Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘Μεσσηνία’

Το ξώπορτο του πρωθυπουργού

Posted by sarant στο 13 Οκτωβρίου, 2014

Αν μου πείτε ότι κακώς ασχολούμαι δεύτερη φορά για το ίδιο θέμα, δηλαδή με τη λέξη «ξώπορτο» που ξεφούρνισε ο πρωθυπουργός κ. Αντώνης Σαμαράς την περασμένη Παρασκευή κατά την ολοκλήρωση της κοινοβουλευτικής συζήτησης για την παροχή ψήφου εμπιστοσύνης στην κυβέρνηση, θα θεωρήσω δικαιολογημένα μεν τα παράπονά σας, αλλά θα σας αντιτείνω ότι για ένα ιστολόγιο που κυρίως λεξιλογεί το θέμα εξακολουθεί να παρουσιάζει ενδιαφέρον, πολύ περισσότερο που δεν είναι λυμένο. Άλλωστε, την πρώτη φορά, στα μεζεδάκια του Σαββάτου, το θέμα το είχα θίξει ακροθιγώς -ή ίσως «ξώπορτα», μια και αφού δεν ξέρουμε (ακόμα) τι ακριβώς σημαίνει η λέξη δεν αποκλείεται να έχει και αυτή τη σημασία.

Για να πάρουμε τα πράγματα από την αρχή, ο κ. Σαμαράς, σύμφωνα και με την καταγραφή της ομιλίας του, είπε, απευθυνόμενος (φυσικά) προς το κόμμα της αξιωματικής αντιπολίτευσης: Και δεν φτάνουν όλα τα άλλα, κοροϊδεύετε και τον κόσμο. Και το κάνετε με έναν τρόπο ξώπορτο. Η λέξη αυτή προκάλεσε γέλια και επιφωνήματα απορίας, οπότε ο κ. πρωθυπουργός αναφώνησε: Ξώπορτο! Καλά, κανένας δεν είναι από χωριό εδώ πέρα; Δεν υπάρχει κανένας να καταλάβει τι είναι ξώπορτο; Και μετά συνέχισε: Τη μια αρχίζετε μια στροφή στην Εκκλησία. Υποτίθεται! Πήγατε στο ‘Αγιον Όρος. Μέχρι και στο Βατικανό έφτασε η χάρη σας… Αλλά εδώ, στον Αγιασμό, μόλις προχθές, αποφύγατε το σταυρό που σας πρότεινε ο Αρχιεπίσκοπος. Κάντε ό,τι θέλετε, δικαίωμά σας. Τον κόσμο να μη δουλεύετε μόνο

Αν προσπαθήσουμε από τα συμφραζόμενα να καταλάβουμε τι σημαίνει η λέξη, θα δυσκολευτούμε. Πάντως είναι κάτι κακό. Ίσως να σημαίνει «ξεδιάντροπο».

Αν επιστρατεύσουμε την ετυμολογία της λέξης, που μας δείχνει τάχα την αλήθεια για τη σημασία της, θα δούμε ότι προέρχεται απο τις λέξεις «έξω» και «πόρτα», αλλά αυτό δεν θα μας διαφωτίσει και πολύ, γιατί η λέξη έχει πάρει μεταφορική σημασία.

Όμως, ο κ. Σαμαράς είχε χρησιμοποιήσει ξανά τη λέξη «ξώπορτο» ή μάλλον το επίρρημά της, «ξώπορτα», τον Ιούνιο του 2013, στο συνέδριο της Νέας Δημοκρατίας. Τότε είχε πει: «Στην  ΕΡΤ διέπραξαν σφάλματα όλοι όσοι κυβέρνησαν μέχρι τώρα και επωφελήθηκαν ιδιαίτερα όλοι όσοι δεν κυβέρνησαν. Ασφαλώς και το ΠΑΣΟΚ διόριζε και η ΝΔ διόριζε, αλλά, γιατί μ’ αρέσει να τα λέω όλα ξώπορτα, και οι δύο διόριζαν  κυρίως ανθρώπους της αριστεράς«.

Ας προσπεράσουμε τη θηριώδη αντιστροφή της πραγματικότητας κι ας επικεντρωθούμε στη λέξη «ξώπορτα». Εδώ είναι ολοφάνερο τι σημαίνει: έξω απ’ τα δόντια, με παρρησία, χωρίς υπεκφυγές. Πάντως, είναι κάτι αναντίρρητα θετικό.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Όχι στα λεξικά, Βουλή, Επικαιρότητα, Λεξικογραφικά, Ντοπιολαλιές | Με ετικέτα: , , | 142 Σχόλια »

