Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘Μιθριδάτης’

Μιθριδατικά

Posted by sarant στο 28 Μαΐου, 2021

Μιθριδάτες υπήρξαν πολλοί στην ιστορία, αλλά όταν αναφέρουμε σκέτο, χωρίς άλλο προσδιορισμό, το όνομα αυτό, εννοούμε έναν συγκεκριμένο, τον Μιθριδάτη τον ΣΤ’, τον Ευπάτορα (120-63 π.Χ.), τον βασιλιά του ελληνιστικού βασιλείου του Πόντου, τον τελευταίο ηγεμόνα της Μικρασίας που προσπάθησε να αμφισβητήσει την κυριαρχία της Ρώμης, και έδωσε το όνομά του και στους Μιθριδατικούς πολέμους, ένας από τους οποίους διαδραματίστηκε και στα μέρη τα δικά μας, με τη δραματική εξέγερση των Αθηνών και τη μετέπειτα πολιορκία και άλωση της πόλης από τον Σύλλα.

Μιθριδάτης ή Μιθραδάτης είναι εξελληνισμός περσικού ονόματος, που σημαίνει «ο δοσμένος από τον Μίθρα» (ινδοευρωπαϊκή γλώσσα τα περσικά, ίδια η ρίζα στο δατ-δοτός κτλ.) Είναι δηλαδή όνομα «θεοφορικό», πάνω στο ίδιο μοτίβο με ονόματα όπως Θεόδοτος, Θεόδωρος, Θεοδόσιος, Δωροθέα, Διόδοτος, το λατινικό Deodatus, το γαλλικό Dieudonné, το σλαβικό Μπογκντάν (μπογκ ο Θεός), το εβραϊκό Ναθαναήλ και άλλα πολλά που μπορούμε να βρούμε αν σκεφτούμε.

O Μιθριδάτης έχει περάσει στην αθανασία όχι μόνο ή τόσο επειδή εναντιώθηκε στους Ρωμαίους αλλά από τη λέξη «μιθριδατισμός». Επειδή φοβόταν μην τον δηλητηριάσουν, έπαιρνε συνεχώς μικρές δοσεις δηλητηρίου ώστε να φτιάξει ο οργανισμός του μεγάλη αντοχή στη δηλητηρίαση. Φαίνεται ότι τα κατάφερε, τόσο που, όταν στο τέλος της ζωής του, ηττημένος πια, θέλησε να πεθάνει για να μην τον πιάσουν ζωντανό, δεν μπόρεσε να αυτοκτονήσει με δηλητήριο και διάταξε τον σωματοφύλακά του να τον σφάξει. Σήμερα, λέμε μιθριδατισμό τη βαθμιαία εξοικείωση με δυσάρεστες καταστάσεις, με αποτέλεσμα να μην εξεγείρεται κανείς για το κακό που το έχει συνηθίσει.

Μια άλλη πτυχή της ιστορίας του Μιθριδάτη που ενδιαφέρει το ιστολόγιο είναι η πολυγλωσσία του. Λένε ότι μιλούσε και τις 22 γλώσσες που μιλιούνταν από τους λαούς του βασιλείου του, όταν έφτασε στη μεγαλύτερη ακμή του -δηλαδή όλη τη Μικρασία καθώς και παράλια του ανατολικού και περιοχές του βόρειου Εύξεινου πόντου -Κριμαία, Αζοφική κτλ.

Αλλά ο Μιθριδάτης με τον οποίο θα ασχοληθούμε στη συνέχεια του άρθρου δεν είναι ο… Πόντιος. Διότι Μιθριδάτης (επώνυμο Χατζόγλου) είναι επίσης μουσικός της ραπ, γεννημένος το 1975 στην Κυψέλη, που έγινε γνωστός αρχικά από τη συμμετοχή του στο συγκρότημα Ημισκούμπρια, που μου άρεσε πολύ όταν εμφανίστηκε στη δεκαετία του 1990.

Όπως έγραψα τις προάλλες με αφορμή τον Μπομπ Ντίλαν, μου αρέσουν τα είδη μουσικής που φέρνουν τον στίχο στην πρώτη γραμμή -και από την άποψη αυτή με ενδιαφέρει πολύ η ραπ, που αποτελεί, θα έλεγα, την εκδίκηση του στίχου, ή τέλος πάντων την επιστροφή του στο προσκήνιο. Αλλά και την επαναφορά της ομοιοκαταληξίας στο προσκήνιο, αφού η ραπ είναι ποίηση με ρίμες -και μάλιστα η δεξιοτεχνία στις ρίμες αποτελεί ένα από τα βασικά κριτήρια της αξιοσύνης του ραπαδόρου.

