Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘μετρό’

Μετρό χωρίς μέτρο

Posted by sarant στο 18 Ιουνίου, 2015

Στα απομνημονεύματά του («Σκόρπια φύλλα της ζωής μου») ο Γεώργιος Δροσίνης θυμάται, ανάμεσα σε πολλά άλλα, την πρώτη (και, αν δεν κάνω λάθος, μοναδική) επίσκεψή του στο Παρίσι, το 1921. Επειδή είχε μια παραγγελία να αγοράσει υφάσματα από το μεγάλο κατάστημα Printemps («Βασίλειο του Κουρελιού» το αποκαλεί), παρακάλεσε την ξενοδόχο του να του δείξει πώς να πάει,  κι εκείνη, επειδή τον είχε περί πολλού (μια και είχε μάθει από άλλους Έλληνες πελάτες ότι φιλοξενεί un grand poète) του πρότεινε να τον οδηγήσει εκείνη εκεί.

Γράφει ο Δροσίνης: «Μ’ επήρε και μ’ επήγε σαν αρουραίο ποντικό, δηλαδή με το Μετρό, τον υπόγειο σιδηρόδρομο, χωρίς να ιδώ τίποτε, χωρίς να ξέρω από πού και πώς επεράσαμε, άψε σβήσε μ’ ένα κατέβασμα μιας σκάλας και μ’ ένα ανέβασμα άλλης σκάλας και ανάμεσα σε πολυκοσμία, που ανεβοκατέβαινε στα βαγόνια τα γοργοπέραστα. Χρειάζεται σπουδή και γύμναση για να μπορεί κανένας να κυκλοφορεί με το Μετρό και από την πρώτη φορά είδα πως δεν είναι για μένα. Και όχι μόνον για τις δυσκολίες αυτές, αλλά και γιατί εγώ ήθελα να βλέπω πού πηγαίνω και από πού περνώ και να το χαίρονται τα μάτια μου. Δεν ήμουν σαν τον πολύ κόσμο του Παρισιού, που βιάζεται να περάσει μεγάλες αποστάσεις για να φτάσει στις δουλειές του«.

Δεν ξέρω ποιος Έλληνας λόγιος έγραψε πρώτος για το παριζιάνικο μετρό, αλλά δεν αποκλείεται να είναι ο Παπαντωνίου, που έζησε στη γαλλική πρωτεύουσα την πρώτη δεκαετία του 20ού αιώνα και έστελνε τακτικά χρονογραφήματα στο Εμπρός (που εκδόθηκαν αργότερα σε βιβλίο με τον τίτλο Παρισινά γράμματα). Λίγο αργότερα, έστελνε ανταποκρίσεις από το Παρίσι ο Ουράνης. Πάντως, ο Βάρναλης στα Γράμματα από το Παρίσι δεν κάνει λόγο για το μετρό. Σε εντυπώσεις του το 1928, ο γλύπτης και ζωγράφος Θωμάς Θωμόπουλος έκανε λόγο για «τα κύματα των ανθρώπων που τα σερβίρει ανεξέλεγκτα το στόμα του Γκαργκαντούα αυτού της βιοπάλης που λέγεται μετρό«.

Το μετρό του Παρισιού κατασκευάστηκε το 1900, με την ευκαιρία της Παγκόσμιας Έκθεσης. Δεν ήταν ο πρώτος υπόγειος σιδηρόδρομος, προηγήθηκαν του Λονδίνου και της Βουδαπέστης, αλλά αυτός επέβαλε το όνομά του και στα ελληνικά και σε άλλες γλώσσες, κι έτσι αποκαλούμε μετρό κάθε υπόγειο σιδηρόδρομο, μαζί και της Αθήνας.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αντιδάνεια, Αναμνήσεις, Γιουτουμπάκια, Ετυμολογικά, Νεολογισμοί | Με ετικέτα: , , , , | 204 Σχόλια »

Γίνεται επίταξη σε ανθρώπους;

