Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘Μελίνα Δασκαλάκη’

Η κότα δεν τρώει μπισκότα

Posted by sarant στο 24 Ιανουαρίου, 2013

Θα μπορούσα να το βάλω και σαν ερώτηση; Τρώει η κότα μπισκότα; Προτίμησα όμως να παρουσιάσω απευθείας την απάντηση που δίνω εγώ΄στο φλέγον αυτό ερώτημα, απάντηση όμως που θα την τεκμηριώσω στο τέλος του άρθρου, αφού πρώτα εξηγήσω τι συνδέει την κότα με τα μπισκότα και πώς αυτό μπορεί να ενδιαφέρει ένα ιστολόγιο γλωσσικού και όχι, ας πούμε, ορνιθπολογικού προσανατολισμού. Στο μεταξύ, σκεφτείτε κι εσείς αν τρώει η κότα μπισκότα.

Βέβαια, όσοι έχετε ακούσει την εκπομπή που κάναμε πρόσφατα με τη Μελίνα Δασκαλάκη στον ηλεραδιοφωνικό σταθμό amagi radio μπορεί να θυμάστε τι σχέση έχει η κότα με τα μπισκότα. Πράγματι, όσα συζητήσαμε σε εκείνη την εκπομπή είναι η αφορμή του σημερινού σημειώματος.

Λέγαμε λοιπόν για το συκώτι, το οποίο, όπως έχουμε αναφέρει και στο ιστολόγιο, προέρχεται από το «συκωτόν ήπαρ», δηλαδή το συκώτι από χήνες και άλλα ζώα, που οι αρχαίοι τα τάιζαν με σύκα για να παίρνει άρωμα. Με τον καιρό, το ουσιαστικό εξέπεσε και παρέμεινε το επίθετο, «συκωτόν», το οποίο έφτασε να χαρακτηρίζει όχι μόνον το ειδικά προετοιμασμένο συκώτι, αλλά το συκώτι γενικά. Από το συκωτόν, που ήταν πια ουσιαστικό, είχαμε το υποκοριστικό συκώτιον και μετά συκώτι. Αυτό το γλωσσικό φαινόμενο, η απόπτωση δηλαδή του ουσιαστικού, είναι αρκετά συνηθισμένο στα ελληνικά (πρβλ. ποντικός μυς δηλ. το ποντίκι από τη θάλασσα (πόντος) που έγινε ποντικός, νεαρόν ύδωρ, πανικός φόβος) και λογαριάζω να του αφιερώσω ένα άρθρο στο κοντινό μέλλον (οπότε, ας μην το πολυσυζητήσουμε σήμερα).

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Advertisements

Posted in Γιουτουμπάκια, Ετυμολογικά, Ιστορίες λέξεων | Με ετικέτα: , , , , , , | 196 Σχόλια »

Η εκπομπή στη Σκόνη του χρόνου

Posted by sarant στο 8 Ιανουαρίου, 2013

Σύμφωνα με την παροιμία, ο παπάς πρώτα τα γένια του βλογάει, ο καθένας δηλαδή επιδιώκει να αντλήσει πρώτα ο ίδιος όφελος από κάτι και μετά, ενδεχομένως, να φροντίσει για το κοινό καλό. Η εικόνα της παροιμίας είναι παρμένη από τη θεία λειτουργία: όταν ο παπάς λέει «ευλογητός» και στη συνέχεια θυμιάζει με το θυμιατό, φαίνεται σαν πρώτα απ’ όλα να θυμιάζει τη γενειάδα του.

Η παροιμία υπάρχει και σε παραλλαγές, ας πούμε «Ο Χριστός πρώτα ευλόγησε τα γένια του και ύστερα των Αποστόλων».

Παράδειγμα χρήσης της παροιμίας θα μπορούσε να είναι:
– Μόλις ανέλαβε πρόεδρος της Βουλής, διόρισε την κόρη του μετακλητή υπάλληλο.
– Δεν το περίμενες; Ο παπάς πρώτα τα γένια του βλογάει.

Από την παροιμία γεννήθηκε και η παροιμιακή φράση «βλογάει τα γένια του», που λέγεται με τον ίδιο τρόπο όπως και η παροιμία, π.χ. για όποιον εκμεταλλεύεται τη δημόσια θέση του για να αποκομίσει προσωπικό όφελος. Για παράδειγμα, «Οι δικαστές ευλόγησαν τα γένια τους και επιδίκασαν αναδρομικές αυξήσεις στον εαυτό τους». Η φράση χρησιμοποιήθηκε πρόσφατα (αλλά δεν βρίσκω το απόσπασμα) για την επιτροπή του ΕΚΕΒΙ που αποφάσισε να αγοραστούν παιδικά βιβλία, κάποια από τα οποία είχαν γραφτεί από συγγραφείς-μέλη της επιτροπής (δεν θα μπω στην ουσία του θέματος, όμως).

Ψάχνοντας να βρω παραδείγματα χρήσης της παροιμιακής φράσης διαπίστωσα με λίγη έκπληξη ότι πολλοί τη χρησιμοποιούν με αρκετά διαφορετική σημασία. Δηλαδή, διαβάζω ότι «Ο Ολάντ ευλογεί τα γένια του» επειδή, σε ανακοίνωση της γαλλικής προεδρίας για την επιτυχή σύναψη της συμφωνίας, επαινούνται οι προσπάθειες του Γάλλου προέδρου. Ή, ο Ζαρντίμ ευλόγησε τα γένια του επειδή παίνεψε την ομάδα του για την αποδοσή της. Σημειώνω αυτή τη χρήση που τη θεωρώ αποκλίνουσα -δεν προλαβαίνω να ψάξω αν είναι κυρίαρχη, αλλά θα με ενδιέφερε να μου πείτε με ποια από τις δύο σημασίες χρησιμοποιείτε εσείς τη φράση, αν τη χρησιμοποιείτε: άντληση οφέλους ή αυτοέπαινο; Δεν είναι το ίδιο. Όταν ο προπονητής μιας ομάδας παινεύει τους παίκτες του ή ακόμα και τον εαυτό του δεν αντλεί αθέμιτο όφελος όπως ο (υποθετικός βέβαια) πρόεδρος της Βουλής που διορίζει συγγενείς του.

Αν έχετε φτάσει ως εδώ, ίσως απορείτε τι σχέση έχει ο τίτλος με όσα διαβάζετε. Η απορία θα σας λυθεί αμέσως.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γενικά γλωσσικά, Περιαυτομπλογκίες, Συνεντεύξεις | Με ετικέτα: , | 79 Σχόλια »