφή είτε σε διασκευή τον Τομ Σόγιερ ή τον Χοκ Φιν, αλλά ο Τουέιν έγραψε πολύ περισσότερα και επίσης αξιόλογα, ενώ και η βιογραφία του έχει ενδιαφέρον, με την αγάπη του για την τεχνολογία και τις εφευρέσεις, τους αγώνες του για τα ανθρώπινα δικαιώματα (ιδίως την κατάργηση της δουλείας) και την αντιμπεριαλιστική στάση του στα τελευταία κυρίως χρόνια της ζωής του. Αλλά αυτά τα ξέρετε -αν και θα ενδιέφερε να δούμε αν οι νεότεροι τον έχουν επίσης διαβάσει.

Οπότε, ας μείνουμε στο συγκεκριμένο διήγημα. Το έγραψε το 1872 (κατά σύμπτωση, η φωτογραφία που βρήκα στην αγγλική Βικιπαίδεια είναι από εκείνα τα χρόνια) και περιλαμβάνεται στη συλλογή Roughin it. Εγώ το πήρα από τη δίτομη έκδοση «Μαρκ Τουαίην – Διηγήματα Α’+Β'» που ειναι επιλογή από τα Άπαντά του, σε μετάφραση της Ρένας Χατχούτ. Θα μπορούσα να διαλέξω ένα πιο συμβατικό χιουμοριστικό, όπως το «Η κυρία Μακ Γουίλιαμς και οι κεραυνοί», που άρεσε πολύ στον παππού μου, αλλά τελικά προτίμησα το Κριάρι -άλλη φορά βάζουμε τους κεραυνούς.

Τον Μαρκ Τουέιν, που τότε τον λέγαμε Τουέν, τον είχα μάθει απο τον παππού μου -τα καλοκαίρια που πήγαινα μαζί τους στο Τολό πηγαίναμε στη Δανειστική Βιβλιοθήκη του Ναυπλίου και δανειζόμασταν βιβλία, κι εκεί είχα διαβάσει τον Τομ Σόγιερ και τον Χοκ Φιν, καθώς και κάμποσα διηγήματα. Τη δίτομη έκδοση των Γραμμάτων, που έχει εξαντληθεί πια και δεν έχει ξανακυκλοφορήσει, την είχα αγαπήσει πολύ τότε που βγήκε, το 1979 -υπάρχει ακόμα γραμμένη με μολύβι η τιμή, 140 δρχ. ο τόμος.

Το πρωτότυπο το βρίσκετε εδώ. Το διήγημα έχει πολλά αμερικάνικα κύρια ονόματα, που έχουν μεταγραφεί με τις συμβάσεις της εποχής, δηλαδή χωρίς απλογράφηση, π.χ. Τζέηκοπς αντί Τζέικοπς που θα λέγαμε σήμερα. Τα άφησα όπως ήταν, μάλλον από φυγοπονία. Άφησα και το «Ιλλινόις» διότι έτσι το λέγαμε τότε, δεν είχε πάρει το κουτάλι μας νερό να μορφωθούμε και να μάθουμε ότι το λένε Ιλινόι.