Ο Μιθριδάτης λοιπόν έκανε αίσθηση προχτές, όταν κυκλοφόρησε ένα σχεδόν 13λεπτο καινούργιο τραγούδι με τίτλο «Για να μην τα χρωστάω», στο οποίο κάνει μια συνολική, χειμαρρώδη και κατεδαφιστική, κριτική αποτίμηση για τη σημερινή κατάσταση στην Ελλάδα και για τα κακώς κείμενα της τελευταίας διετίας, που σημαδεύτηκε από την πανδημία.

Ο ίδιος το χαρακτηρίζει «μουσικό φιλμ μικρού μήκους» και πράγματι είναι διαρθρωμένο σε 7 πράξεις, που η καθεμιά εστιάζεται σε διαφορετική πτυχή της κατάστασης. Συνολικά, έχουμε 260 στίχους οργανωμένους σε 130 ομοιοκατάληκτα δίστιχα.

Μπορείτε να το ακούσετε εδώ:

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Επικαιρότητα, Ομοιοκαταληξία, Στιχουργική, Τραγούδια | Με ετικέτα: , , , , , | 281 Σχόλια »

Τι Μίθρας, τι Μιθριδάτης!

Posted by sarant στο 5 Μαΐου, 2009

Επειδή έχω άλλα ενδιαφέροντα, δεν διαβάζω τα έντυπα στα οποία γράφει ο κ. Αντώνης Πανούτσος. Πού και πού, σε μια ιντερνετική λίστα όπου συμμετέχω, κάποιος φίλος στέλνει εκλεκτά άρθρα, είτε του κ. Πανούτσου είτε του κ. Μπαζίνα, αλλά δεν τα διαβάζω με μεγάλη προσοχή κι έτσι θα ήταν άδικο να εκφέρω κρίση.

Σήμερα ένας καλός φίλος που θυμάται τη συζήτηση που είχαμε κάνει εδώ για τον… Φλάβιους Ζοζέφ, εννοώ τον Φλάβιο Ιώσηπο, μού έστειλε ένα άρθρο του κ. Πανούτσου από κάποιον αθλητικό ιστότοπο:

http://www.sport-fm.gr/article/175398

Όπως θα δείτε, ενώ το άρθρο ξεκινάει μιλώντας για τον πολυμετοχικό Παναθηναϊκό και τον Ολυμπιακό του Κόκκαλη, γρηγορα ξεστρατίζει σε ιστορικο-φιλοσοφικές σκέψεις. Εκεί και το μαργαριτάρι, αφού τον Ιώσηπο τον έχει βαφτίσει Ιώσηφο.

Επειδή το λάθος είναι αρκετά κοινό, είπα απλώς να προσθέσω ένα σχόλιο στο παλιότερο ποστ. Δεν άξιζε να κάνω χωριστό ποστ. Όμως, διαβάζοντας λίγο πιο κάτω, έπιασα ένα δεύτερο, ωραίο και πρωτότυπο μαργαριτάρι:

Αναρωτιέται ο αρθρογράφος πώς έγινε και τα κατάφεραν να διατηρηθούν οι Εβραίοι, και λέει: Η εύκολη εξήγηση ότι τους ένωνε η θρησκεία δεν φτάνει. Και άλλους ένωνε η θρησκεία, αλλά να συναντήσετε σήμερα άνθρωπο που να δηλώνει Ασσύριος και πιστός του Μιθριδάτη είναι κομμάτι δύσκολο και για την Εφη Θώδη.

Εντάξει, η σύνταξη είναι τρικυμισμένη και δεν θέλω να εντρυφήσω στα της Έφης Θώδη, αλλά νομίζω ότι ο ποιητής θέλει σαφώς να πει πως σήμερα δεν υπάρχουν Ασσύριοι πιστοί του Μιθριδάτη (ενώ, εννοεί, παλιότερα υπήρχαν).

Όμως, δεν. Άλλο ο Μιθριδάτης, άλλο ο Μίθρας, κύριε Πανούτσο μου! Ο θεός ήταν ο Μίθρας. Ο Μιθριδάτης ήταν όνομα πολλών βασιλιάδων του Πόντου, με πιο ονομαστόν τον νούμερο 6. Μάλιστα, το όνομα Μιθριδάτης απο τον Μίθρα ετυμολογείται -είναι, υποθέτω, κάτι ανάλογο με τα ελληνικά σε -δοτος. Όπως Ηρό-δοτος, έτσι Μιθρι-δάτης.

Κι έπειτα, δεν θυμάμαι καλά, αλλά νομίζω πως οι Ασσύριοι δεν πιστεύανε στον Μίθρα έτσι κι αλλιώς. Άλλους θεούς είχαν. Ο Μίθρας ήταν περσικής προέλευσης θεός, θαρρώ.

Όμως, το σωστό να λέγεται, πιστοί του Μίθρα δεν υπάρχουν πια, αυτό τουλάχιστον το πέτυχε ο κ. Πανούτσος!

Posted in Κοτσανολόγιο | Με ετικέτα: , , , | 69 Σχόλια »