Παραμεθόρια μεζεδάκια

Posted by sarant στο 23 Νοεμβρίου, 2013

μεσσηνία 1470010_571007812952862_1972187967_nΟ τίτλος του σημερινού μας άρθρου ίσως φανεί αινιγματικός, αλλά είναι παρμένος από μια είδηση που προκάλεσε αρκετήν ιλαρότητα στη μπλογκόσφαιρα τις τελευταίες μέρες, δηλαδή ότι για τον ΟΑΕΔ η Καλαμάτα περιλαμβάνεται στις… παραμεθόριες περιοχές της χώρας, για τις οποίες ο οργανισμός δίνει επιδότηση στους επιχειρηματίες που θα εγκαταστήσουν εκεί την επιχείρησή τους. Συγκεκριμένα, η σχετική διάταξη αναφέρει: Επίσης, επιδοτούνται, με ποσοστό 1%, όλες οι βιομηχανικές, βιοτεχνικές και μεταλλευτικές επιχειρήσεις εφόσον είναι εγκατεστημένες στους νομούς ΛΕΣΒΟΥ, ΧΙΟΥ, ΣΑΜΟΥ, ΔΩΔΕΚΑΝΗΣΟΥ, ΘΕΣΠΡΩΤΙΑΣ, ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ, ΚΑΣΤΟΡΙΑΣ, ΦΛΩΡΙΝΑΣ, ΠΕΛΛΑΣ, ΚΙΛΚΙΣ, ΣΕΡΡΩΝ καθώς και στις επαρχίες ΚΑΛΑΜΑΤΑΣ & ΜΕΣΣΗΝΗΣ του νομού ΜΕΣΣΗΝΙΑΣ.

Όπως είπα, η είδηση έδωσε λαβή σε πολλά πνευματώδη σχόλια, καθώς και στον χάρτη που βλέπετε αριστερά, όπου ο νομός Μεσσηνίας έχει μεταφερθεί φωτοσοπικώς πάνω από την Κέρκυρα, ώστε να συνορεύει με την Αλβανία. Σύμφωνα με διευκρινίσεις που έδωσε ο διοικητής του ΟΑΕΔ, η περίεργη ρύθμιση δεν είναι έργο της τωρινής κυβέρνησης, παρά θεσπίστηκε το 1989, από κυβέρνηση Ανδρέα Παπανδρέου «μετά τον σεισμό της Καλαμάτας». Προσωπικά, δέχομαι την εξήγηση, παρόλο ο σεισμός είχε γίνει τρία χρόνια νωρίτερα, το 1986. Αλλά, αναρωτιέμαι: από το 1989 ίσαμε σήμερα έχουν περάσει σχεδόν 25 χρόνια, έχει αλλάξει ο χάρτης της Ευρώπης, έχουν γίνει κοσμοϊστορικά γεγονότα, πώς εξηγείται ότι όλες οι κυβερνήσεις που μεσολάβησαν, και ειδικά η σημερινή που υποτίθεται ότι κόβει δαπάνες από παντού, δεν κατάργησαν αυτή την παράλογη (πλέον) ρύθμιση; Ακόμα να στεγνώσει η μπογιά στο παγκάκι;

(Ποιο παγκάκι; Αν δεν ξέρετε το ανέκδοτο, θα το πούμε στο τέλος, να μη χάνουμε τον ειρμό).

Και αφού για το παραμεθόριο της Καλαμάτας δόθηκε αυτή η εξήγηση, θέλω πολύ να πιστέψω ότι υπάρχει κάποιος εξίσου βάσιμος και σοβαρός λόγος που η κυρία Εύη Παπαγεωργίου, στη νεαρή ηλικία των 32 ετών τοποθετήθηκε διοικήτρια στο νοσοκομείο Σπάρτης. Πείτε μου ότι έχει κάνει λαμπρές σπουδές, είμαι πρόθυμος να πειστώ πως ο διορισμός είναι αξιοκρατικός, παρόλο που στο βιογραφικό της διά γυμνού οφθαλμού βλέπω μόνο ένα πτυχίο οικονομικών σπουδών και υπό εξέλιξη μεταπτυχιακά, καθώς και ευδόκιμη προϋπηρεσία στην ΟΝΝΕΔ και τη ΔΑΠ.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γιουτουμπάκια, Μαργαριτάρια, Μεζεδάκια | Με ετικέτα: , , , , , | 58 Σχόλια »

Ο μπάρμπας απ’ την Κορώνη

Posted by sarant στο 27 Ιουνίου, 2013

Μια έκφραση που χρησιμοποιούμε συχνά για κάποιον που έχει μεγάλα μέσα, υψηλές γνωριμίες, που του εξασφαλίζουν περιζήτητους διορισμούς, καλοπληρωμένες αργομισθίες, χαριστικές συμβάσεις, ευνοϊκές μεταθέσεις, κέρδη πολλά, σίγουρα λεφτά και εισόδημα μεγάλο, είναι η «έχει μπάρμπα στην Κορώνη». Μόλις χτες την είδα σε τίτλο ενός ιστολογίου, όπου υποτίθεται πως μία υπουργός (μία την έχουμε έτσι κι αλλιώς) παρέμεινε στο υπουργείο της χάρη στον ισχυρό θείο της. Στην ουσία της υπόθεσης δεν μπαίνω, εμένα με ενδιαφέρει η έκφραση -και κυρίως η προέλευσή της.