Η ιστορία με το κριάρι

Εκείνο τον καιρό τα παιδιά μου ’λεγαν πότε πότε ότι έπρεπε να παρακαλέσω κάποιον Τζιμ Μακ Μπλέην να μου διηγηθεί τη συναρπαστική ιστορία με το κριάρι του παππού του – αλλά πάντα πρόσθεταν ότι δεν έπρεπε ν’ αναφέρω το θέμα αν ο Τζιμ δεν ήταν μεθυσμένος εκείνη την ώρα -όχι πολύ δηλαδή, απλώς όσο χρειάζεται για να ’ρθει στο κέφι και να νιώθει άνετα. Μου το ’λεγαν συνέχεια, μέχρι που άρχισε να με τρώει η περιέργεια. Έγινα η σκιά του Μπλέην. Αλλά μάταια, γιατί τα  παιδιά όλο και κάποια αντίρρηση είχαν για την κατάστασή του. Συχνά μέθαγε αρκετά, ποτέ όμως ικανοποιητικά. Ποτέ δεν είχα ξαναπαρακολουθήσει άνθρωπο με τόσο αμείωτο ενδιαφέρον, με τέτοια ανήσυχη αγωνία. Ποτέ δεν είχα λαχταρήσει τόσο να δω έναν άνθρωπο να γίνεται σκνίπα. Επιτέ­λους, ένα βράδι, έτρεξα βιαστικά στην καλύβα του, γιατί είχα μάθει ότι αυτή τη φορά η κατάστασή του ήταν τέτοια, που ακόμα κι οι πιο σχολαστικοί την έβρισκαν άψογη -ήταν ήρεμα, γαλήνια, συμμετρικά με­θυσμένος- ούτε ένας λόξιγκας δεν έσπαγε τη φωνή του, ούτε ένα σύννεφο στο μυαλό του δε σκοτείνιαζε τη μνήμη του. Μπαίνοντας τον είδα να κάθεται πάνω σ’ ένα άδειο βαρέλι από μπαρούτι, μ’ ένα πήλινο τσιμπούκι στο ένα χέρι και το άλλο σηκωμένο για να επι­βάλει την ησυχία. Το πρόσωπό του ήταν κόκκινο, ολο­στρόγγυλο και πολύ σοβαρό. Ο λαιμός του ήταν γυ­μνός και τα  μαλλιά του ανάκατα. Στην εμφάνιση και την αμφίεση ήταν ένας αντιπροσωπευτικός τύπος χρυσοθήρα τής εποχής. Πάνω στο τραπέζι ήταν στημένο ένα κερί και στο θαμπό του φως ξεχώρισα «τα παιδιά» καθισμένα εδώ κι εκεί σε ράντζα, κιβώτια, βαρέλια από μπαρούτι κλπ.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Advertisements

Posted in Διηγήματα, ΗΠΑ, Χιουμοριστικά | Με ετικέτα: , , | 89 Σχόλια »

Η σιρκονφλέξ δεν πεθαίνει, όπως αναγγέλθηκε

Posted by sarant στο 11 Φεβρουαρίου, 2016

Συζητήθηκε πολύ τις τελευταίες μέρες μια είδηση για τη μεταρρύθμιση της γαλλικής ορθογραφίας, η οποία προβλέπει, ανάμεσα στ’ άλλα, την «κατάργηση της accent circonflexe (αξάν σιρκονφλέξ)», σε βαθμό που, πρέπει να το πω, αρχικά με εξέπληξε, αφού δεν περίμενα να μας μέλει τόσο πολύ μια πίτα που, όπως και να το κάνουμε, δεν την τρώμε.

Ωστόσο, δεν έπρεπε να εκπλαγώ. Καταρχάς, τα γαλλικά είναι η γλώσσα που πολλοί από εμάς (ιδίως οι πιο παλιοί) διδαχτήκαμε στο γυμνάσιο, οπότε η ρημάδα η σιρκονφλέξ θα μας έχει ταλαιπωρήσει αρκετά, κι έπειτα γενικώς η ορθογραφία, παρόλο που είναι καθαρή σύμβαση, εξάπτει τα πάθη και προκαλεί ηθικό πανικό πολύ περισσότερο από άλλες πτυχές της γλώσσας. Όπως έχω ξαναγράψει, για κάποιο λόγο, όταν βλέπουμε να αλλάζει ο τρόπος γραφής μιας λέξης με τον οποίο έχουμε γαλουχηθεί, νιώθουμε να ανατρέπεται κάτι βαθιά μέσα μας: μετεβλήθη εντός μου ο ρυθμός του κόσμου, για να θυμηθούμε τον Βιζυηνό.

Είναι και κάτι άλλο, ότι στα ελληνικά η λέξη «σιρκονφλέξ» ακούγεται κάπως περίεργα -ίσως διότι το «σιρκο-» θυμίζει το τσίρκο ή επειδή η κατάληξη μοιάζει με το επίθημα -έξ που χρησιμοποιού(σα)με για ευκαιριακές λεξιπλασίες του τύπου Ελλαδέξ. Τα άλλα δυο διαδεδομένα τονικά σημάδια της γαλλικής έχουν ονόματα αυστηρά, δωρικά, αξάν(τ) εγκύ, αξάν γκραβ, ενώ η τσαχπίνα η σιρκονφλέξ ξεχωρίζει.