Posted by sarant στο 25 Ιανουαρίου, 2013

Από χτες, που ο αρμόδιος υπουργός κ. Χατζηδάκης ανακοίνωσε μπροστά στις κάμερες ότι η κυβέρνηση θα προχωρήσει στο μέτρο της επίταξης σε σχέση με την απεργία των εργαζομένων στο Μετρό, τόσο εδώ στο ιστολόγιο, όσο και σε άλλα σημεία της μπλογκόσφαιρας και γενικά στο ελληνικό Διαδίκτυο, εκφράστηκε η απορία αν είναι δόκιμο να μιλάμε για «επίταξη» όταν έχουμε φυσικά πρόσωπα, εργαζομένους, και όχι, ας πούμε, κτίρια ή αυτοκίνητα. Έγιναν και τα αναπόφευκτα ευφυολογήματα, ότι η ορολογία αυτή δείχνει πως η κυβέρνηση αντιμετωπίζει τους απεργούς σαν πράγματα.

Είχα ετοιμάσει άλλο άρθρο για σήμερα, επειδή όμως ένας αγαπητός φίλος σχολιαστής με κάλεσε να αναλάβω τις ευθύνες μου από λεξιλογική άποψη, σκέφτηκα να πω δυο λόγια για το θέμα (το γλωσσικό εννοώ) και μάλιστα να επεκταθώ λίγο και σε νομικά, παρόλο που δεν είναι τα χωράφια μου (έχουμε όμως σχολιαστές που είναι εκλεκτοί νομικοί, οπότε ίσως τους δελεάσω να πουν κι εκείνοι τη γνώμη τους). Βέβαια, η επικαιρότητα τρέχει σήμερα ολοταχώς, κι έτσι το νέο της επίταξης/επιστράτευσης σκεπάστηκε προς στιγμήν από την ανακοίνωση των συστεγαζόμενων φαρμ… αναρχικών οργανώσεων για την έκρηξη στο Mall, αλλά δεν μπορούμε να αλλάζουμε θέμα κάθε μισή ώρα. Την ανακοίνωση δεν την έχω διαβάσει, ομολογώ, πάντως πρόσεξα ότι ο ιστότοπος skai.gr αρχικά απέδωσε την προκήρυξη σε «πρωτοεμφανιζόμενη Αριστερή οργάνωση». Το διόρθωσαν σχετικά γρήγορα, πάντως πήρα μια φωτογραφία της οθόνης.

Αλλά ας γυρίσουμε στα λεξιλογικά μας. Ο όρος επίταξη πράγματι ξενίζει προκειμένου για πρόσωπα. Έχουμε συνηθίσει, όταν ακούμε επίταξη, να σκεφτόμαστε είτε τις επιτάξεις μεταφορικών μέσων στην επιστράτευση του 1974 είτε τις επιτάξεις οικιών από τις Αρχές Κατοχής. Ωστόσο, ο όρος δεν είναι εντελώς αβάσιμος και για πρόσωπα, αφού προβλέπεται στο Σύνταγμα. Όμως, δεν γίνεται επίταξη προσώπων αλλά, φυσικά, των υπηρεσιών που προσφέρουν.

Συγκεκριμένα, το Σύνταγμα κάνει λόγο για επίταξη προσωπικών υπηρεσιών στο άρθρο 22 παράγραφος 4:
4.Οποιαδήποτε μορφή αναγκαστικής εργασίας απαγορεύεται. Ειδικοί νόμοι ρυθμίζουν τα σχετικά με την επίταξη προσωπικών υπηρεσιών σε περίπτωση πολέμου ή επιστράτευσης ή για την αντιμετώπιση αναγκών της άμυνας της Χώρας ή επείγουσας κοινωνικής ανάγκης από θεομηνία ή ανάγκης που μπορεί να θέσει σε κίνδυνο τη δημόσια υγεία, καθώς και τα σχετικά με την προσφορά προσωπικής εργασίας στους οργανισμούς τοπικής αυτοδιοίκησης για την ικανοποίηση τοπικών αναγκών.
(Οι επιτάξεις πραγμάτων καλύπτονται από το άρθρο 18 παράγρ. 3)

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Επικαιρότητα, Εργατικά, Λεξικογραφικά, Νομικά | Με ετικέτα: , , , , | 123 Σχόλια »