Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘μαϊμού’

Η ανίκητη ακλισία

Posted by sarant στο 19 Ιουλίου, 2011

 

Το άρθρο αυτό του πατέρα μου, του Δημήτρη Σαραντάκου, δημοσιεύεται σήμερα στην εφημερίδα «Εμπρός» της Μυτιλήνης. Αυτή τη φορά ο πατέρας μου θίγει ένα θέμα γλωσσικό, που και εδώ μας έχει απασχολήσει και μάλιστα πάνω από μία φορά, το φαινόμενο της ακλισίας (εγώ τη λέω και ακλισιά). Θα κάνω δυο σύντομα σχόλια, ένα εισαγωγικό κι ένα στον επίλογο.

Το εισαγωγικό σχόλιο είναι πως υπάρχουν πολλές και διάφορες περιπτώσεις ακλισίας, και η κάθε μια αξίζει ξεχωριστή εξέταση. Το  «μαϊμού προϊόντα», με το οποίο ξεκινάει ο πατέρας μου το άρθρο του, είναι πολυλεκτικό παρατακτικό σύνθετο, αν δεν κάνω λάθος (μονολεκτικό παρατακτικό σύνθετο είναι π.χ. τα «κουταλοπήρουνα»). Τέτοια έχουμε πάρα πολλά στη σύγχρονη γλώσσα, π.χ. νόμος-πλαίσιο, παιδί-θαύμα, λέξη-κλειδί, αναλυτής-προγραμματιστής. Ο κανόνας είναι ότι κλίνονται  και οι δυο λέξεις που τα απαρτίζουν (όχι όπως στα γαλλικά ή τα ιταλικά), και αυτό είναι εύκολο να τηρηθεί όταν και οι δυο λέξεις έχουν το ίδιο γένος -π.χ. «αναλυτές-προγραμματιστές». Όταν οι δυο λέξεις διαφέρουν στο γένος τότε κάποιοι αισθάνονται αμηχανία και αφήνουν άκλιτο το ένα σκέλος. Δεν είναι τυχαίο ότι το «προϊόντα μαϊμούδες» είναι λιγότερο διαδομένο από το άκλιτο «προϊόντα μαϊμού», με ή χωρίς παύλα. Οπότε, εδώ διαφωνώ με τον πατέρα μου, δεν νομίζω ότι η ακλισία δείχνει κακά ελληνικά, δείχνει μάλλον αμηχανία. Ειδικά η λέξη «μαϊμού» αξίζει να συζητηθεί χωριστά, έχει κι άλλο ψωμί. Αλλά πολλά είπα, αφήνω το επόμενο σχόλιο για το τέλος.

Στο σημείωμά μου αυτό μπαίνω, ίσως, στα οικόπεδα του γιου μου, εφόσον θίγω ένα γλωσσικό θέμα, αλλά ακούγοντας προχτές τους ανελλήνιστους της τηλεόρασης να μας κοπανάνε συνεχώς για «μαϊμού πιστοποιητικά σπουδών» ή για «μαϊμού εκπαιδευτικούς» και δε συμμαζεύεται, δεν άντεξα και ανέτρεξα σε όσα λεξικά έχω στη βιβλιοθήκη μου, για να δω αν η λέξη «μαϊμού» είναι άκλιτος επιθετικός (ή κάτι ανάλογο) προσδιορισμός. Βρήκα λοιπόν πως η λέξη μαϊμού είναι ουσιαστικό γένους θηλυκού και κλίνεται σύμφωνα με τους κανόνες της ελληνικής γραμματικής: η μαϊμού, της μαϊμούς, τη μαϊμού, οι μαϊμούδες, των μαϊμούδων, τις μαϊμούδες. Η λέξη σημαίνει τον πίθηκο, μεταφορικώς όμως χρησιμοποιείται για να υποδηλώσει όποιον, παρ’ αξίαν, κατέχει κάποιο αξίωμα ή θέση, ή καμώνεται πως είναι κάτι, ενώ δεν είναι, π.χ. μαϊμούδες-πατριώτες, μαϊμούδες-τεχνοκράτες κ.ο.κ.. Προφανώς σχετίζεται με το ρήμα πιθηκίζω ή μαϊμουδίζω.
Τώρα γιατί τη μεταχειρίζονται σαν άκλιτη; Την αιτία να την αναζητήσουμε στην αγραμματοσύνη, την ημιμάθεια και τη νωθρότητα σκέψης, που χαρακτηρίζουν πολλούς από εκείνους που υποτίθεται είναι ταγμένοι να μας διαφωτίζουν ή να μας πληροφορούν. Πριν από δέκα χρόνια με αφορμή το τραγικό ναυάγιο της «Σάμινας», μας είχαν ταράξει με διάφορα, όπως «το δράμα των επιβατών της “Σάμινα”», οι «πλοιοκτήτες της “Σάμινα”» και τα παρόμοια. Φαίνεται πως θεωρήσανε το όνομα ξενικό και, συνεπώς, άκλιτο κι ας είναι ελληνικότατο και σχετίζεται με το θρυλικό πλοίο του Πολυκράτη της Σάμου, τη φοβερή «Σάμαινα»!

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Ακλισιά, Γενικά γλωσσικά, Δημήτρης Σαραντάκος, Φιλοξενίες | Με ετικέτα: , , | 238 Σχόλια »

Αρπαχτικά και κατοικίδια

Posted by sarant στο 23 Μαΐου, 2011

Ο άνθρωπος είναι αχάριστο πλάσμα κι αυτό αντικατοπτρίζεται στη φρασεολογία του.  Τα ζώα τα ήμερα, που τα έχει του χεριού του από την αρχή του χρόνου και που τα εκμεταλλεύεται αγρίως, τα αντιμετωπίζει, τουλάχιστον στη νεοελληνική γλώσσα, με έσχατη περιφρόνηση.

Ο καλύτερος φίλος του ανθρώπου, ο σκύλος, έχει τη χειρότερη μεταχείριση: σκυλίσια ζωή, δουλεύει σαν σκύλος, ψόφησε σαν το σκυλί, έγινε ρεζίλι των σκυλιών, το σκυλομετάνιωσα. Σκυλί θεωρείται ο άνθρωπος ο ανάλγητος, ο σκληρός· άπιστα σκυλιά λέγαμε τους αγαρηνούς, κι εκείνοι έλεγαν τα ίδια και χειρότερα· ακόμα κι όταν πεις ότι κάποιος είναι σκυλί στη δουλειά, δηλαδή ακούραστος, με ανεξάντλητη αντοχή, στην ουσία τον θεωρείς καλό για να σε υπηρετεί μόνο. Ίδια γεύση πατερναλιστικού επαίνου αφήνει και το «πιστό σκυλί».

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γενικά γλωσσικά, Φρασεολογικά | Με ετικέτα: , , , , , | 176 Σχόλια »