Ωστόσο, με τη σιρκονφλέξ ισχύει περίπου αυτό που συνέβη και στον Μαρκ Τουέν. Θα το θυμάστε το ανέκδοτο: Ανοίγει μια μέρα ο Μαρκ Τουέν την εφημερίδα και βλέπει… την είδηση του θανάτου του. Οπότε τους γράφει ένα μπιλιετάκι: The reports of my death are greatly exaggerated. Κατά πάσα πιθανότητα δεν συνέβη ακριβώς έτσι, αλλά μπορούμε κι εμείς να πούμε πως τα όσα γράφτηκαν για τον θάνατο (ή την κατάργηση) της σιρκονφλέξ είναι υπερβολικά.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γαλλία, Επικαιρότητα, Ορθογραφικά, γαλλικά | Με ετικέτα: , , , | 136 Σχόλια »

Ηλιοστασιακά μεζεδάκια

Posted by sarant στο 20 Ιουνίου, 2015

Οι αστρονομούντες θα μας πουν πότε ακριβώς, πάντως ή σήμερα ή αύριο ή μεθαύριο έχουμε το θερινό ηλιοστάσιο, τη μεγαλύτερη μέρα της χρονιάς, που από τα πανάρχαια χρόνια είχε ιδιαίτερη σημασία για τους ανθρώπους, οπότε είπα να αποκαλέσω έτσι τα μεζεδάκια μας. Και για να προλάβω σχόλια, η λέξη «ηλιοστασιακός» φαίνεται να υπάρχει, αφού την καταγράφει τουλάχιστον το ηλελεξικό της live-pedia, ενώ τη βρίσκω επίσης σε αστρολογικά συμφραζόμενα. [Με ειδοποίησαν ότι το ηλιοστάσιο θα είναι αύριο 21/6 στις 19.38 ώρα Ελλάδος -δηλαδή την ώρα της συγκέντρωσης στο Σύνταγμα].

redishΑρκετά μεζεδάκια θα μπορούσε να ψαρέψει κανείς από τα ομοιόμορφης κατασκευής μικρά πλακάτ που κρατούσαν αρκετοί από τους διαδηλωτές της συγκέντρωσης των φιλοευρωπαϊστών την περασμένη Πέμπτη (λες κι εμείς είμαστε αντιευρωπαϊστές, αλλά τέλος πάντων).

Το καλυτερότερο πάντως είναι αυτό που βλέπετε αριστερά, που καταφέρνει να στριμώξει αρκετά λάθη σε έξι λέξεις. Υποθέτω πως ήθελε να πει reddish αντί για redish, κοκκινωπό δηλαδή (και όχι κόκκινο -θυμίζει λίγο εκείνο το κοκκινομπορντοροδί της κυρίας που πουλάει χαλιά) αλλά το cliantel είναι πολλαπλό λάθος διότι δεν είναι σαφές ποια λέξη ήθελε να βάλει ο αστοιχείωτος που το έγραψε. Πελατειακό κράτος, αλλά τότε είναι clientelist, διότι το client state είναι άλλο πράγμα.

Δύσκολες λέξεις, κίνδυνος για λάθη. Καλά έκανε ο άλλος που διάλεξε το πλακάτ No to Stalinism.

.

* Και πόσοι τάχα πήραν μέρος στη συγκέντρωση εκείνη; Εδώ η Lifo είχε την απάντηση που πάει με όλα, αφού στην αρχική μορφή του άρθρου της μίλησε για «Ευάριθμο πλήθος στην πλατεία Συντάγματος». Ύστερα, κάποιος άνοιξε το λεξικό, είδε ότι «ευάριθμος» σημαίνει «ολιγάριθμος», και το διόρθωσαν. Για του λόγου το αληθές:

lifosynt2

* Συνεχίζουμε με άλλα θέματα και με ένα εισαγόμενο μαργαριτάρι. Γιατί εισαγόμενο; Διότι στην αγγλική έκδοση του Πρώτου Θέματος γράφτηκε κάτι για το σουβλάκι που φτιάχνεται με εισαγόμενο (σε μεγάλο βαθμό) κρέας, και εκεί διαβάζουμε ότι A large portion of souvlaki meet is imported. Πέρα από αυτό, το άρθρο μιλάει, αν κατάλαβα καλά, για γύρο, ενώ η φωτογραφία έχει καλαμάκια (με την αθηναϊκή έννοια του όρου).

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Μεζεδάκια, Το είπε/δεν το είπε | Με ετικέτα: , , , , , , | 287 Σχόλια »