Γιατί να εξασφαλίζει τόσο προνομιακή μεταχείριση ο μπάρμπας από την Κορώνη; Στο κάτω-κάτω, η μεσσηνιακή κωμόπολη, παρά τις φυσικές ομορφιές της, δεν είναι ο ομφαλός της γης. Ποια είναι η προέλευση της φράσης;

Ασφαλώς η φράση δεν φτιάχτηκε στις μέρες μας, είναι πολύ παλιότερη, ανάγεται επομένως και σε γεγονότα παλιότερα. Αν ψάξετε στο Διαδίκτυο για την προέλευση της φράσης, θα βρείτε κάμποσες εκδοχές. Θα τις παρουσιάσω και θα τις σχολιάσω.

1) Σε έναν τουριστικό ιστότοπο, αναφέρεται ότι: «Κι όμως, την περίοδο της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και της Τουρκοκρατίας η Κορώνη είχε τόση ανάπτυξη λόγω του λαδιού και της ελιάς, ώστε το λιμάνι της είχε απίστευτη εμπορική κίνηση και οι μπαρμπάδες έλυναν και έδεναν μέσα κι έξω από το Κάστρο (μπαρμπάδες: οι τσιφλικάδες της περιοχής). Για όλες σου λοιπόν τις υποθέσεις σε οποιοδήποτε σημείο της Ελλάδας, πήγαινες και έβρισκες έναν μπάρμπα στην Κορώνη και σου έλυνε όλα τα προβλήματα. Με λίγα λόγια, με μια αμοιβή, οι μπαρμπάδες ξεκαθάριζαν σε σχέση με τους σουλτάνους και τους Τούρκους. Έτσι βγήκε η έκφραση «αυτός έχει μπάρμπα στην Κορώνη».»

Τα προβλήματα αυτής της εξήγησης είναι τα ακόλουθα: α) δεν τεκμηριώνεται πουθενά ότι μπαρμπάδες αποκαλούσαν τους τσιφλικάδες, β) υπονοεί ότι αυτοί οι παντοδύναμοι τσιφλικάδες, που στο πι και φι «καθάριζαν» με τον σουλτάνο ήταν Ρωμιοί -διορθώστε με, αλλά Ρωμιοί τσιφλικάδες δεν ξέρω να υπήρχαν πολλοί, και γ) η μεγάλη ακμή της Κορώνης ήταν πριν από την Τουρκοκρατία. Άρα, θα την απορρίψουμε.

Τέσσερις άλλες εξηγήσεις έχει συγκεντρώσει στον ιστότοπό του ο Α. Στουγιαννίδης. Καμία δεν με πείθει, αλλά θα πω και γιατί.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γιατί (δεν) το λέμε έτσι, Επικαιρότητα, Φρασεολογικά | Με ετικέτα: , , , | 113 Σχόλια »

Πόσο θα κόστιζε ένας μεταφραστής;

Posted by sarant στο 1 Σεπτεμβρίου, 2009

Στο φόρουμ της Λεξιλογιας, η αγαπητή Αλεξάνδρα (γιόρταζε και προχτές), που πέρασε τις διακοπές της στο νομό Μεσσηνίας, ψάρεψε από μια τοπική εφημερίδα μερικά τρανταχτά μαργαριτάρια σε κείμενο που, υποτίθεται, θέλει να ενημερώσει τους ξένους τουρίστες για τα όσα γίνονται στην περιοχή. Έτσι, ο αλλοδαπός τουρίστας διαβάζει, ας πούμε, ότι

The entire good world will pass from Kalamata this summertime!

(Ναι, καλά το καταλάβατε: Όλος ο καλός ο κόσμος θα περάσει από την Καλαμάτα αυτό το καλοκαίρι, αυτό λέει το ελληνικό κείμενο).

Και για να δώσουμε ένα πιο ολοκληρωμένο δείγμα γραφής, ταιριάζει η είδηση για τη Γιορτή Πατάτας που έγινε στην Αλαγονία:

For 22nd year, will be the Potato Feast, Saturday 22 August in the square of Alagonia. The feast will begin at 9p.m, in which will be offered free potatoes cooked with various ways, while it will exist traditional music.

Το οποίο αποτελεί μετάφραση στα αγγλικά του:

Για 22η χρονιά, θα γίνει η Γιορτή της Πατάτας, το Σάββατο 22 Αυγούστου στην πλατεία της Αλαγονίας. Η γιορτή θα ξεκινήσει στις 9μ.μ, στην οποία θα προσφέρονται δωρεάν πατάτες μαγειρεμένες με διαφόρους τρόπους, ενώ θα υπάρχει και παραδοσιακή μουσική.

Ίσως να είμαι υπερβολικά αυστηρός, βέβαια. Στο κάτω-κάτω, για ένα τζάμπα έντυπο πρόκειται, κι αν ο αναγνώστης έχει παράπονα μπορεί να ζητήσει τα λεφτά του πίσω. Χαρακτηριστικό πάντως είναι ότι το αντίστοιχο γερμανικό κείμενο είναι στρωτό, χωρίς προφανή λάθη. Εξήγηση; Ο εκδότης του εντύπου δεν ήξερε γερμανικά, οπότε πλήρωσε κάποιον να το μεταφράσει. Αγγλικά όμως, «ήξερε».

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά | Με ετικέτα: , , | 36 Σχόλια »